Zerzevan Kalesi

Türkiye · Diyarbakır

KaleKazı sürüyor
Yaklaşık dönemMS 200 — MS 639Roma ve Erken Bizans; mevcut kalıntılarda MS 3. yüzyıldan itibaren Haritada gör ↓

Kısaca

Diyarbakır-Mardin güzergâhındaki Zerzevan, Roma'nın askerî yerleşimlerindendir. Kazılar, surlarla çevrili yerleşimin konutlarını ve su altyapısını, ayrıca yeraltına oyulmuş Mithras kutsal alanını ortaya çıkarmıştır.

Ne bulundu?

  • 1Kayaya oyulmuş Mithraeum

    Yeraltında ana kayaya oyulmuş Mithras ibadet mekânıdır. Nişleri, boya izleri ve simgeleri, garnizondaki dinsel yaşamın somut kalıntılarıdır.

  • 2Yeraltı sığınağı

    Havalandırmaları ve döner merdivenli girişi bulunan kaya oyma yapıdır. Araştırmacılara göre savaşta sığınak, barışta yiyecek deposu olarak kullanılmış olabilir.

  • 3Yeraltı kilisesi

    Yerleşimde saptanan yeraltı ibadet yapılarındandır. Kaledeki Hristiyanlık döneminin mimari tanıklarından biridir.

  • 4Su sarnıçları

    Ana kayaya oyulmuş su depolarıdır. Dicle Üniversitesi’nin tanıtımında 63 sarnıç bildirilmektedir; yerleşimin su ihtiyacını karşılayan düzeni belgeler.

  • 5Güney savunma ve gözetleme kulesi

    Yerleşimin savunma yapılarından biridir. Kalenin çevresindeki yolları ve araziyi denetleme işlevini görünür kılar.

Neyi işaret ediyor?

Zerzevan, savunma yapılarının yanında konutları, su depoları ve ibadet mekânları bulunan bir garnizon yerleşimidir. Bulgular, burada askerlerle birlikte sivillerin de yaşadığına işaret ediyor.

Bize ne gösterdi?

  1. Roma sınır yerleşimindeki Mithras ibadetini mimari kalıntılarıyla belgeledi.
  2. Garnizon yaşamının konut, su depolama ve ibadet alanlarını da kapsadığını gösterdi.
  3. Kayaya oyma tekniğinin su depolarında ve yeraltı mekânlarında kullanıldığını ortaya koydu.

Görseller

Zerzevan Kalesi Kilise
Chansey · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Videolar

Künye

Kültür
Roma ve Bizans
İlk modern kazı
2014
Ekip / tarihsel
Dicle Üniversitesi Zerzevan Kalesi Kazı Başkanlığı
Koordinatlar
37,6084°, 40,4992°

Kaynaklar

  1. whc.unesco.org
  2. dicle.edu.tr
  3. Dicle Üniversitesi — Zerzevan Kalesi Kazısı
  4. Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu — Yeraltı sığınağı tescil dosyası

Yakındaki kazılar


—
—
12.000

Toprağın altından: son keşifler

  • Mısır’da Buto kentinin altında 2.600 yıllık kerpiç yapı tespit edildi

    Uydu ve jeofizik araştırmalarıyla belirlenen büyük kerpiç yapının duvarları, deneme kazısıyla doğrulandı. Araştırmacılara göre temelin altına yerleştirilen kum tabakası, yapıyı Nil Deltası’nın suya doygun zemininde korumaya yardımcı olmuş olabilir.

    Heritage Daily ↗ · Kazı defteri
  • Almanya’da takılar ve hayvan kalıntıları içeren Kelt kadın mezarı bulundu

    Bavyera’daki mezarda bir kadının iskeleti, ağır tunç halhallar, sapropelitten bir kol halkası ve kuzu ya da oğlak kalıntıları bulundu. Araştırmacılara göre hayvanın mezara yemek sunusu olarak bırakılması, bölgedeki Kelt cenaze uygulamalarının alışılmadık bir örneğini oluşturuyor.

    Arkeofili ↗
  • Pompeii’de kişisel eşyalar, çocukluk muskaları ve sikkeler içeren dolap bulundu

    Pompeii’de bir evde, MS 79’daki patlamadan sonra kapalı kalan dolabın içinde bakım eşyaları, 38 tunç sikke ve en az 24 muskadan oluşan bir kolye bulundu. Eşyaların birlikte korunması, Roma dönemindeki gündelik yaşam ve kişisel hatıralar hakkında ayrıntılı bilgi sağlıyor.

    Arkeofili ↗ · Kazı defteri
  • Hırvatistan’da Stefan adlı bir piskoposun kurşun mührü bulundu

    Lukovac adacığındaki kazılarda, üzerinde Latince Stefan adı ve piskopos unvanı bulunan bir belge mührü ortaya çıkarıldı. Araştırmacılara göre geçici olarak 6–7. yüzyıllara tarihlenen mühür, yazılı kaynakları sınırlı olan bölgenin erken kilise yönetimine ilişkin nadir bir kanıt sunuyor.

    Heritage Daily ↗
  • Romanya’da oyuncaklarıyla gömülmüş bir çocuğun Roma dönemi lahdi bulundu

    Tomis antik kentinde yaklaşık 1.800 yıllık kapalı bir çocuk lahdinden tekerlekli at oyuncağı, horoz biçimli çıngırak, takılar ve organik kalıntılar çıkarıldı. Ahşap tabut parçaları ve kefenin de korunması, Roma dönemindeki çocuk cenazelerini incelemek için nadir bir fırsat sunuyor.

    HeritageDaily ↗
  • Gölyazı’daki antik tiyatronun seyirci bölümünde Roma dönemi mezarı bulundu

    Apollonia ad Rhyndacum tiyatrosunda, MS 1. yüzyıla tarihlenen ve yakılmış insan kalıntıları içeren kiremit örtülü bir mezar ortaya çıkarıldı. Kentin ayrı bir mezarlığı bulunmasına rağmen gömünün tiyatroya yapılmasının nedeni henüz bilinmiyor; buluntu kamusal alanların kullanımına ilişkin yeni sorular doğuruyor.

    Arkeofili ↗
  • Teos’ta Antinoos’un mermer portresi ve 13 yazıt bulundu

    Teos’taki Roma ve Augustus Tapınağı çevresinde Antinoos’un mermer portresi ile yeniden kullanılmış taş bloklar üzerinde 13 yazıt bulundu. Yazıtlar kentin siyasi ve hukuki ilişkilerini aydınlatırken, araştırmacılara göre portre ve yazıt parçaları tapınağın Antinoos kültüyle de bağlantılı olduğunu gösteriyor.

    Arkeofili ↗ · Kazı defteri
  • Çanakkale Boğazı kıyısında yeni bir tarih öncesi yerleşim tanımlandı

    Yeni yayımlanan çalışma, 2024 yüzey araştırmalarında tespit edilen Yaylatepe Höyük’ü ve Geç Kalkolitik sonundan Geç Tunç Çağı başlangıcına uzanan seramiklerini ilk kez tanıttı. Araştırmacıya göre karşı kıyıdaki Asartepe ile görsel bağlantısı bulunan yerleşim, boğazdaki tarih öncesi kıyı ilişkilerini anlamaya katkı sağlıyor.

    Arkeoloji Dergisi ↗

    Tüm kazı alanları (385)

    Türkiye

    Kazakistan

    Dominik Cumhuriyeti

    Guatemala

    Honduras

    Kuzey Makedonya

    Mikronezya Federal Devletleri

    Sri Lanka