Çayönü Tepesi
Türkiye · Diyarbakır
Kısaca
Ergani yakınındaki Çayönü, yaklaşık MÖ 10000'den başlayan yerleşim izleriyle Yakındoğu Neolitiğinin temel araştırma alanlarındandır. Kazılar mimarinin değişimini, erken yerleşik yaşamı ve ölü gömme uygulamalarını belgelemektedir.
Ne bulundu?
- 1Kanallı Yapılar Evresi gömüsü
MÖ 9000–8800 tarihli gömü, Kanallı Yapılar Evresi’ne ait bir yapının batı kenarında bulunmuştur. Neolitik dönemde yapı çevresinin gömü için de kullanıldığını belgeler.
- 2Ev tabanları altındaki insan gömüleri
Aynı evlere gömülen bireylerin antik DNA analizleri, çoğunlukla yakın akraba olduklarını göstermiştir. Bu buluntu grubu, erken köy yaşamındaki aile bağlarını araştırmayı sağlar.
- 3Trepanasyon izli kafatası
Kafatasına müdahale edildiğini gösteren trepanasyon örneğidir. Neolitik topluluklarda bedene yönelik uygulamaların erken kanıtları arasındadır.
- 4İlk Tunç Çağı küp ve sandık mezarları
MÖ 2950–2900 tarihli mezarlar arasında küp ve taş kapaklı sandık tipi örnekler bulunmuştur. Aynı dönemde farklı gömü biçimlerinin kullanıldığını gösterir.
- 5Mezar kapları ve hediye çukurları
Mezarların içinde dokuz adet tüm kap bulunmuştur. Yakındaki iki hediye çukurundan birine ayrıca beş adet tüm kap bırakılmış olması, mezar dışındaki sunu uygulamalarını da belgeler.
Neyi işaret ediyor?
Araştırmacılara göre aynı evlere gömülen kişilerin çoğunlukla yakın akraba olması, toplumsal örgütlenmede aile bağlarının önemini gösteriyor. İlk Tunç Çağı mezarları ve kap sunuları, alanın çok daha sonraki dönemlerde de gömü ve ritüel uygulamalarına sahne olduğunu ortaya koyuyor.
Bize ne gösterdi?
- Antik DNA analizleri, aynı evdeki Neolitik gömülerde yakın biyolojik akrabalığın sık görüldüğünü ortaya koymuştur.
- Genetik veriler, Çayönü topluluğunun çevre bölgelerden gelen insanlarla etkileşim içinde olduğunu gösterir.
- Küp, sandık ve basit toprak mezarlar, İlk Tunç Çağı’nda birden fazla gömü biçiminin birlikte kullanıldığını belgeler.
- Mezar dışındaki kaplı çukurlar, sunuların yalnızca mezarın içine bırakılmadığını gösterir.
Görseller
Videolar
Künye
- Kültür
- Yukarı Mezopotamya Neolitik toplulukları
- İlk modern kazı
- 1964
- Ekip / tarihsel
- Savaş Sarıaltun / Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
- Koordinatlar
- 38,2181°, 39,7255°
Kaynaklar
Yakındaki kazılar
- Nemrut Dağı Tümülüsü 90 km
- Zerzevan Kalesi 96 km
- Arslantepe Höyüğü 120 km
- Karahantepe 131 km
- Göbeklitepe 131 km
- Sayburç 157 km
- —
- —
- 12.000
Toprağın altından: son keşifler
- Mısır’da Buto kentinin altında 2.600 yıllık kerpiç yapı tespit edildi
Uydu ve jeofizik araştırmalarıyla belirlenen büyük kerpiç yapının duvarları, deneme kazısıyla doğrulandı. Araştırmacılara göre temelin altına yerleştirilen kum tabakası, yapıyı Nil Deltası’nın suya doygun zemininde korumaya yardımcı olmuş olabilir.
Heritage Daily ↗ · Kazı defteri - Almanya’da takılar ve hayvan kalıntıları içeren Kelt kadın mezarı bulundu
Bavyera’daki mezarda bir kadının iskeleti, ağır tunç halhallar, sapropelitten bir kol halkası ve kuzu ya da oğlak kalıntıları bulundu. Araştırmacılara göre hayvanın mezara yemek sunusu olarak bırakılması, bölgedeki Kelt cenaze uygulamalarının alışılmadık bir örneğini oluşturuyor.
Arkeofili ↗ - Pompeii’de kişisel eşyalar, çocukluk muskaları ve sikkeler içeren dolap bulundu
Pompeii’de bir evde, MS 79’daki patlamadan sonra kapalı kalan dolabın içinde bakım eşyaları, 38 tunç sikke ve en az 24 muskadan oluşan bir kolye bulundu. Eşyaların birlikte korunması, Roma dönemindeki gündelik yaşam ve kişisel hatıralar hakkında ayrıntılı bilgi sağlıyor.
Arkeofili ↗ · Kazı defteri - Hırvatistan’da Stefan adlı bir piskoposun kurşun mührü bulundu
Lukovac adacığındaki kazılarda, üzerinde Latince Stefan adı ve piskopos unvanı bulunan bir belge mührü ortaya çıkarıldı. Araştırmacılara göre geçici olarak 6–7. yüzyıllara tarihlenen mühür, yazılı kaynakları sınırlı olan bölgenin erken kilise yönetimine ilişkin nadir bir kanıt sunuyor.
Heritage Daily ↗ - Romanya’da oyuncaklarıyla gömülmüş bir çocuğun Roma dönemi lahdi bulundu
Tomis antik kentinde yaklaşık 1.800 yıllık kapalı bir çocuk lahdinden tekerlekli at oyuncağı, horoz biçimli çıngırak, takılar ve organik kalıntılar çıkarıldı. Ahşap tabut parçaları ve kefenin de korunması, Roma dönemindeki çocuk cenazelerini incelemek için nadir bir fırsat sunuyor.
HeritageDaily ↗ - Gölyazı’daki antik tiyatronun seyirci bölümünde Roma dönemi mezarı bulundu
Apollonia ad Rhyndacum tiyatrosunda, MS 1. yüzyıla tarihlenen ve yakılmış insan kalıntıları içeren kiremit örtülü bir mezar ortaya çıkarıldı. Kentin ayrı bir mezarlığı bulunmasına rağmen gömünün tiyatroya yapılmasının nedeni henüz bilinmiyor; buluntu kamusal alanların kullanımına ilişkin yeni sorular doğuruyor.
Arkeofili ↗ - Teos’ta Antinoos’un mermer portresi ve 13 yazıt bulundu
Teos’taki Roma ve Augustus Tapınağı çevresinde Antinoos’un mermer portresi ile yeniden kullanılmış taş bloklar üzerinde 13 yazıt bulundu. Yazıtlar kentin siyasi ve hukuki ilişkilerini aydınlatırken, araştırmacılara göre portre ve yazıt parçaları tapınağın Antinoos kültüyle de bağlantılı olduğunu gösteriyor.
Arkeofili ↗ · Kazı defteri - Çanakkale Boğazı kıyısında yeni bir tarih öncesi yerleşim tanımlandı
Yeni yayımlanan çalışma, 2024 yüzey araştırmalarında tespit edilen Yaylatepe Höyük’ü ve Geç Kalkolitik sonundan Geç Tunç Çağı başlangıcına uzanan seramiklerini ilk kez tanıttı. Araştırmacıya göre karşı kıyıdaki Asartepe ile görsel bağlantısı bulunan yerleşim, boğazdaki tarih öncesi kıyı ilişkilerini anlamaya katkı sağlıyor.
Arkeoloji Dergisi ↗
Tüm kazı alanları (385)
Türkiye
- Acemhöyük
- Afrodisias
- Aizanoi
- Alabanda Antik Kenti
- Alacahöyük
- Amos Antik Kenti
- Ani
- Arslantepe Höyüğü
- Aspendos
- Assos
- Ayanis Kalesi
- Aççana Höyük – Alalah
- Aşıklı Höyük
- Barcın Höyük
- Bergama Antik Kenti
- Beçin Orta Çağ Kenti
- Blaundos Antik Kenti
- Boncuklu Höyük
- Canhasan I Höyüğü
- Didyma Apollon Kutsal Alanı
- Domuztepe Höyüğü
- Efes
- Euromos Antik Kenti
- Gordion
- Göbeklitepe
- Hadrianopolis Antik Kenti
- Hattuşa
- Hierapolis
- Kaman-Kalehöyük
- Karahantepe
- Karatepe-Aslantaş
- Karkamış
- Kaunos
- Kibyra
- Klaros Kutsal Alanı
- Klazomenai Antik Kenti
- Knidos
- Ksanthos
- Kültepe-Kaniş
- Labraunda Kutsal Alanı
- Laodikeia
- Letoon Kutsal Alanı
- Limyra Antik Kenti
- Menderes Magnesiası
- Metropolis Antik Kenti
- Milet
- Myra
- Nemrut Dağı Tümülüsü
- Nysa Antik Kenti
- Olympos Antik Kenti
- Oymaağaç Höyük
- Patara
- Perge Antik Kenti
- Phaselis Antik Kenti
- Priene
- Sagalassos
- Sardes
- Sayburç
- Side Antik Kenti
- Stratonikeia
- Teos Antik Kenti
- Tripolis Antik Kenti
- Troya
- Uluburun Batığı
- Yenikapı – Theodosius Limanı Kazı Alanı
- Yeşilova Höyüğü
- Yumuktepe Höyüğü
- Zerzevan Kalesi
- Zeugma
- Zincirli Höyük
- Çatalhöyük
- Çavuştepe Kalesi
- Çayönü Tepesi
- Çukuriçi Höyük
- İasos Antik Kenti
- Şapinuva
Yunanistan
İtalya
Birleşik Krallık
- Avebury Kazı Alanı
- Durrington Walls Yerleşimi ve Tören Alanı
- Kourion Antik Kenti
- Must Farm Kazıklı Yerleşimi
- Ness of Brodgar Neolitik Kompleksi
- Richborough Roma Kenti ve Kalesi
- Silchester Antik Kenti
- Skara Brae Neolitik Yerleşimi
- Star Carr Mezolitik Yerleşimi
- Stonehenge Kazı Alanı
- Sutton Hoo Mezar Alanı
- Vindolanda Roma Kalesi
