Çayönü Tepesi

Türkiye · Diyarbakır

YerleşimKazı sürüyor
Yaklaşık dönemMÖ 10.000 — MÖ 6.000Çanak Çömleksiz Neolitik; sonraki tarih öncesi evreler; İlk Tunç Çağı Haritada gör ↓

Kısaca

Ergani yakınındaki Çayönü, yaklaşık MÖ 10000'den başlayan yerleşim izleriyle Yakındoğu Neolitiğinin temel araştırma alanlarındandır. Kazılar mimarinin değişimini, erken yerleşik yaşamı ve ölü gömme uygulamalarını belgelemektedir.

Ne bulundu?

  • 1Kanallı Yapılar Evresi gömüsü

    MÖ 9000–8800 tarihli gömü, Kanallı Yapılar Evresi’ne ait bir yapının batı kenarında bulunmuştur. Neolitik dönemde yapı çevresinin gömü için de kullanıldığını belgeler.

  • 2Ev tabanları altındaki insan gömüleri

    Aynı evlere gömülen bireylerin antik DNA analizleri, çoğunlukla yakın akraba olduklarını göstermiştir. Bu buluntu grubu, erken köy yaşamındaki aile bağlarını araştırmayı sağlar.

  • 3Trepanasyon izli kafatası

    Kafatasına müdahale edildiğini gösteren trepanasyon örneğidir. Neolitik topluluklarda bedene yönelik uygulamaların erken kanıtları arasındadır.

  • 4İlk Tunç Çağı küp ve sandık mezarları

    MÖ 2950–2900 tarihli mezarlar arasında küp ve taş kapaklı sandık tipi örnekler bulunmuştur. Aynı dönemde farklı gömü biçimlerinin kullanıldığını gösterir.

  • 5Mezar kapları ve hediye çukurları

    Mezarların içinde dokuz adet tüm kap bulunmuştur. Yakındaki iki hediye çukurundan birine ayrıca beş adet tüm kap bırakılmış olması, mezar dışındaki sunu uygulamalarını da belgeler.

Neyi işaret ediyor?

Araştırmacılara göre aynı evlere gömülen kişilerin çoğunlukla yakın akraba olması, toplumsal örgütlenmede aile bağlarının önemini gösteriyor. İlk Tunç Çağı mezarları ve kap sunuları, alanın çok daha sonraki dönemlerde de gömü ve ritüel uygulamalarına sahne olduğunu ortaya koyuyor.

Bize ne gösterdi?

  1. Antik DNA analizleri, aynı evdeki Neolitik gömülerde yakın biyolojik akrabalığın sık görüldüğünü ortaya koymuştur.
  2. Genetik veriler, Çayönü topluluğunun çevre bölgelerden gelen insanlarla etkileşim içinde olduğunu gösterir.
  3. Küp, sandık ve basit toprak mezarlar, İlk Tunç Çağı’nda birden fazla gömü biçiminin birlikte kullanıldığını belgeler.
  4. Mezar dışındaki kaplı çukurlar, sunuların yalnızca mezarın içine bırakılmadığını gösterir.

Görseller

Cayönü - Zellplangebäude
Krähenstein · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Videolar

Künye

Kültür
Yukarı Mezopotamya Neolitik toplulukları
İlk modern kazı
1964
Ekip / tarihsel
Savaş Sarıaltun / Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
Koordinatlar
38,2181°, 39,7255°

Kaynaklar

  1. defc.acdh.oeaw.ac.at
  2. comu.edu.tr
  3. gazete.hacettepe.edu.tr
  4. cubf.comu.edu.tr

Yakındaki kazılar


—
—
12.000

Toprağın altından: son keşifler

  • Mısır’da Buto kentinin altında 2.600 yıllık kerpiç yapı tespit edildi

    Uydu ve jeofizik araştırmalarıyla belirlenen büyük kerpiç yapının duvarları, deneme kazısıyla doğrulandı. Araştırmacılara göre temelin altına yerleştirilen kum tabakası, yapıyı Nil Deltası’nın suya doygun zemininde korumaya yardımcı olmuş olabilir.

    Heritage Daily ↗ · Kazı defteri
  • Almanya’da takılar ve hayvan kalıntıları içeren Kelt kadın mezarı bulundu

    Bavyera’daki mezarda bir kadının iskeleti, ağır tunç halhallar, sapropelitten bir kol halkası ve kuzu ya da oğlak kalıntıları bulundu. Araştırmacılara göre hayvanın mezara yemek sunusu olarak bırakılması, bölgedeki Kelt cenaze uygulamalarının alışılmadık bir örneğini oluşturuyor.

    Arkeofili ↗
  • Pompeii’de kişisel eşyalar, çocukluk muskaları ve sikkeler içeren dolap bulundu

    Pompeii’de bir evde, MS 79’daki patlamadan sonra kapalı kalan dolabın içinde bakım eşyaları, 38 tunç sikke ve en az 24 muskadan oluşan bir kolye bulundu. Eşyaların birlikte korunması, Roma dönemindeki gündelik yaşam ve kişisel hatıralar hakkında ayrıntılı bilgi sağlıyor.

    Arkeofili ↗ · Kazı defteri
  • Hırvatistan’da Stefan adlı bir piskoposun kurşun mührü bulundu

    Lukovac adacığındaki kazılarda, üzerinde Latince Stefan adı ve piskopos unvanı bulunan bir belge mührü ortaya çıkarıldı. Araştırmacılara göre geçici olarak 6–7. yüzyıllara tarihlenen mühür, yazılı kaynakları sınırlı olan bölgenin erken kilise yönetimine ilişkin nadir bir kanıt sunuyor.

    Heritage Daily ↗
  • Romanya’da oyuncaklarıyla gömülmüş bir çocuğun Roma dönemi lahdi bulundu

    Tomis antik kentinde yaklaşık 1.800 yıllık kapalı bir çocuk lahdinden tekerlekli at oyuncağı, horoz biçimli çıngırak, takılar ve organik kalıntılar çıkarıldı. Ahşap tabut parçaları ve kefenin de korunması, Roma dönemindeki çocuk cenazelerini incelemek için nadir bir fırsat sunuyor.

    HeritageDaily ↗
  • Gölyazı’daki antik tiyatronun seyirci bölümünde Roma dönemi mezarı bulundu

    Apollonia ad Rhyndacum tiyatrosunda, MS 1. yüzyıla tarihlenen ve yakılmış insan kalıntıları içeren kiremit örtülü bir mezar ortaya çıkarıldı. Kentin ayrı bir mezarlığı bulunmasına rağmen gömünün tiyatroya yapılmasının nedeni henüz bilinmiyor; buluntu kamusal alanların kullanımına ilişkin yeni sorular doğuruyor.

    Arkeofili ↗
  • Teos’ta Antinoos’un mermer portresi ve 13 yazıt bulundu

    Teos’taki Roma ve Augustus Tapınağı çevresinde Antinoos’un mermer portresi ile yeniden kullanılmış taş bloklar üzerinde 13 yazıt bulundu. Yazıtlar kentin siyasi ve hukuki ilişkilerini aydınlatırken, araştırmacılara göre portre ve yazıt parçaları tapınağın Antinoos kültüyle de bağlantılı olduğunu gösteriyor.

    Arkeofili ↗ · Kazı defteri
  • Çanakkale Boğazı kıyısında yeni bir tarih öncesi yerleşim tanımlandı

    Yeni yayımlanan çalışma, 2024 yüzey araştırmalarında tespit edilen Yaylatepe Höyük’ü ve Geç Kalkolitik sonundan Geç Tunç Çağı başlangıcına uzanan seramiklerini ilk kez tanıttı. Araştırmacıya göre karşı kıyıdaki Asartepe ile görsel bağlantısı bulunan yerleşim, boğazdaki tarih öncesi kıyı ilişkilerini anlamaya katkı sağlıyor.

    Arkeoloji Dergisi ↗

    Tüm kazı alanları (385)

    Türkiye

    Kazakistan

    Dominik Cumhuriyeti

    Guatemala

    Honduras

    Kuzey Makedonya

    Mikronezya Federal Devletleri

    Sri Lanka