Dünya tarixi
Dövrlər boyunca dünya tarixi: inqilablar, müharibələr və kəşflər.
220məqalə
2605mənbə
5dil
220 məqalə · sıralama:
Frida Kalo kimdir? Həyatı, qəzası və avtoportretləriFrida Kalo avtoportretlərində öz həyatından, fiziki ağrılarından və Meksika mədəniyyətindən bəhrələnən meksikalı rəssam idi. 1907-ci ildə Koyoakanda doğulan rəssam ağır avtobus qəzasından sağ çıxdı, Dieqo Rivera…7 dəq oxu · 12 mənbə
Yüzillik müharibə niyə başladı? İngiltərə və FransaYüzillik müharibə İngiltərənin Fransadakı torpaqları üzərindəki mübahisənin Fransa taxtına rəqib iddialarla birləşməsi nəticəsində başladı. VI Filippin 1337-ci ildə III Eduardın Fransadakı torpaqlarını müsadirə etmək qərarı atəşkəslərlə…8 dəq oxu · 7 mənbə
Vatikan Muzeyləri: Rafael otaqları və ziyarət bələdçisiVatikan Muzeyləri antik Laokoon heykəl qrupunu Rafael otaqları və Mikelancelonun Sikstin kapellasının tavan rəsmləri ilə II Yulinin himayəsi vasitəsilə birləşdirir. Siz ziyarətinizi rəsmi bilet qiymətləri, giriş…7 dəq oxu · 18 mənbə
U Tszetyan: Çin tarixində yeganə qadın imperatorU Tszetyan (624–705) gənc cariyəlikdən imperatorun xanımı mövqeyinə yüksəldi, sonra 690–705-ci illərdə Çjou sülaləsinin imperatoru kimi öz adından hökmranlıq etdi. 705-ci ildə saray çevrilişi ilə hakimiyyətdən…6 dəq oxu · 8 mənbə
Vaytangi müqaviləsi 1840: niyə hələ də mübahisəlidir?Vaytangi müqaviləsi Yeni Zelandiyanın təməl sənədinə çevrildi, lakin onun ingilis və maori dillərindəki mətnləri hakimiyyət səlahiyyətlərini fərqli ifadə edirdi. Torpaqların müsadirəsi, müqavilə pozuntularının araşdırılması və onun…8 dəq oxu · 17 mənbə
Türkiyənin UNESCO Dünya İrsi obyektləri: tam siyahıTürkiyədə UNESCO Dünya İrsi Siyahısına daxil edilmiş 22 obyekt var: 20 mədəni və iki qarışıq irs obyekti. Bu tam siyahıda 1985-ci ildəki ilk qeydlərdən 2025-ci ildə…7 dəq oxu · 7 mənbə
Venesiya necə varlandı? Respublikanın yüksəlişi və süqutuVenesiya sərvətini duz ticarəti, ticarət imtiyazları, dənizaşırı limanlar və sərmayədarlarla tacirləri birləşdirən maliyyə müqavilələri hesabına topladı. Rəqabət və ərazi itkiləri onun mövqeyini zəiflətdi, lakin respublikanın siyasi…9 dəq oxu · 16 mənbə
İntibah niyə İtaliyada başladı? Şəhərlər, ticarət və sənətİntibah İtaliyada şəhərlərin sərvəti, Aralıq dənizi ticarəti, antik irsin öyrənilməsi və nüfuz uğrunda rəqabət sayəsində inkişaf etdi. Florensiyanın mahud istehsalçıları, bankirləri və himayədarları Avropaya təsir göstərən…8 dəq oxu · 15 mənbə
Uilyam Şekspir kimdir? Həyatı, əsərləri və Qlob teatrıUilyam Şekspir yaradıcılıq yolu Stratford-apon-Eyvonu London teatrları ilə birləşdirən ingilis dramaturqu, şairi və aktyoru idi. Ailəsi, məşhur faciələri, şeirləri və Qlob teatrı onun ədəbi şöhrətinin arxasındakı…7 dəq oxu · 14 mənbə
Kvebek niyə fransızca danışır? Kanadanın müstəmləkə keçmişiKvebekdə fransızca danışılmasının səbəbi Müqəddəs Lavrenti vadisində fransızdilli müstəmləkə cəmiyyətinin kök salması və dilini nəsildən-nəslə ötürməsidir. Britaniya hakimiyyəti, konstitusiya dəyişiklikləri və sonrakı dil qanunları bu dilin…9 dəq oxu · 24 mənbə
Nikolay Kopernik kimdir? Günəş mərkəzli modelin təsiriNikolay Kopernik hərəkət edən Yeri Günəş mərkəzli riyazi modelə daxil edərək göy cisimlərinin görünən gündəlik hərəkətini və planetlərin sanki geriyə getməsini izah etdi. Onun təhsili, əsərləri…8 dəq oxu · 10 mənbə
Nikolo Makiavelli kimdir? “Hökmdar” və makiavellizmNikolo Makiavelli Florensiyadan olan dövlət xadimi və yazıçı idi; onun “Hökmdar” əsəri hökmdarların hakimiyyəti necə əldə etdiyini və qoruduğunu araşdırırdı. Respublika idarəçiliyini müdafiə edən fikirləri, pyesləri…8 dəq oxu · 8 mənbə
Məmlüklər kim idi? Hərbi qullar Misirdə necə hakim oldu?Məmlüklər hərbi təlim keçən, azadlığa buraxılan, sonra isə Misirdə hərbi və siyasi güc qazanan qul əsgərlər idi. Paytaxtı Qahirə olan sultanlıqları 1250–1517-ci illərdə Misir, Suriya-Fələstin və…7 dəq oxu · 9 mənbə
Jak Kartye kim idi? Kanada və Müqəddəs LavrentiJak Kartye Sen-Malodan olan fransız dənizçi idi; üç səfəri onu Müqəddəs Lavrenti körfəzinə, çay boyunca isə Stadakone və Hoşelaqaya apardı. Onun ekspedisiyaları yerli xalqların biliklərinə arxalanırdı,…7 dəq oxu · 12 mənbə
İsfahanın Nəqşi-Cahan meydanı: niyə dünyanın yarısı?“İsfahan dünyanın yarısıdır” deyimi şəhərin Səfəvi memarlığını tərənnüm edir və İsgəndər bəyin salnaməsinə istinadla sənədləşdirilir. Nəqşi-Cahan meydanı sarayı, məscidləri və bazarı ilə bu memarlıq iddiasını göz…7 dəq oxu · 8 mənbə
İnuitlər kimdir? Arktikada həyat, iqlu və eskimos adıİnuitlər Alyaska, Kanada və Qrenlandiyada tarixləri və mədəniyyətləri bir-biri ilə bağlı olan yerli xalqlardır. Onların dilləri, evləri, qayıqları və advermə ənənələri tanış qar iqlusu təsvirindən daha…7 dəq oxu · 17 mənbə
Hicrət nədir? Məhəmməd niyə Məkkədən Mədinəyə köçdü?Hicrət Məhəmmədin və məkkəli müsəlmanların təqiblərdən sonra və qorunacaqlarına dair vədlər əsasında 622-ci ildə Məkkədən Mədinəyə köçməsidir. Bu köç müsəlman icmasının Mədinə dövrünü başlatdı, baş verdiyi…7 dəq oxu · 5 mənbə
Harun ər-Rəşid kim idi? Min bir gecənin xəlifəsiHarun ər-Rəşid 786–809-cu illərdə beşinci Abbasi xəlifəsi kimi hökmranlıq edib və «Min bir gecə»də bədii obraza çevrilib. Onun hakimiyyəti Bizansa yürüşlər, nüfuzlu vəzirlər, bölgələrdə üsyanlar və…8 dəq oxu · 8 mənbə
Hanza ittifaqı nə idi? Şəhərlər və şimal ticarətiHanza ittifaqı tacir birliklərindən yaranaraq Şimali Avropanın şəhərlərini və ticarət məntəqələrini birləşdirən güclü şəbəkəyə çevrildi. Lyubek, Hamburq, Bergen və digər mərkəzlər taxıl, balıq, mum, taxta-şalban və…8 dəq oxu · 16 mənbə
İbn əl-Heysəm kimdir? İşıq və görmə təcrübələriİbn əl-Heysəm işığı və görməni araşdırmaq üçün təcrübələri riyaziyyatla birləşdirən bəsrəli alim idi. Onun yeddi kitabdan ibarət optika əsəri, qaranlıq kamera araşdırmaları və sonradan latınca oxucu…7 dəq oxu · 9 mənbə
İbn Rüşd kimdir? Averroesin ağıl və din haqqında fikirləriAverroes adı ilə də tanınan İbn Rüşd 1126-cı ildə Kordovada doğulmuş filosof, hüquqşünas, qazi və həkim idi. O, əsərlərində İslam daxilində fəlsəfi araşdırmanı müdafiə edir, yaradılış,…7 dəq oxu · 5 mənbə
İbn Xəldun kimdir? Müqəddimə və əsəbiyyət nəzəriyyəsiİbn Xəldun 1332-ci ildə Tunisdə doğulmuş tarixçi və dövlət xadimi idi; o, «Müqəddimə» əsərində tarixi cəmiyyətin fəaliyyəti əsasında araşdırırdı. Onun əsəbiyyət anlayışı həmrəyliyin insan qruplarına hakimiyyət…8 dəq oxu · 8 mənbə
Feodalizm nədir? Senyorlar, vassallar və təhkimli kəndlilərFeodalizm orta əsrlər Avropasında torpağı, xidməti və şəxsi sədaqəti bir-birinə bağlayırdı, lakin onun təsisatları bölgələrə görə fərqlənirdi. Senyorlar, vassallar və təhkimli kəndlilər ticarətin, əmək mübahisələrinin və…8 dəq oxu · 9 mənbə
Hudzon körfəzi şirkəti: Kanadada xəz ticarətinin tarixi1670-ci ildə Londonda yaradılan Hudzon körfəzi şirkəti Avropanın qunduz xəzinə tələbatını Şimali Amerikanın ticarət şəbəkələri ilə birləşdirdi. Şirkətin ticarət məntəqələri, iqtisadi gücü və ərazi iddiaları Kanadanın…8 dəq oxu · 15 mənbə
Amerika İstiqlaliyyət müharibəsi necə başladı? AzadlıqAmerika İstiqlaliyyət müharibəsi Britaniya vergiləri və müstəmləkələrin idarə olunması ilə bağlı mübahisələrin silahlı qarşıdurmaya çevrilməsi nəticəsində 19 aprel 1775-ci ildə Leksinqton və Konkordda başladı. On üç…8 dəq oxu · 17 mənbə
Əməvilər kim idi? Paytaxtları, fəthləri və süqutuƏməvilər 661–750-ci illərdə əvvəlcə Dəməşqdən, sonra isə Hərrandan hökm sürmüş müsəlman ərəb sülaləsi idi. Onların fəthləri İspaniyaya, Mərkəzi Asiyaya və Sind bölgəsinə çatmış, sülalənin sonrakı bir…8 dəq oxu · 13 mənbə
Dante kimdir? İlahi komediyada Cəhənnəm və CənnətDante Aligyeri Florensiya hökumətində xidmətindən sonra siyasi səbəblərlə sürgün edilmiş italyan şair və mütəfəkkir idi. Onun İlahi komediyası Vergilinin, Beatriçenin və sonda Bernardın bələdçiliyi ilə Cəhənnəm,…7 dəq oxu · 16 mənbə
Bencamin Franklin kimdir? İldırımötürən və qurucu ataBencamin Franklin ABŞ-ın qurulmasında iştirak etmiş naşir, ixtiraçı, alim və diplomat idi, lakin ölkənin prezidenti olmamışdı. Onun ildırımötürəni, elektrik tədqiqatları və diplomatik fəaliyyəti mətbəəçiliklə başlayan həyatını…8 dəq oxu · 19 mənbə
Cəbir ibn Həyyan kimdir? Əlkimya və kimya tarixiƏnənəvi məlumatlarda Cəbir ibn Həyyan Kufə və Bağdadla əlaqəli müsəlman əlkimyaçı və təbiət filosofu kimi təqdim olunur. Ona aid edilən ərəbcə əsərlər kimya tarixində mühüm yer…8 dəq oxu · 10 mənbə
Borcialar kim idi? Serialların arxasındakı gerçək tarixİspan kökləri olan Borcialar iki papa, hərbi komandanlıq və siyasi nikahlar sayəsində Renessans İtaliyasında hakimiyyət qazandılar. Ailənin tarixində sənədlərlə təsdiqlənən zorakılıq hadisələri var, lakin Lukresiyaya qarşı…8 dəq oxu · 10 mənbə
Bodrum qalasını kim tikib? Cəngavərlərdən muzeyəHospitalyer cəngavərləri Bodrum qalasını XV əsrin əvvəllərində Müqəddəs Pyotra həsr olunmuş hərbi istehkam kimi tikiblər. Osmanlı dövründə qarnizon və həbsxana kimi istifadə edilən qala sonradan Bodrum…7 dəq oxu · 10 mənbə
Genuyalılar kim idi? Genuya Respublikası və koloniyalarıGenuyalılar Genuya ətrafında dəniz respublikası qurdular və Aralıq dənizi ilə Qara dəniz limanlarını ticarət, imtiyazlar və istehkamlı məskənlər vasitəsilə birləşdirdilər. Qalata, Xios və Krım bu şəbəkənin…7 dəq oxu · 14 mənbə
Bədr döyüşü niyə baş verdi? Səbəbləri və nəticələriBədr döyüşü müsəlmanların Qüreyş ticarət karvanının qarşısını kəsmək cəhdi ilə başladı və 624-cü ildə Məkkədən gələn ordu ilə qarşıdurmaya çevrildi. Məhəmmədin qələbəsi onun Mədinədəki siyasi mövqeyini…7 dəq oxu · 6 mənbə
Boston çay qonaqlığı nə idi? Çay niyə dənizə töküldü?Boston çay qonaqlığı kolonistlərin 16 dekabr 1773-cü ildə üç gəmidəki çayı Boston limanına tökdüyü siyasi etiraz idi. Çay qanunu şirkətin çayını ucuzlaşdırsa da, onlar koloniyaların təmsil…7 dəq oxu · 9 mənbə
Şirürəkli Riçard kimdir? Üçüncü səlib yürüşü və əsirliyiI Riçard 1189–1199-cu illərdə İngiltərəni idarə edib və Üçüncü səlib yürüşündəki döyüşləri və sərkərdəliyi ilə Şirürəkli adını qazanıb. Geri qayıdarkən əsir düşən kral fidyə razılaşması ilə…8 dəq oxu · 9 mənbə
Abraham Linkoln kimdir? Köləliyin ləğvi və sui-qəsdAbraham Linkoln ABŞ-nin 16-cı prezidenti idi və Amerika Vətəndaş müharibəsi zamanı Birliyə rəhbərlik edirdi. Onun prezidentliyi köləliyin ləğvini irəli apardı, lakin o, konstitusion qadağa qüvvəyə minməzdən…8 dəq oxu · 13 mənbə
İrokez Konfederasiyası nədir? Altı xalqın idarəçiliyiİrokez Konfederasiyası, yaxud Haudenosaunee əvvəlcə beş yerli xalqı birləşdirirdi və Tuskarora xalqının 1722-ci ildə qoşulmasından sonra Altı Xalq adı ilə tanındı. Onun idarəetmə sistemi xalqların daxili…7 dəq oxu · 9 mənbə
Sinqapur döyüşü 1942: Yaponiya qalanı necə ələ keçirdi?Yaponiya Malaya boyunca irəlilədikdən və adanın şimal-qərbindəki müdafiəni yardıqdan sonra Sinqapuru ələ keçirdi. Müttəfiq qüvvələrinin səpələnməsi, təchizat ehtiyatlarının itirilməsi və su təminatının sıradan çıxması Britaniyanın 15…8 dəq oxu · 10 mənbə
Kanada necə quruldu? 1867-ci il Konfederasiyasının tarixiKanada 1 iyul 1867-ci ildə üç Britaniya koloniyasının dörd əyalətdən ibarət federasiyada birləşməsi ilə quruldu. Sonradan ərazisi genişləndi, 1931 və 1982-ci illərdəki konstitusiya dəyişiklikləri isə Britaniyadan…8 dəq oxu · 13 mənbə
Corc Vaşinqton kimdir? ABŞ-ın ilk prezidenti necə oldu?Corc Vaşinqton Kontinental Orduya rəhbərlik edib və 1789-cu ildə səsvermədə iştirak edən 69 seçicinin hamısının dəstəyini qazanaraq ABŞ-ın ilk prezidenti olub. Onun həyatı hərbi qələbələri, konstitusiyanın…8 dəq oxu · 15 mənbə
Abbasilər kimdir? Bağdad və dəyişən xilafətin tarixiAbbasilər 750-ci ildə üçüncü böyük İslam xilafətini qurdular və hakimiyyət mərkəzini Suriyadan İraqa köçürdülər. Bağdad onların paytaxtı oldu, sonralar isə hərbi və regional güclər xəlifələrin birbaşa…8 dəq oxu · 11 mənbə
ABŞ Vətəndaş müharibəsi niyə başladı? Köləlik və BirlikABŞ Vətəndaş müharibəsi köləlik və onun yayılması ilə bağlı qarşıdurmanın Cənub ştatlarını Birlikdən ayrılmağa sövq etməsindən sonra başladı. Birliyin qələbəsi ABŞ-ın bütövlüyünü qorudu, kölələrin azad edilməsi…8 dəq oxu · 16 mənbə
Uluru (Ayers Rock): müqəddəs qaya və dırmanma qadağasıUluru Avstraliyanın daxili hissəsində yerləşən, Tjukurpa qanunlarına görə Ananqu xalqı üçün müqəddəs sayılan 348 metr hündürlüyündə qumdaşı qayasıdır. Torpağın ənənəvi sahiblərinə qaytarılmasından 34 il sonra, 26…8 dəq oxu · 14 mənbə
Uffitsi qalereyası: İntibah sənətinin ən böyük kolleksiyasıFlorensiyadakı Uffitsi əvvəlcə Mediçi hakimiyyətinin idarələri üçün tikilib və 1769-cu ildə ictimaiyyətə açılıb. Kolleksiyada Botiçellinin mifoloji tabloları, Leonardonun «Müjdə»si, Mikelancelonun «Doni tondosu» və antik heykəllər bir…7 dəq oxu · 11 mənbə
1930-cu ilin Duz yürüşü: Qandinin 390 km-lik yolu1930-cu il martın 12-də Qandi 78 könüllü ilə Sabarmati aşramından yola çıxdı. Aprelin 6-da Dandidə Britaniyanın duz qanununu pozdu və bu addım Vətəndaş İtaətsizliyi Hərəkatını başlatdı.6 dəq oxu · 8 mənbə
Tyananmen meydanı 1989: Nə baş verdi, Tank adam kim idi?1989-cu il Tyananmen etirazları islahatçı lider Hu Yaobanın ölümündən sonra apreldə başladı və 3–4 iyun gecəsi ordu tərəfindən yatırıldı. Ölənlərin dəqiq sayı məlum deyil, ertəsi gün…7 dəq oxu · 10 mənbə
Kon-Tiki ekspedisiyası: Tur Heyerdalın Sakit okean səfəri1947-ci ildə Tur Heyerdal və beş yoldaşı Kon-Tiki adlı balza salı ilə Perudan Polineziyaya təxminən 6,900 kilometr yol getdilər. Onların 101 günlük səfəri belə bir keçidin…8 dəq oxu · 9 mənbə
Bakı Atəşgahı: Azərbaycan niyə Odlar Yurdu adlanır?Bakı Atəşgahı təbii qaz alovlarını, müqəddəs ənənələri və Hindistandan gələn ziyarətçilərin dini irsini bir araya gətirir. Onun tarixi Azərbaycanın Odlar Yurdu adlandırılmasını izah edir, ölkənin adının…8 dəq oxu · 8 mənbə
Bağdadın süqutu, 1258: monqollar onu necə dağıtdı?Hülakünün monqol ordusu Bağdadı 10 fevral 1258-ci ildə təslim olmağa məcbur etdi və ardınca baş verən qırğın Bağdad mərkəzli Abbasi xilafətinə son qoydu. Ölənlərin sayı mübahisəli…7 dəq oxu · 6 mənbə
Səmərqəndin Registan meydanı: üç mədrəsənin tarixiRegistan meydanı Özbəkistanın Səmərqənd şəhərinin mərkəzində yerləşir və onu XV və XVII əsrlərdə tikilmiş üç mədrəsə əhatə edir. Məqalədə meydanın adının mənası, Teymurun təxminən 1370-ci ildə…5 dəq oxu · 11 mənbə
Adva döyüşü 1896: Efiopiya İtaliyanı necə məğlub etdi1 mart 1896-cı ildə imperator II Menelikin Efiopiya ordusu Adva yaxınlığında İtaliyanın müstəmləkə qoşunlarını məğlub etdi. Geniş səfərbərlik, müasir silahlar, Taytunun töhfələri və bir-birindən ayrı düşmüş…8 dəq oxu · 10 mənbə
Kompası kim icad edib? Çindən yelkənli gəmilər dövrünəKompasın konkret ixtiraçısı məlum deyil, amma dəlillər Çini göstərir. 1044, 1088 və 1119–1125-ci illərə aid mətnlər maqnit kompasının dənizçilik alətinə çevrildiyini göstərir; Avropada isə onun haqqında…7 dəq oxu · 10 mənbə
Prado Muzeyi: Las Meninas, Qoya və İspaniya ustalarıMadriddəki Prado Muzeyi 1819-cu ildə kral kolleksiyalarından gətirilən rəsmlərlə açılıb. Las Meninas, Qoyanın tabloları və İspaniya rəssamlıq ustaları ilə tanış olun, biletlər, iş saatları və pulsuz…8 dəq oxu · 17 mənbə
Lalibela kilsələri: Efiopiyada qayadan oyulan 11 məbədLalibelanın orta əsrlərə aid 11 kilsəsi vulkanik ana qayanın yuxarıdan aşağıya oyulması ilə yaradılıb; divarlar, damlar və daxili məkanlar daşın yonulub çıxarılması ilə formalaşdırılıb. Efiopiya ənənəsi…7 dəq oxu · 7 mənbə
İmam Şamil: Rusiyaya 25 il müqavimət göstərən liderİmam Şamil 1834–1859-cu illərdə Dağıstan və Çeçenistanda Rusiyanın genişlənməsinə qarşı dini, siyasi və hərbi müqavimətə rəhbərlik edib. Onun həyat hekayəsi Axulqonun mühasirəsini, oğlunun əsirliyini, Rusiyaya sürgününü…7 dəq oxu · 9 mənbə
Xoca Əhməd Yəsəvi və Türküstan: türk-islam irsiXoca Əhməd Yəsəvi XII əsr Orta Asiyasında anlaşıqlı türkcə şeirlərlə islamı və təsəvvüfü öyrədirdi. Onun irsi Türküstan şəhərini Əmir Teymurun sifarişi ilə tikilmiş möhtəşəm türbə və…7 dəq oxu · 12 mənbə
Nan Madol: mərcan rifi üzərindəki daş şəhəri kim tikib?Nan Madol Mikroneziya Federativ Ştatlarında, Ponpei sahilləri yaxınlığında mərcan rifi üzərində salınmış süni adacıqlar toplusudur. Onu Saudeleur sülaləsinin hakimiyyəti dövründə ponpeililər tikiblər və mərcanların tarixləndirilməsi monumental…5 dəq oxu · 7 mənbə
Maya yazısı necə oxundu: Landadan Knorozova gedən yolMaya kitabları 1562-ci ildə Manidə yandırıldı, amma bu əmri verən ispan rahib yazının sonradan oxunmasına kömək edən qeydlər də qoyub getdi. Yuri Knorozovun 1952-ci ildə hecalara…7 dəq oxu · 12 mənbə
Luvr Muzeyi: görməli şah əsərlər və ziyarət bələdçisiParisdəki Luvr əvvəlcə orta əsr qalası olub, 1793-cü ildən isə muzey kimi fəaliyyət göstərir. Bu bələdçidə əsas sənət əsərləri, bilet qiymətləri, rəsmi rezervasiya saytı, iş saatları…7 dəq oxu · 17 mənbə
Əl-Xarəzmi: cəbrin atası və alqoritm sözünün mənşəyiƏl-Xarəzmi IX əsrdə Bağdadda riyaziyyat, astronomiya və coğrafiya üzrə ərəb dilində əsərlər yazıb. Cəbr elmi adını onun cəbr kitabından alıb, öz adının müxtəlif formalarından isə alqoritm…7 dəq oxu · 7 mənbə
Əl-Fərabi: fəlsəfənin «İkinci müəllim»i kimdir?Əl-Fərabi məntiq, metafizika, siyasi fəlsəfə və musiqini əhatə edən elmi fəaliyyəti ilə Aristoteldən sonra «İkinci müəllim» adını qazanıb. Onun «Fəzilətli şəhər» əsəri ideal cəmiyyəti araşdırır, doğulduğu…7 dəq oxu · 5 mənbə
Ermitaj Muzeyi: çarların sarayından dünya muzeyinəErmitaj 1764-cü ildə II Yekaterinanın aldığı 225 rəsmdən üç milyondan çox əşyanın saxlandığı dövlət muzeyinə çevrilib. Onun tarixi imperator kolleksiyalarının toplanmasını, ictimaiyyətə açılmasını, inqilabı və müharibə…8 dəq oxu · 16 mənbə
Birinci Donanma: 1788-də Britaniya Avstraliyasının təməliKapitan Artur Fillipin rəhbərlik etdiyi Birinci Donanma 13 may 1787-ci ildə Portsmutdan yola çıxdı. Donanmanın 11 gəmisi təxminən 750–780 məhkumu Avstraliyaya apardı və donanma 26 yanvar…6 dəq oxu · 10 mənbə
Çiçək peyvəndi necə kəşf edildi: Monteqü və Edvard CennerLedi Meri Uortli Monteqü İstanbulda oğluna variolyasiya etdirdikdən sonra bu Osmanlı üsulunun İngiltərədə yayılmasına kömək etdi. Edvard Cenner sonralar inək çiçəyindən istifadə edərək qorunmanın mümkünlüyünü göstərdi…7 dəq oxu · 11 mənbə
Britaniya Muzeyinin məşhur eksponatları: ora necə gəlib?Britaniya Muzeyi 1753-cü ildə yaradılıb, ən məşhur eksponatları isə təslim müqavilələri, qazıntılar, satınalmalar və hədiyyələr yolu ilə kolleksiyaya daxil olub. Bu bələdçi Türkiyədəki iki arxeoloji məkan…8 dəq oxu · 27 mənbə
Tasmaniya pələngi niyə yox oldu? Son tilasinin hekayəsiTasmaniya pələngi ov mükafatları tətbiq olunan proqramlar çərçivəsində öldürülür, yaşayış mühitini itirirdi; təsərrüfat heyvanlarını öldürməsi barədə şişirdilmiş iddialar da bu prosesi sürətləndirirdi. Əsirlikdə yaşadığı məlum olan…8 dəq oxu · 16 mənbə
Sigiriya, Şri Lankanın Şir qayası: səmadakı saraySigiriya Şri Lankanın Matale rayonunda yerləşən qranit qaya qalasıdır; kral I Kaşyapa 477–495-ci illərdə buranı öz paytaxtına çevirib. Məqalədə şir formalı giriş, bağlar, freskalar, Güzgü divarı…5 dəq oxu · 7 mənbə
Süveyş kanalı necə tikildi və 1956-cı il Süveyş böhranıSüveyş kanalı 1859–1869-cu illərdə Ferdinand de Lessepsin rəhbərliyi ilə əvvəlcə misirlilərin məcburi əməyi, sonra isə getdikcə daha çox maşınların köməyi ilə qazılıb. 1956-cı ildə Misirin kanal…7 dəq oxu · 17 mənbə
Polineziyalılar yolu necə tapırdı? Ulduzlar və kanoelərPolineziyalı dənizçilər ulduzların doğub-batdığı nöqtələri, Günəşi, dalğaları, quşları və buludları izləyərək iki gövdəli kanoelərlə Sakit okeanı keçirdilər. Hōkūleʻanın 1976-cı ildə Havaydan Taitiyə naviqasiya cihazları olmadan etdiyi…9 dəq oxu · 14 mənbə
Panço Vilya və Meksika inqilabı: həyatı və ölümüPanço Vilya Meksika inqilabında División del Norte ordusuna rəhbərlik edib və 1914-cü ildə Sakatekasda Uerta hökumətinin devrilməsinə kömək edib. O, 1920-ci ildə silahı yerə qoyub, 1923-cü…6 dəq oxu · 9 mənbə
Pol Qogen Taitidə: rəssam niyə Sakit okeana qaçdı?Pol Qogen 1891-ci ildə pul sıxıntısından qurtulmaq, ucuz yaşamaq və Parisdə səs salacaq yeni rəsmlər çəkmək üçün Fransadan ayrıldı. Taiti onun insan əli dəyməmiş cənnət arzusunu…8 dəq oxu · 10 mənbə
Monqolların Yaponiyaya yürüşləri: 1274, 1281 və kamikadzeXubilay xan 1274 və 1281-ci illərdə Yaponiyaya iki donanma göndərdi və hər iki yürüş uğursuz oldu. 1281-ci il tayfunu mənbələrdə aydın sənədləşdirilib, 1274-cü il fırtınası mübahisəlidir,…7 dəq oxu · 11 mənbə
Meydzi islahatı: Yaponiya 44 ildə necə müasirləşdi?1868-ci ilin Meydzi islahatı Tokuqava şoqunluğunu imperator Meydzinin adından fəaliyyət göstərən, islahatlara yönəlmiş hökumətlə əvəz etdi. Vergilər, məktəblər, məcburi hərbi xidmətə əsaslanan ordu, dəmir yolları və…7 dəq oxu · 14 mənbə
Xivənin İçan Qalası: Özbəkistanın yaşayan muzey şəhəriİçan Qala Özbəkistanın Xarəzm vilayətindəki Xivə şəhərinin qala divarları ilə əhatələnmiş daxili hissəsidir. 1990-cı ildən UNESCO-nun Dünya İrsi Siyahısındadır və UNESCO burada ənənəvi olaraq yaşayan əhalinin…6 dəq oxu · 8 mənbə
Haiti inqilabı və Tussen Luvertür: tarix və müstəqillik1791–1804-cü illərdə Fransanın Sen-Domenq koloniyasında kölə edilən insanlar mübarizə apararaq əvvəlcə köləliyin ləğvinə, sonra isə müstəqilliyə nail oldular. Tussen Luvertür ordunu və hökuməti qurdu, Jan-Jak Dessalin…8 dəq oxu · 11 mənbə
I Kamehameha: Havay adalarını birləşdirən hökmdarI Kamehameha hərbi yürüşlər, xarici silahlar və diplomatiya ilə 1810-cu ilədək əsas Havay adalarını vahid hakimiyyət altında birləşdirdi. Məqalədə onun doğumu, boyu, ölümü, gizli məzarı, ailəsi…6 dəq oxu · 18 mənbə
Buxara: İpək yolunun elm və ticarət şəhərinin tarixiBuxara Özbəkistanda İpək yolu ticarəti sayəsində böyümüş, Samanilər dövründə ərəb dilində elmin və fars ədəbiyyatının mərkəzinə çevrilmiş şəhərdir. Şəhərin tarixi mərkəzi 1993-cü ildən UNESCO-nun Ümumdünya İrs…6 dəq oxu · 7 mənbə
1884-cü il Berlin konfransı: Afrika necə bölündü?Berlin konfransı 15 noyabr 1884-cü ildən 26 fevral 1885-ci ilədək davam etdi. On dörd dövlət Afrikada ticarət, çaylarda gəmiçilik və yeni müstəmləkə iddiaları üçün qaydalar müəyyənləşdirmək…7 dəq oxu · 8 mənbə
Baykonur kosmodromu: Sputnik və Qaqarinin uçuş məkanıBaykonur kosmodromu Qazaxıstan çölündə Sovet İttifaqının tikdiyi, 1955-ci ildə əsası qoyulmuş və 2050-ci ilədək Rusiyaya icarəyə verilmiş buraxılış mərkəzidir. Sputnik 1 və Yuri Qaqarinin Vostok 1…6 dəq oxu · 10 mənbə
Bikini atolu: nüvə sınaqları və bikini adının mənşəyiMarşall adalarındakı Bikini atolunun 167 sakini köçürüldükdən sonra ABŞ 1946–1958-ci illərdə burada 23 nüvə sınağı keçirdi. Crossroads əməliyyatının ilk sınağından dörd gün sonra Louis Réard Parisdə…6 dəq oxu · 15 mənbə
Bagan, Myanma: məbədlər düzənliyi və Kublay xanın yürüşüƏvvəllər Paqan adlanan Bagan 9–13-cü əsrlərdə indiki Myanma torpaqlarını birləşdirən krallığın paytaxtı olub. Kublay xanın orduları krallığı süquta sürükləsə də, onların 1287-ci ildə şəhəri həqiqətən ələ…7 dəq oxu · 12 mənbə
Atlantik qul ticarəti: tarixlər, marşrutlar və rəqəmlərAtlantik qul ticarəti zamanı XVI–XIX əsrlər arasında təxminən 12.5 milyon kölələşdirilmiş afrikalı gəmilərə mindirildi, onlardan təxminən 10.7 milyonu okean keçidindən sağ çıxdı. Bu məqalə həmin ticarətin…7 dəq oxu · 18 mənbə
İosif Stalin: Qoridən Sovet İttifaqının rəhbərliyinəİosif Stalin 1878-ci ildə Qoridə çəkməçi ata və paltaryuyan ananın ailəsində doğulub. Bolşevik partiyasında yüksələrək 1922-ci ildə baş katib olub və 5 mart 1953-cü ildə ölənədək…6 dəq oxu · 8 mənbə
Yi Sun-sin və tısbağa gəmiləri: Koreya Yaponiyanı necə yendiAdmiral Yi Sun-sin 1592–1598-ci illərdə Yaponiyanın hücumları zamanı Koreyanın dəniz müdafiəsinə rəhbərlik edib. Donanmasının dənizdə qazandığı qələbələr Yaponiya ordularının təchizat yollarını işlək saxlamasını çətinləşdirib, özü isə…6 dəq oxu · 10 mənbə
Simon Bolivar: Cənubi Amerikanın azadlıq mübarizəsiSimon Bolivar 1783-cü ildə Karakasda doğulmuş venesuelalı hərbçi və dövlət xadimi idi, Cənubi Amerikada İspaniya hakimiyyətinə qarşı müstəqillik mübarizələrinə rəhbərlik etmişdi. O, 1830-cu ildə Santa-Martada vəfat…5 dəq oxu · 7 mənbə
1857-ci il Hindistan üsyanı: Britaniyaya qarşı qiyam1857-ci il Hindistan üsyanı mayın 10-da Meratda əsgər qiyamı kimi başladı və Hindistanın şimalını və mərkəzini əhatə edən geniş üsyana çevrildi. Nəticədə 1858-ci ildə şirkətin hakimiyyətini…7 dəq oxu · 8 mənbə
Ölülər Günü: Meksika ənənəsinin tarixi və mənşəyiÖlülər Günü Meksikada hər il 1–2 noyabrda vəfat etmiş qohumların yad edildiyi ənənədir. Onun mənşəyi barədə tədqiqatçılar razılığa gəlməyiblər: UNESCO bu ənənəni ispanların gəlişindən əvvəlki ayinlərlə…6 dəq oxu · 10 mənbə
Nelson Mandela və aparteid: 27 il həbsdən prezidentliyəNelson Mandela Afrika Milli Konqresinin (ANC) sıralarında Cənubi Afrikanın aparteid qanunlarına qarşı mübarizə aparan hüquqşünas idi. 1962-ci ildə həbs edildi, təxminən 27 il altı aydan sonra,…7 dəq oxu · 11 mənbə
Miduey döyüşü 1942: Sakit okean müharibəsində dönüşMiduey döyüşü 4–7 iyun 1942-ci ildə baş verdi və ABŞ-nin Yaponiya üzərində qələbəsi ilə bitdi. Yaponiya dörd böyük təyyarədaşıyan gəmisini itirdi və Sakit okeanda dəniz qüvvələrinin…6 dəq oxu · 6 mənbə
Ned Kelly: Avstraliyanın zirehli qulduru, yoxsa qəhrəmanı?Ned Kelli 1880-ci ildə Qlenrouanda kotan dəmirindən düzəldilmiş zireh geyinən və elə həmin il asılan Viktoriya qulduru idi. Avstraliyalılar hələ də onun qatil, yoxsa yoxsul irland…7 dəq oxu · 11 mənbə
Miyamoto Musaşi: iki qılınc ustası və Beş halqa kitabıMiyamoto Musaşi (təxminən 1584–1645) iki qılıncdan istifadə edən Niten Ichi-ryū məktəbinin banisi, yapon qılınc ustası, strateq, yazıçı və rəssam idi. Ömrünün son illərini Kumamotoda keçirmiş və…5 dəq oxu · 7 mənbə
Mahatma Qandi: həyatı, zorakılıqsız mübarizə və müstəqillikMohandas Karamçand Qandi 1869-cu ildə Porbandarda doğulub və Hindistanda Britaniya hakimiyyətinə qarşı zorakılıqsız müqavimətin aparıcı simasına çevrilib. Bu məqalədə onun gəncliyi, 1930-cu ilin Duz yürüşü, 30…7 dəq oxu · 10 mənbə
Xubilay xan və Yuan sülaləsi: Çində monqol hakimiyyətiÇingiz xanın nəvəsi Xubilay xan 1271-ci ildə Yuan sülaləsini elan etdi və 1279-cu ildə Sun sülaləsinin məğlubiyyətindən sonra bütün Çinə hakim oldu. Bu məqalədə onun hakimiyyətə…6 dəq oxu · 17 mənbə
Kral II Leopold və Konqo Azad Dövləti: faktlar və irsII Leopold 1865–1909-cu illərdə Belçikanı idarə edib, 1885–1908-ci illərdə isə Konqo Azad Dövlətini şəxsi mülkü kimi əlində saxlayıb. Məqalədə onun ailəsi, hakimiyyəti dövründəki zorakılıqlar, 1908-ci il…7 dəq oxu · 13 mənbə
Gürcüstan kraliçası Tamar: Qızıl dövrün «kral»ıGürcüstan kraliçası Tamar 1178-ci ildə atasının şərikli hökmdarı, 1184-cü ildə isə ölkəni öz hüququ ilə təkbaşına idarə edən ilk qadın oldu. Onun hakimiyyəti Gürcüstanın Qızıl dövrünə…5 dəq oxu · 8 mənbə
1883-cü il Krakatau püskürməsi: Tarixin ən gur səsiZond boğazındakı vulkanik adalar qrupu olan Krakatau 26–27 avqust 1883-cü ildə güclü püskürdü və adanın böyük hissəsini dağıtdı. Partlayışların səsi təxminən 4,800 kilometr uzaqdan eşidildi, onların…7 dəq oxu · 12 mənbə
İnka İmperiyası: Paçakuti dövründə yüksəliş və süqutİnka İmperiyası Kusko ətrafındakı kiçik krallıqdan And dağları boyunca uzanan dövlətə çevrildi və bu böyük genişlənmənin əsasını Paçakuti qoydu. Vətəndaş müharibəsi, xəstəlik, ispan silahları və yerli…7 dəq oxu · 9 mənbə
Qırmızı kxmerlər və Pol Pot: Kambocada soyqırım necə baş verdi?Pol Potun rəhbərlik etdiyi Qırmızı kxmerlər 17 aprel 1975-ci ildə Pnompeni ələ keçirdi, şəhərləri boşaltdı və ölkəni məcburi kollektiv əkinçiliyə keçirdi. Vyetnam 1979-cu ilin yanvarında rejimin…7 dəq oxu · 20 mənbə
Everestə ilk qalxış: Edmund Hillari və Tenzinq Norqay29 may 1953-cü ildə yeni zelandiyalı Edmund Hillari və şerpa alpinist Tenzinq Norqay Con Hantın rəhbərlik etdiyi Britaniya ekspedisiyasının tərkibində Everestə sənədlərlə təsdiqlənən ilk uğurlu qalxışı…6 dəq oxu · 12 mənbə
Eva Peron (Evita): Argentinanın ən sevilən birinci xanımıRadio və kino aktrisası Eva Peron 1946–1952-ci illərdə Argentinanın birinci xanımı oldu, qadınların seçki hüququnu dəstəklədi, Peronçu Qadınlar Partiyasına rəhbərlik etdi, geniş yardım fəaliyyəti göstərən bir…7 dəq oxu · 11 mənbə
Ayutthaya krallığı: Birma Siamın qədim paytaxtını necə yandırdıAyutthaya krallığı Siamı 1351–1767-ci illərdə idarə edib. Birma qoşunları 1767-ci ilin aprelində şəhər divarlarının altından lağım qazıb paytaxtı yandırdılar və sakinlərini əsir apardılar; hakimiyyət mərkəzi sonradan…6 dəq oxu · 9 mənbə
Atahualpa və Pisarro: 168 ispan və İnka imperiyasıFransisko Pisarronun 168 nəfərlik dəstəsi 16 noyabr 1532-də Sapa İnka Atahualpanı Kaxamarka meydanında sağ ələ keçirdi. Bu gün ziyarət edə biləcəyiniz tikili pusqu yeri deyil, Fidyə…6 dəq oxu · 7 mənbə
Pablo Eskobar: Medellin kartelinin yüksəlişi və süqutuPablo Eskobar 1949-cu ildə Kolumbiyanın Rioneqro şəhərində doğulub və Medellin kartelinin qurucularından və rəhbərlərindən biri olub. Məqalə onun yüksəlişini, 1984–1989-cu illərin zorakılığını, həbsxana razılaşmasını və 2…6 dəq oxu · 10 mənbə
1937-ci il Nankin qırğını: nə baş verdi, necə getməliYaponiya ordusu 13 dekabr 1937-ci ildə Nankini ələ keçirdi; ardınca kütləvi qətllər, zorlamalar və talanlar baş verdi. Bu məqalədə siz hadisələrin gedişi, ölənlərin sayı ətrafındakı mübahisələr…6 dəq oxu · 12 mənbə
Hindistanın bölünməsi 1947: Pakistan necə yarandı?1947-ci ilin avqustunda Britaniya Hindistanı iki müstəqil dominiona — Hindistan və Pakistana bölündü. Bu məqalədə Pakistan tələbinin necə gücləndiyini, sərhədlərin necə çəkildiyini və bölünmənin insan həyatına…6 dəq oxu · 14 mənbə
Vyetnam müharibəsi: səbəbləri və ABŞ-nin məğlubiyyətiVyetnam müharibəsi Fransa hakimiyyətindən sonra həll olunmamış bölünmədən, Cənubdakı hakimiyyət mübarizəsindən və ABŞ-nin kommunizmin yayılmasını məhdudlaşdırmaq siyasətindən doğdu. ABŞ döyüşlərdə qalib gəlsə də, siyasi mübarizəni qazana…8 dəq oxu · 18 mənbə
Çe Gevara: Kuba inqilabından Boliviyada ölümünə qədərErnesto Çe Gevara Kuba inqilabının aparıcı komandirlərindən birinə çevrilmiş argentinalı həkim idi. Konqo və Boliviyadakı uğursuz yürüşlərdən sonra 9 oktyabr 1967-ci ildə La Higuerada əsir ikən…6 dəq oxu · 12 mənbə
1994-cü il Ruanda soyqırımı: səbəbləri və gedişatı1994-cü ilin aprelindən başlayan təxminən 100 gün ərzində Ruandada tutsi mülki əhali sistemli şəkildə öldürüldü; ölkədə müstəmləkə idarəçiliyi, sürgün, vətəndaş müharibəsi və hakimiyyət mübarizəsi etnik bölünməni…8 dəq oxu · 18 mənbə
Ayn Calut döyüşü, 1260: Monqolların məğlubiyyəti və Baybars3 sentyabr 1260-cı ildə Sultan Qutuzun başçılıq etdiyi, ön dəstəsinə Baybarsın komandanlıq etdiyi Məmlük ordusu Ayn Calutda Kitbuğanın monqol qoşununu məğlub edərək monqolların Suriyada irəliləyişini dayandırdı.…6 dəq oxu · 7 mənbə
Qaraxanlılar: İslamı qəbul edən ilk türk dövlətiQaraxanlılar 840-1212-ci illərdə Mavəraünnəhr və Şərqi Türküstanda hökm sürmüş, Satuq Buğra xanın dövründə İslamı qəbul etmiş türk sülaləsi idi. Onların bütün türk dövlətləri arasında ilk müsəlman…6 dəq oxu · 12 mənbə
Havay ABŞ-a necə birləşdirildi? Monarxiyanın devrilməsiHavay xaricdə tanınan və yazılı konstitusiya ilə idarə olunan müstəqil krallıq idi. Kraliça Liliuokalani 17 yanvar 1893-cü ildə Amerikanın diplomatik və hərbi dəstəyi ilə devrildi, ABŞ…7 dəq oxu · 15 mənbə
Hacı Bəktaş Vəli kimdir? Dərgahı, türbəsi və təlimiHacı Bəktaş Vəli 13-cü əsrdə Səlcuqlu Anadolusunda yaşamış türkmən şeyxi və bəktaşi təriqətinin piri sayılan şəxsdir. Məqalədə onun mübahisəli doğum və ölüm tarixləri, Məqalət əsəri və…6 dəq oxu · 13 mənbə
Bağdad Beytülhikməsi: Harun ər-Rəşidin elm kitabxanasıBeytülhikmə Bağdadda Abbasi xəlifələrinin saray kitabxanası idi; onun əsası xəlifə Mənsurun dövründə qoyulmuş, kitabxana Harun ər-Rəşid və Məmunun hakimiyyəti illərində böyümüşdü. Kitablar, ərəb dilinə tərcümələr və…7 dəq oxu · 10 mənbə
Tariq ibn Ziyad gəmiləri yandırıbmı? 711-ci ilin həqiqətiTariq ibn Ziyad 711-ci ildə Əməvi qoşunlarının İberiyaya keçidinə rəhbərlik edib, amma məşhur gəmi yandırma hadisəsi ilk dəfə XII əsrdə qeydə alınıb və şübhə doğurur. Onun…6 dəq oxu · 7 mənbə
II Montesuma və Kortes: ispanları tanrı saymışdımı?Montesumanın Kortesi geri qayıdan tanrı Ketsalkoatl sayması haqqında hekayə fəthdən sonra yazılmış mənbələrə əsaslanır və tarixçi Metyu Restall bunu təsdiqləyən sübut tapmır. Bernal Diasın öz mətnində…7 dəq oxu · 12 mənbə
Müqəddəs Vasili kafedralı: günbəzləri, memarı və tarixiMüqəddəs Vasili kafedralı IV İvanın Kazanın alınması münasibətilə 1555–1561-ci illərdə Moskvanın Qırmızı meydanında tikdirdiyi kilsələr kompleksidir. Onun rəngli günbəzləri XVIII əsrin sonlarına aiddir, memarının kor edilməsi…5 dəq oxu · 8 mənbə
Tiryək müharibələri: Britaniya Çinə niyə hücum etdi?Britaniya 1839–1860-cı illərdə Çindəki Tsin imperiyasına qarşı iki müharibə apardı. Hindistandan qaçaqmalçılıqla gətirilən tiryək, çay ticarətindən yaranan borclar və Çin limanlarına çıxış uğrunda başlayan qarşıdurma Honkonqun…7 dəq oxu · 9 mənbə
Böyük Zimbabve: avropalıların inkar etdiyi daş şəhərBöyük Zimbabveni şona xalqlarının əcdadları tikib: onlar qranit blokları məhlulsuz üst-üstə düzərək burada orta əsr krallığını idarə ediblər. Sesil Rods kimi müstəmləkəçilər şəhəri kənardan gələnlərə aid…7 dəq oxu · 10 mənbə
Borobudur: dünyanın ən böyük buddist məbədi haqqındaBorobudur Mərkəzi Yavada VIII–IX əsrlərdə Şailendra sülaləsinin hakimiyyəti dövründə tikilmiş pilləli abidədir və Ginnesin Rekordlar Kitabında dünyanın ən böyük buddist məbədi kimi göstərilir. X–XV əsrlər arasında…6 dəq oxu · 10 mənbə
Çjen Xe: Çinin xəzinə donanması Afrikaya necə çatdı?Min sarayında xidmət edən huey müsəlman admiral Çjen Xe 1405–1433-cü illərdə yeddi böyük dəniz səfərinə rəhbərlik etdi və onun donanmaları Şərqi Afrika limanlarına çatdı. Kolumbu 90…5 dəq oxu · 10 mənbə
İspan Armadası 1588: İspaniya donanması necə uduzdu?1588-ci ildə II Filipp İngiltərəyə ordu aparmaq və I Elizabeti taxtdan salmaq üçün təxminən 130 gəmi göndərdi. Kaledəki brulotlar, Qravlində ingilislərin top atəşi, əks küləklər, Şotlandiya…7 dəq oxu · 10 mənbə
Uluqbəy: Səmərqənd astronomunu oğlu niyə öldürtdü?Uluqbəy Səmərqənddə mədrəsə və rəsədxana quran, 1018 ulduzdan ibarət kataloq hazırlayan Teymuri hökmdarı idi. 1449-cu ilin oktyabrında hərbi məğlubiyyətdən sonra oğlu Əbdüllətif onu öldürtdü; mənbələr səbəbləri…5 dəq oxu · 12 mənbə
Teotihuakan: Tanrılar şəhərini asteklərdən əvvəl kim tikib?Mexikonun şimal-şərqində yerləşən Teotihuakan asteklərdən əsrlər əvvəl çiçəklənmiş nəhəng şəhər idi; asteklər ona ad verəndə şəhər artıq xarabalığa çevrilmişdi. İlk qurucularının dəqiq etnik mənsubiyyəti məlum deyil,…6 dəq oxu · 14 mənbə
Şaka Zulu kim idi? Kral, imperiya qurucusu və İsandlvanaŞaka kaSenzanqaxona 1816–1828-ci illərdə zuluları idarə edib və Afrikanın cənub-şərqində kiçik bir tayfa başçılığını regional gücə çevirib. Britaniyalıların İsandlvanada məğlubiyyəti onun ölümündən təxminən yarım əsr sonra,…6 dəq oxu · 11 mənbə
Napoleonun Rusiyaya yürüşü: 1812-də 600,000 əsgər necə yox olduNapoleonun Böyük Ordusu 24 iyun 1812-ci ildə Neman çayını keçdi və əsas qüvvələrində təxminən 100,000 əsgərlə Moskvaya çatdı. Aclıq, xəstəlik, yandırılmış torpaq taktikası və qış geri…8 dəq oxu · 11 mənbə
Mary Celeste sirri açıldımı? Kabus gəminin hekayəsiMary Celeste 4 dekabr 1872-ci ildə Atlantik okeanında sürüklənərkən tapıldı: gəmi üzməyə yararlı idi, amma göyərtəsindəki 10 nəfərin hamısı yoxa çıxmışdı. 2006 və 2026-cı illərdə aparılan…6 dəq oxu · 6 mənbə
Leninqrad mühasirəsi: 872 günlük aclığın tarixçəsiLeninqrad mühasirəsi 8 sentyabr 1941-ci ildən 27 yanvar 1944-cü ilədək, ümumilikdə 872 gün davam etdi. Şəhər ələ keçirilmədi, lakin müxtəlif hesablamalara görə, aclıq, soyuq və bombardmanlar…6 dəq oxu · 11 mənbə
Kohinur almazı: Britaniya tacındakı lənətli daşKohinur 105.60 karatlıq almazdır: Dehlidən İrana, Əfqanıstana və siqh sarayına keçib, sonra Britaniya onu 1849-cu il Lahor müqaviləsi əsasında ələ keçirib. Bu gün almaz London qülləsində…6 dəq oxu · 9 mənbə
Qurtuba məscidi: 856 sütun və içindəki kafedralKordova məscid-kafedralının tikintisinə 785–786-cı illərdə I Əbdürrəhmanın dövründə başlanıb və bina sonrakı hökmdarların dövründə genişləndirilib. Məscid 1236-cı ildə kafedrala çevrilib, 1523-cü ildən isə onun mərkəzində böyük…7 dəq oxu · 13 mənbə
İohann Qutenberq: dünyanı dəyişdirən çap dəzgahıTəxminən 1400-cü ildə Maynsda doğulan İohann Qutenberq Avropada təkrar işlədilən metal hərfləri, yağ əsaslı mürəkkəbi və vintli presi vahid işlək sistemdə birləşdirdi. Təxminən 1454–1455-ci illərdə çap…7 dəq oxu · 15 mənbə
Haka nədir? Maori döyüş rəqsinin mənşəyi və reqbiHaka ritmik səsləndirməni, güclü bədən hərəkətlərini və ayaqları yerə vurmağı birləşdirən maori ifa ənənəsidir. Qarşılama, anım və döyüş məqsədilə ifa olunan haka 1888-ci ildə Yeni Zelandiya…8 dəq oxu · 14 mənbə
Çiçen İtsa: Kukulkan piramidasından enən ilan kölgəsiÇiçen İtsada təxminən 30 metr hündürlüyündəki Kukulkan piramidasında bərabərgecələrə yaxın yaranan işıq-kölgə naxışı daş ilan başı ilə birləşərək aşağı enən ilan təsviri yaradır. Alimlər inşaatçıların məhz…5 dəq oxu · 10 mənbə
Kahokiya: Kolumbdan əvvəlki bu şəhər niyə tərk edildi?İndiki Sent-Luis yaxınlığında yerləşən Kahokiya Missisipi mədəniyyətinin mərkəzlərindən biri idi və ən gur dövründə burada təxminən 10,000–20,000 nəfər yaşayırdı. Tədqiqatçılar şəhərin niyə 1350–1400-cü illərədək boşaldığını hələ…8 dəq oxu · 16 mənbə
Biruni kimdir? Yerin ölçüsünü hesablayan Xarəzm alimiBiruni 973-cü ildə Xarəzmin Kas şəhərində doğulmuş, astronomiya, coğrafiya, mineralogiya, əczaçılıq və Hindistan üzrə araşdırmalar aparmış alim idi. Təxminən min il əvvəl bir dağın hündürlüyündən və…7 dəq oxu · 9 mənbə
1890-cı il Wounded Knee qətliamı: Ruh rəqsi və onun sonu29 dekabr 1890-cı ildə Wounded Knee çayı yaxınlığında lakotaları tərksilah etmək cəhdi ABŞ-ın 7-ci süvari alayının törətdiyi qətliama çevrildi. Məqalədə Ruh rəqsi, ilk atəş və ölənlərin…7 dəq oxu · 11 mənbə
Bounty üsyanı 1789: Pitkern adasında 18 illik gizlənmə28 aprel 1789-cu ildə Fletçer Kristianın başçılıq etdiyi dənizçilər HMS Bounty gəmisini Uilyam Blaydan aldılar. Onlar Pitkern adasına üzdülər, gəmini yandırdılar və Amerikanın Topaz gəmisi 1808-ci…6 dəq oxu · 11 mənbə
Bamiyan Budda heykəlləri: 2001-ci ildə necə dağıdıldıƏfqanıstanın Bamiyan vadisində VI və VII əsrlərdə qayalara təxminən 55 və 38 metr hündürlüyündə iki nəhəng Budda heykəli yonulmuşdu. Taliban onları 2001-ci ilin martında ağır silahlar…6 dəq oxu · 14 mənbə
Vikinqlər Amerikaya Kolumbdan 500 il əvvəl çatıbmı?Skandinavlar 1021-ci ildə Nyufaundlenddəki L'Anse aux Meadows məskənində ağac kəsirdilər: bu, Kolumbun 1492-ci ildə Amerikaya çatmasından 471 il əvvəldir. Saqalar Leyf Eriksonu təxminən 1000-ci ildə Vinlandla…6 dəq oxu · 10 mənbə
Dəməşq Əməvi məscidi: tarixi, Yəhya və SəlahəddinƏməvi məscidi Dəməşqin İçərişəhərində yerləşir: xəlifə I Vəlid onu tikdirməzdən əvvəl burada Hadad məbədi, Roma ziyarətgahı və kilsə olub. Məsciddə Vəftizçi Yəhya ilə əlaqələndirilən ziyarətgah var,…5 dəq oxu · 11 mənbə
Vasa gəmisi: İsveçin hərbi gəmisi niyə 20 dəqiqəyə batdı?İsveç kralı II Qustav Adolfun sifarişi ilə tikilən 64 toplu Vasa hərbi gəmisi 10 avqust 1628-ci ildə ilk səfəri zamanı Stokholm limanında batdı. Gəmi 1961-ci ildə…6 dəq oxu · 10 mənbə
Böyük coğrafi kəşflər: Avropa niyə Osmanlını qabaqladı?Böyük coğrafi kəşflər dövrü 1400-cü illərin əvvəllərindən 1600-cü illərin ortalarınadək davam edib və bu prosesə Portuqaliya ilə İspaniya başçılıq edib. Osmanlılar Hind okeanında ciddi mübarizə aparıblar,…7 dəq oxu · 13 mənbə
Tunquska hadisəsi: 1908-ci ildə 80 milyon ağacı nə yıxdı?30 iyun 1908-ci il səhəri Sibir üzərində atmosferdə baş verən partlayış təxminən 2,150 kvadrat kilometr sahədə kəpənəkşəkilli meşə zolağını yerlə bir etdi. Ən geniş qəbul olunan…7 dəq oxu · 11 mənbə
Timbuktu haradadır? Əlyazmalar və kitabxanalar şəhəriTimbuktu Qərbi Afrika ölkəsi Malidə, Böyük Səhranın cənub kənarında, Niger çayından təxminən 20 kilometr şimalda yerləşən tarixi şəhərdir. Səhra ticarəti hesabına varlanan şəhər 15-ci və 16-cı…6 dəq oxu · 10 mənbə
Ninjalar həqiqətən olubmu? Qara geyim mifi və İqaTarixi qeydlərdə adətən şinobi adlandırılan ninjalar kəşfiyyat məlumatı toplayan, düşmən ərazisinə sızan və təxribat törədən həqiqi agentlər idi. Qapqara geyim isə sonradan Edo dövrünün teatrı və…8 dəq oxu · 10 mənbə
Samuraylar kim idi? Buşido və seppuku haqqında həqiqətSamuraylar təxminən X əsrdə əyalətlərdəki döyüşçü dəstələrindən yaranaraq Yaponiyanın hakim hərbi təbəqəsinə, daha sonra isə məmurlarına çevrildilər. Buşido, katana və seppuku haqqında həqiqətlər məşhur təsəvvürlərdən daha…7 dəq oxu · 17 mənbə
Nadir şah: Hindistanı talan edib Tovuz taxtını aparan fatehƏfşar türkmənlərindən olan sərkərdə Nadir şah 1736-cı ildə İran şahı oldu və 1739-cu ildə Karnalda Böyük Moğolları məğlub etdi. O, Dehli qırğınına əmr verdi, Tovuz taxtını…5 dəq oxu · 9 mənbə
Mediçilər sülaləsi: Florensiyanın bankirlər ailəsiMediçilər Florensiyanın şimalındakı Muçello təpələrindən gəlmiş, yun ticarəti və bankçılıqla sərvət toplamışdılar. Onlar bu sərvəti Florensiyada siyasi gücə çevirdilər, kilsəyə üç papa verdilər, incəsənət, elm və…7 dəq oxu · 14 mənbə
Mayflower və ilk Şükran günü: əslində nə baş verdi?Mayflower 1620-ci ildə 102 sərnişini Atlantik okeanından keçirərək epidemiyalar nəticəsində əhalisiz qalmış vampanoaq kəndi Patuksetin yerində Plimutun salınmasına gətirdi. Bu məqalə saziş, ölümcül ilk qış və…8 dəq oxu · 17 mənbə
Kral Artur yaşayıbmı? Ekskalibur, Kamelot və Dəyirmi masaArturun yaşadığı güman edilən dövrdə yazılmış heç bir mənbə onun adını çəkmir və həmin dövrü araşdıran müasir tarixçilərin çoxu onu tarixi şəxsiyyət saymır. Ekskalibur, Kamelot və…6 dəq oxu · 13 mənbə
Pasxa adasının moai heykəlləri necə daşınırdı?Moailər əsasən Rano Rarakuda vulkanik tufdan yonulmuş və Rapa Nui adasındakı mərasim platformalarına daşınmış əcdad heykəlləridir. Ada sakinləri yoxa çıxmayıb: XIX əsrdə qul basqınları və xəstəliklər…8 dəq oxu · 13 mənbə
Oturan Buğa və Litl-Biqhorn: Kasterin ordusunun məhvi25 iyun 1876-cı ildə Litl-Biqhornda lakota, şimali şayenn və arapaho döyüşçüləri Kasterin təxminən 210 nəfərlik dəstəsini məhv etdilər. Oturan Buğa müqavimətin mənəvi rəhbəri idi, lakin döyüşdə…7 dəq oxu · 13 mənbə
680-ci ildə Kərbəla döyüşü: Hüseyn niyə öldürüldü?Kərbəla döyüşü hicri 61-ci il Məhərrəmin 10-da (10 oktyabr 680) indiki İraq ərazisində baş verdi: Məhəmməd peyğəmbərin nəvəsi Hüseyn xəlifə I Yezidə beyət etməkdən imtina etdi…6 dəq oxu · 10 mənbə
El Dorado: qızıl şəhər əfsanəsi haradan yaranıb?El Dorado Kolumbiyada bədəni qızıl tozu ilə örtülən Muiska hökmdarı haqqında hekayə kimi yaranıb. Avropalılar bu hekayəni qızıl şəhər axtarışına çeviriblər, amma həmin şəhəri heç kim…5 dəq oxu · 9 mənbə
İspan qripi 1918: mənşəyi, ölüm sayı və unudulması1918-ci ilin İspan qripi təxminən 500 milyon insanın yoluxduğu H1N1 qrip pandemiyası idi; tez-tez göstərilən 50 milyon ölüm rəqəmi dəqiq say deyil, təxmini hesablamadır. Müharibə senzurası,…7 dəq oxu · 13 mənbə
İbn Bəttutə: Mərakeşli səyyah 120,000 km-də nə gördü?İbn Bəttutə 1325-ci ildə həcc üçün Təncədən yola çıxdı və təxminən 29 il ərzində 120,700 km yol qət etdi. Onun Rihləsində Anadoludakı zaviyələr, Dehli sarayı, Maldiv…6 dəq oxu · 12 mənbə
Azteklər: Tenoçtitlan, qurbanlar və imperiyanın süqutuÖzlərini meşika adlandıran azteklər ada üzərində paytaxt Tenoçtitlanı qurdular və 1428-ci ilin Üçlər ittifaqından bir imperiya yaratdılar. Arxeologiya insan qurbanını təsdiqləyir, lakin 1521-ci ildəki məğlubiyyətə təkcə…6 dəq oxu · 16 mənbə
Tampliyer cəngavərləri: bankirlər niyə yandırıldı?Tampliyer cəngavərləri əvvəlcə Qüdsdə xristian zəvvarları qoruyurdu, sonra isə kralların da pulunu saxlayan bir şəbəkəyə çevrildi. 1307-ci il həbslərindən sonra orden 1312-ci ildə ləğv edildi, son…7 dəq oxu · 12 mənbə
Amerika adı haradan gəlir? Ameriqo Vespuççinin roluAmerika adı florensiyalı tacir və dəniz səyyahı Ameriqo Vespuççinin adından yaranıb. Xəritəşünaslar Martin Valdzemüller və Mattias Rinqman bu adı 1507-ci ildə təklif ediblər və seçimdə Vespuççinin…8 dəq oxu · 9 mənbə
1917-ci il Oktyabr inqilabı: çarın süqutu və Lenin1917-ci il Oktyabr inqilabı Vladimir Leninin rəhbərliyi ilə bolşeviklərin Petroqradda Müvəqqəti hökuməti devirdiyi üsyan idi. Çar artıq martda taxtdan imtina etmişdi, buna görə məqalə həm Romanovların…7 dəq oxu · 11 mənbə
Tokugava İeyasu və Uilyam Adams: Şoqunun əsl tarixiTokugava İeyasu 1600-cü ildə Sekiqaharada qalib gəldi, 1603-cü ildə şoqun oldu və titulu oğluna verdikdən sonra da hakimiyyəti əlində saxladı. İngilis gəmi şturmanı Uilyam Adams 1600-cü…7 dəq oxu · 17 mənbə
Qadağan olunmuş şəhər: Pekində imperatorların həyatıPekindəki Qadağan olunmuş şəhər 1406–1420-ci illərdə tikilib və burada Min və Tsin sülalələrindən 24 imperator yaşayıb. Məqalə onların gündəlik həyatını, yeməklərini və təhsilini izləyir, 9,999 otaq…5 dəq oxu · 8 mənbə
Vasko da Qama: Hindistana Ümid burnu yolu və OsmanlılarVasko da Qama Hindistana dənizlə çatan ilk Avropa donanmasına rəhbərlik etdi və 1498-ci ildə ora çatdı, amma Bartolomeu Diaş Ümid burnunu on il əvvəl dolanmışdı. Yeni…6 dəq oxu · 9 mənbə
1692-ci il Salem cadugərlik məhkəmələri: 20 nəfərin edamı1692 və 1693-cü illərdə Massaçusets məhkəmələri cadugərlikdə ittiham olunan 200-dən çox insanı mühakimə etdi, 19 nəfər asıldı. Giles Corey üstünə daşlar yığılaraq əzilib öldürüldü, ən azı…7 dəq oxu · 13 mənbə
Paris Notr-Dam kilsəsi: 2019 yanğınından sonra dirçəlişTikintisinə 1163-cü ildə başlanan Paris Notr-Dam kilsəsi 15 aprel 2019-da taxta dam karkasını, şpilini və daş tağlarının bir hissəsini itirdi. İllərlə davam edən möhkəmləndirmə, təmizləmə və…7 dəq oxu · 15 mənbə
Raqnar Lodbrok həqiqətən yaşayıbmı? Saqalar və orduRaqnar Lodbrokun adı saqa və şeirlərdə çəkilir, amma bu mətnlərdə təsvir edilən həyatı yaşamış tək bir insanın mövcudluğu sübuta yetirilməyib. İvar və Halfdanın başçılıq etdiyi Böyük…6 dəq oxu · 12 mənbə
Pokahontas (Pocahontas): qaçırılması, evliliyi və ölümüİngilislər Ceymstauna yerləşəndə Powhatan xalqından olan Pokahontas təxminən 11 yaşında idi. İngilislər onu 1613-cü ildə qaçırdılar, o, 1614-cü ildə Con Rolfla evləndi və 1617-ci ilin martında…6 dəq oxu · 8 mənbə
Pasxa adası moailəri: Nəhəng başlar necə daşınıb?Pasxa adasının moai heykəlləri əsasən Rano Rarakuda yonulub və təxminən 32 kilometrlik yol şəbəkəsi boyunca daşınıb. Tədqiqatçılar onların dik vəziyyətdə yeridildiyi, yoxsa xizəklərlə sürükləndiyi barədə hələ…6 dəq oxu · 14 mənbə
Maya sivilizasiyası niyə süqut etdi? Dəlillər nə deyir?Mayaların süqutu IX əsrdə mərkəzi Maya bölgəsində siyasi quruluşun dağılması idi, Maya xalqının sonu deyildi. Göl çöküntüləri və mağara stalaqmitləri uzun quraqlıqları göstərir, müharibə və təbii…8 dəq oxu · 15 mənbə
Martin Lüter və 95 tezis: bir rahib Avropanı necə böldü1517-ci ildə Martin Lüter indulgensiyalar haqqında latınca yazdığı 95 tezisi arxiyepiskop Albrextə göndərdi və Vittenberqdə universitet müzakirəsinə çağırdı. Çap, kilsədən qovulma, Vorms reyxstaqı və 1555-ci il…9 dəq oxu · 15 mənbə
Mansa Musa: ən varlı adam qızılın qiymətini necə saldıMansa Musa təxminən 1312-ci ildən Maliyə hökmranlıq edib və 1324–1325-ci illərdə Məkkəyə həcc səfəri zamanı qızılı ilə şöhrət qazanıb. Əl-Öməri Qahirədə qızılın dəyərdən düşdüyünü yazır, lakin…7 dəq oxu · 9 mənbə
Magellan dünyanı dövrə vurdumu? Ölümü və sağ qalan 18 nəfərFernan Magellan ilk dünya səyahətinə başladı, lakin 27 aprel 1521-ci ildə Filippinin Maktan adasında öldürüldü. Xuan Sebastyan Elkano 6 sentyabr 1522-ci ildə ilkin heyətdən olan 18…6 dəq oxu · 13 mənbə
Karib böhranı: nüvə müharibəsinin astanasında 13 gün1962-ci ilin oktyabrında Kubadakı sovet nüvə raketləri ABŞ və Sovet İttifaqını birbaşa qarşıdurmanın astanasına gətirdi. Böhran Kuba ilə bağlı açıq razılaşma və Türkiyədəki Amerika «Yupiter» raketləri…7 dəq oxu · 17 mənbə
İvan Qroznı və oğlu: ona niyə «Qorxunc» deyirlər?IV İvan 1547-ci ildə Rusiyanın ilk çarı oldu; onun Qroznı ləqəbi zəhmli və heybətli deməkdir, opriçnina və 1570-ci il Novqorod qırğını ilə əlaqələndirilir. 1581-ci ildə oğlunu…5 dəq oxu · 10 mənbə
İpək Yolu: Çindən İstanbula ticarət necə işləyirdi?İpək Yolu tək bir yol deyildi: Çini Anadolu, İstanbul və bir neçə limanla birləşdirən, zamanla dəyişən yollar şəbəkəsi idi. Mallar bir tacirdən digərinə keçirdi; karvansaralar, tacir…6 dəq oxu · 9 mənbə
Kiyev Rusu: Rusiya və Ukraynanın ortaq sələfi, 988Kiyev Rusu IX əsrin sonlarından XIII əsrin ortalarına qədər Rüriklər sülaləsinin idarə etdiyi orta əsr dövləti idi. Ukrayna, Rusiya və Belarusun ortaq tarixi sələfi sayılan bu…7 dəq oxu · 11 mənbə
Roanok koloniyası: yoxa çıxan 115 nəfərə nə oldu?1590-cı ildə Con Uayt Roanok adasına qayıdanda yaşayış yerini boş, dirəklərdən birində isə CROATOAN sözünü həkk edilmiş gördü. Dörd əsr sonra təxminən 115 köçkünün taleyi hələ…7 dəq oxu · 15 mənbə
Hangul: Kral Seconq Koreya əlifbasını niyə və necə yaratdı?Kral Seconq Çin heroqliflərini öyrənməkdə çətinlik çəkən sadə insanların tez bir zamanda yazmağı öyrənməsi üçün Hangulu yaratdı. Bu məqalə ilkin 28 hərfi, sarayda 1444-cü ildə səslənən…6 dəq oxu · 9 mənbə
Kapitan Ceyms Kuk: 1779-cu ildə Havayda niyə öldürüldü?Ceyms Kuk 1770-ci ildə Avstraliyanın şərq sahillərinin xəritəsini çəkdi və bu ərazini Britaniyanın mülkü elan etdi, lakin qitəyə çatan ilk avropalı deyildi. 14 fevral 1779-cu ildə…7 dəq oxu · 14 mənbə
Qalileo niyə mühakimə olundu? İnkvizisiya və 1992Qalileo 1633-cü ildə Yerin hərəkət etdiyi barədə Kopernik görüşünü müdafiə etdiyinə və 1616-cı il göstərişini pozduğuna görə Roma İnkvizisiyası tərəfindən təqsirli bilindi. 359 il sonra, 1992-ci…6 dəq oxu · 8 mənbə
Böyük Pyotr: Avropanı gizli kimliklə gəzən Rusiya çarıBöyük Pyotr 1697-ci ildə kimliyini gizlədərək Böyük elçilik heyəti ilə Avropaya getdi, Hollandiyada və İngiltərədə gəmiqayırmanı öyrəndi, sonra Rusiyanı yenidən qurmaq üçün vətəninə qayıtdı. Onun donanması,…6 dəq oxu · 9 mənbə
Əndəlüs: müsəlman İspaniyasının 800 ili və ƏlhəmraƏndəlüs 711–1492-ci illərdə Pireney yarımadasının müsəlman hakimiyyəti altında olan ərazilərinin tarixi adıdır. Məqalə Kordovadan Qranadayadək burada hökm sürən sülalələrin tarixini izləyir və Əlhəmranın bu dövrdən günümüzə…6 dəq oxu · 13 mənbə
Dyatlov aşırımı hadisəsi: elm bu sirri həll edibmi?Dyatlov qrupunun doqquz üzvü 1959-cu il fevralın 1-dən 2-nə keçən gecə Şimali Uralda həlak olub. Rusiya prokurorluğu 2020-ci ildə qar uçqunu izahını qəbul edib; 2021 və…7 dəq oxu · 10 mənbə
Babur: Böyük Moğol imperiyasını quran Teymur nəslinin hökmdarıBabur 1483-cü ildə Əndicanda doğulub, ata tərəfdən Teymurun, ana tərəfdən isə Çingiz xanın nəslindən idi. 1504-cü ildə Kabili ələ keçirdikdən və 1526-cı ildə Panipat döyüşündə qalib…7 dəq oxu · 10 mənbə
Şərqi Hindistan şirkəti Hindistanı necə idarə etdi?Şərqi Hindistan şirkəti 1600-cü ildə kral fərmanı ilə ticarət şirkəti kimi yaradıldı. Kral imtiyazları, yerli ittifaqlar, əsasən hindlilərdən ibarət ordular və vergi toplamaq hüququ sayəsində subkontinentin…8 dəq oxu · 10 mənbə
Aral dənizi necə qurudu: dördüncü böyük göldən səhraya1960-cı il ətrafında Mərkəzi Asiyadakı Aral dənizi təxminən 68,000 km² sahəsi ilə dünyanın dördüncü böyük gölü idi. Sovet suvarma layihələri onu qidalandıran çayların suyunu götürdü, gölü…7 dəq oxu · 9 mənbə
Tac Mahal: sevgi üçün tikilmiş məqbərə və əfsanələrTac Mahal Şah Cahanın Aqrada həyat yoldaşı Mümtaz Mahal üçün tikdirdiyi məqbərədir. Tikintidə təxminən 20,000 işçinin çalışdığı bildirilir, onların əllərinin kəsilməsi hekayəsini isə heç bir tarixi…6 dəq oxu · 8 mənbə
Qızıl Orda: monqol-türk dövləti Rusdan necə xərac alırdıQızıl Orda Çingiz xanın oğlu Cuçinin mirasından yarandı və yürüşlər, xərac, yarlıqlar vasitəsilə Rus knyazlıqlarını özünə bağladı. Məşhur «240 il» təxmini hesabdır: mənbələr ödənişlərin 1480-ci ildən…6 dəq oxu · 13 mənbə
Səlahəddin Əyyubi: Həttin zəfəri və Qüdsün fəthiTəxminən 1137–1138-ci illərdə Tikritdə doğulan Səlahəddin Əyyubi Əyyubilər sülaləsini qurdu və 4 iyul 1187-ci ildə Həttində səlibçi ordusunu məğlub etdi. O, 2 oktyabr 1187-ci ildə Qüdsü…5 dəq oxu · 6 mənbə
Rasputin kim idi? Zəhərlənən, güllələnən və boğulan rahibSibirli əkinçinin oğlu Qriqori Rasputin xəstə oğullarına göstərdiyi qayğı sayəsində çar II Nikolayın və çariça Aleksandranın etimadını qazanmışdı. Zadəganlar onu 30 dekabr 1916-cı ildə Petroqradda öldürdülər;…7 dəq oxu · 12 mənbə
Pörl-Harbor hücumu 1941: Yaponiya niyə vurdu və uduzdu?Yaponiya sanksiyalardan və Çin məsələsində yaranan qarşıdurmadan sonra Cənub-Şərqi Asiyadakı işğallarını qorumaq üçün 7 dekabr 1941-ci ildə Pörl-Harbordakı ABŞ Sakit okean donanmasına hücum etdi. Hücumda 2,403…7 dəq oxu · 18 mənbə
1929 Böyük depressiyası: birja çöküşü və dirçəlişBöyük depressiya 1929-cu ildə ABŞ iqtisadiyyatının daralması ilə başladı, birjanın çöküşü və bank təşvişi dalğaları ilə dərinləşdi, qızıl standartı vasitəsilə dünyaya yayıldı. Ölkələr müxtəlif vaxtlarda böhrandan…7 dəq oxu · 11 mənbə
Mariya Küri: iki Nobel mükafatı və radioaktiv dəftərlərMariya Küri Varşavada doğulub, elmi fəaliyyətini isə Parisdə qurub. O, iki fərqli elm sahəsində Nobel mükafatı qazanmış yeganə şəxsdir və laboratoriya dəftərləri bu gün də radioaktivdir.6 dəq oxu · 11 mənbə
Stalinqrad döyüşü: tarixlər, xəritə, itkilər və nəticəStalinqrad döyüşü nasist Almaniyası və onun müttəfiqi olan Ox dövlətləri ilə Sovet İttifaqı arasında indiki Volqoqrad şəhəri uğrunda aparılıb. Döyüş 2 fevral 1943-cü ildə Sovet İttifaqının…7 dəq oxu · 8 mənbə
Leonardo da Vinçi kimdir? Uçuş, anatomiya və dəftərləriLeonardo da Vinçi (1452–1519) mühəndislik, uçuş və insan anatomiyasını da araşdıran italyan İntibah rəssamı idi. Onun qeyd dəftərləri, yarımçıq rəsmləri və Milandakı Sonuncu şam yeməyi əsəri…8 dəq oxu · 17 mənbə
Vikinqlər kim idi? Buynuzlu dəbilqələr və AmerikaVikinqlər Danimarka, Norveç və İsveçdən Avropaya, Rusiyaya və Şimali Atlantikaya yayılan skandinav əkinçiləri, tacirləri və basqınçıları idi. Onların buynuzlu dəbilqələri XIX əsrin uydurmasıdır, lakin Nyufaundlenddə 1021-ci…7 dəq oxu · 19 mənbə
Koreya müharibəsi: Türk briqadası, Kunu-ri və gerçək AylaKoreya müharibəsi 25 iyun 1950-ci ildə başladı və 27 iyul 1953-cü ildə atəşkəslə başa çatdı. Bu məqalədə Türk briqadasının 1950-ci ilin noyabrında Kunu-ridə keçdiyi döyüş yolunu,…7 dəq oxu · 14 mənbə
Qazıqlı Vlad: Drakulanın şahzadəsi və Osmanlı girovuIII Vlad Valaxiyanı üç dəfə idarə edib, uşaq ikən Osmanlıların əlində girov saxlanılıb və insanları qazığa keçirməsi ilə tanınıb. Onun Stokerin Drakulası ilə əlaqəsi əsasən adla…6 dəq oxu · 9 mənbə
Göz yaşları yolu: çerokilər 1838-ci ildə necə qovuldu1838-ci ilin mayında general Uinfild Skottun qoşunları 16,000-dən çox çerokini Corciya, Tennessi, Alabama və Şimali Karolinadakı evlərindən zorla çıxararaq indiki Oklahomaya yürüşə məcbur etdi. Bu bələdçidə…8 dəq oxu · 15 mənbə
Ceronimo kim idi? Apaçi döyüşçüsü ABŞ ordusundan necə yayındı?Ceronimo Bedonkohe apaçilərinin döyüş rəhbəri və şəfaçısı idi; 4 sentyabr 1886-cı ildə son dəfə təslim olanadək Arizona, Nyu-Meksiko, Sonora və Çihuahua ərazilərində ABŞ və Meksika qüvvələrinə…6 dəq oxu · 11 mənbə
Anastasiya Romanova sağ qaldımı? Çar qızı və DNTBöyük knyaginya Anastasiya Nikolayevna 17 iyul 1918-ci ildə, 17 yaşında Yekaterinburqda ailəsi ilə birlikdə güllələndi. 1994 və 2009-cu illərdə aparılan DNT tədqiqatları ailənin bütün üzvlərinin qalıqlarını…7 dəq oxu · 8 mənbə
Böyük Yekaterina: Rusiyanı idarə edən alman şahzadəsiBöyük Yekaterina Ştettində Sofiya adı ilə doğuldu, Rusiya sülaləsinə gəlin köçdü və 1762-ci ildə əri III Pyotru taxtdan saldı. Sonra təxminən 34 il hökm sürdü, imperiyanı…5 dəq oxu · 10 mənbə
Ameliya Erhart: 1937-ci ildə Sakit okeanda yoxa çıxmasıAmeliya Erhart 1928-ci ildə Atlantik okeanını təyyarədə sərnişin kimi keçən, 1932-ci ildə isə onun üzərindən təkbaşına və fasiləsiz uçan ilk qadın oldu. 1937-ci ildə dünya səyahətinin…7 dəq oxu · 13 mənbə
Normandiya çıxarması: 6 iyun 1944, D günü necə keçdiMüttəfiqlər hava şəraitinə görə bir günlük gecikmədən sonra 6 iyun 1944-cü ildə Almaniyanın işğalı altındakı Normandiyanın beş çimərliyinə dənizdən və havadan qoşun çıxardılar. Həmin gün təxminən…7 dəq oxu · 13 mənbə
I Elizabet: Bakirə kraliça niyə heç vaxt evlənmədi?I Elizabet 1558-ci ildən 1603-cü ilədək İngiltərə və İrlandiyanı idarə etdi, öz evliliyini diplomatik sövdələşmə vasitəsinə çevirdi və evlənmədən, övladı olmadan öldü. Onun hakimiyyəti dövründə protestant…7 dəq oxu · 10 mənbə
Çernobıl faciəsi: 26 aprel 1986 və Türkiyəyə təsiri26 aprel 1986-cı ildə Sovet Ukraynasındakı Çernobıl AES-in 4 nömrəli reaktorunda təhlükəsizlik sınağı beynəlxalq şkala üzrə ən ağır nüvə qəzası ilə nəticələndi. Radioaktiv çöküntülər bir neçə…8 dəq oxu · 15 mənbə
Çingiz xanın məzarı: fatehin qəbri niyə tapılmayıb?Çingiz xan 1206-cı ildə Monqol imperiyasını qurub və 1227-ci ilin avqustunda vəfat edib, lakin heç bir mənbədə harada dəfn olunduğu və məzarının necə göründüyü göstərilmir. Burxan…7 dəq oxu · 14 mənbə
Magna Carta 1215: Kral hakimiyyətini məhdudlaşdıran ilk sənədMagna Carta İngiltərə kralı Conun üsyançı baronların tələbi ilə 15 iyun 1215-ci ildə Rannimiddə qəbul etdiyi hüquqlar xartiyasıdır. Bu yazı sənədin məzmununu, onu kral hakimiyyətinə qoyulan…7 dəq oxu · 17 mənbə
Maçu-Pikçu: İnkaların itirilmiş şəhəri haqqındaMaçu-Pikçu Perunun Kusko bölgəsində, 2,430 metr yüksəklikdə yerləşən İnka yaşayış məskənidir və 2023-cü il tədqiqatı onu hökmdar Paçakutinin mülkü ilə əlaqələndirir. Yalnız rəsmi və akademik mənbələrə…6 dəq oxu · 19 mənbə
Sənaye inqilabı niyə Britaniyada başladı? Əsas faktlarSənaye inqilabı təxminən 1760-cı ildə Böyük Britaniyada başladı: kömür, ucuz dəmir, sürətli axan çaylar, kanallar, mövcud toxuculuq ticarəti və bacarıqlı dəmir ustaları bir yerdə cəmlənmişdi. Tarixçilər…9 dəq oxu · 18 mənbə
Berlin divarı: niyə tikildi və necə dağıldı? (1961–1989)Şərqi Almaniya vətəndaşlarının kütləvi qaçışını dayandırmaq üçün 13 avqust 1961-ci ildə Qərbi Berlini bağlamağa başladı; sərhəd sonradan ən azı 140 insanın həyatına son qoyan 155 kilometrlik…7 dəq oxu · 14 mənbə
Titanik faciəsi: «batmaz» deyilən gəmi niyə batdı?Titanik 15 aprel 1912-ci ildə batdı: aysberq gövdənin dözə biləcəyindən çox sukeçirməz bölməni zədələdi, sonra su arakəsmələrin üstündən aşdı. Sürət, xilasedici qayıqların tutumu və yarıboş endirilən…6 dəq oxu · 14 mənbə
Bermuda üçbucağı: İtkin düşmələr həqiqətən izahsızdır?Bermuda üçbucağı Mayami, Bermud adaları və San-Xuan arasındakı dəniz sahəsinə verilən məşhur addır; onun rəsmi sərhədləri və rəsmi xəritəsi yoxdur. 19-cu uçuş və USS Cyclops kimi…6 dəq oxu · 8 mənbə
Kolumb Amerikanı həqiqətən kəşf edib? Sübutlar nə deyir?Xristofor Kolumb (Kristof Kolomb) Amerikaya çatan nə ilk insan, nə də ilk avropalı idi: Nyu-Meksikodakı (New Mexico) White Sands ərazisində insan ayaq izlərinin təxminən 21,000–23,000 yaşı…8 dəq oxu · 13 mənbəQara ölüm: Avropanın üçdə birini məhv edən vəbaQara ölüm 1346–1353-cü illərdə Avrasiya və Şimali Afrikanı bürüyən, Yersinia pestis bakteriyasının törətdiyi pandemiya idi; məşhur «əhalinin üçdə biri» rəqəmi bölgələr arasında böyük fərqləri olan təxmini…7 dəq oxu · 17 mənbə
Apollo 11-in Aya enişi: sui-qəsd iddiaları niyə yanlışdır?Apollo 11 missiyasında Armstronq və Oldrin 20 iyul 1969-cu ildə Aya endilər, Kollinz isə orbitdə gözlədi; hər üçü 24 iyulda Yerə qayıtdı. Müstəqil radioizləmə, lazer reflektorları,…7 dəq oxu · 18 mənbə
Napoleon: Fransanı idarə edən korsikalı və VaterlooKorsika Fransaya keçəndən bir il sonra Ayaççoda doğulan Napoleon Tulonda artilleriya zabitliyindən 1804-cü ildə Notr-Damda imperator tacı taxmağa qədər yüksəldi; onun qarşısını ilk dəfə ciddi şəkildə…9 dəq oxu · 22 mənbə
Janna d’Ark: Ruanda 19 yaşında yandırılan kəndli qızıJanna d'Ark təxminən 1412-ci ildə Domremidə əkinçi ailəsində doğulub, 1429-cu ildə Orleanın mühasirəsinin qaldırılması ilə nəticələnən yürüşdə iştirak edib və 30 may 1431-ci ildə Ruanda təxminən…6 dəq oxu · 14 mənbə
Xirosima və Naqasaki: atom bombası niyə atıldı?ABŞ hökumətinin 1945-ci ilin avqustunda atom bombalarından istifadə üçün açıqladığı səbəb Yaponiyanı təslim olmağa məcbur etmək, müharibəni qısaltmaq və işğal zamanı veriləcək itkilərin qarşısını almaq idi.…8 dəq oxu · 15 mənbə
Birinci dünya müharibəsi necə başladı? Sarayevo atəşiBirinci dünya müharibəsinə aparan hadisələr 28 iyun 1914-də Sarayevoda Latın körpüsünün yanında səhv döngə ilə başladı: 19 yaşlı Qavrilo Prinsip ershersoq Frans Ferdinandı və həyat yoldaşı…10 dəq oxu · 18 mənbə
Fransa inqilabı: Bastiliyadan gilyotinə gedən yolFransa inqilabı 5 may 1789-cu ildə Baş Ştatların açılmasından Napoleonun 9 noyabr 1799-cu il çevrilişinə qədər davam etdi və mütləq monarxiyanı respublikaya çevirdi. Bu bələdçidə siz…8 dəq oxu · 12 mənbə