Ninjalar həqiqətən mövcud olub. Tarixi qeydlər bunu aydın göstərir. Amma qara geyimdə qala divarlarını salto ilə aşan tənha döyüşçü obrazını həmin qeydlər təsdiqləmir. Əsl şinobilər məlumat toplayan agentlər idi. Onların çoxu İqa (Iga) təpələrindən gəlirdi.
Bu məqalədə siz sənədlərlə təsdiqlənən tarixi geyim mifindən ayıra biləcəksiniz.
Ninjalar həqiqətən mövcud olubmu?
Bəli. Ninja və ya şinobi feodal Yaponiyasında (Japonya) agent və ya muzdlu döyüşçü idi. Şinobilər casusluq edir, təxribat törədir və düşmən ərazisinə sızırdılar.
Yaponiya Ninja Şurasına (Japan Ninja Council) görə, şinobilərin mövcudluğu Nanbokuço (Nanbokuchō) dövründən (1336–1392) etibarən etibarlı sənədlərlə təsdiqlənir. Deməli, siz sadəcə bir əfsanə ilə qarşılaşmırsınız. Söhbət adı, işəgötürənləri və yazılı qeydləri olan bir peşədən gedir.
Geniş yayılan söz «ninja»dır. Tarixi mənbələrdə isə əsasən «şinobi» işlədilir. Siz köhnə qeydlərdə yalnız birinci sözü axtarsanız, sübutların böyük hissəsini gözdən qaçıracaqsınız.
Ninjalar haradan gəlirdi?
Onlarla hər şeydən əvvəl iki bölgə əlaqələndirilir. İqa indiki Mie (Mie) prefekturasındadır. Qonşusu Koka (Kōka) isə Şiqa (Shiga) prefekturasında yerləşir.
Onların mənşəyi haqqında məşhur bir rəvayət var. Rəvayətdə Otomo no Sahito (Ōtomo no Sahito) şahzadə Şotokunun (Shōtoku) xidmətində olmuş şəxs kimi göstərilir. İqa-ryu Ninja Muzeyi (Iga-ryū Ninja Museum) bunu yetərli sübutu olmayan əfsanə sayır. Muzey İqadakı ənənənin köklərini Kamakura (Kamakura) dövrünün akutō döyüşçü dəstələrində axtarmağı daha real hesab edir.
Mie Universitetinin (Mie University) tədqiqatçıları İqada belə mütəxəssislərin yetişməsinə praktik izah verirlər. Burada daymyoların hakimiyyəti zəif idi. Bu da yerli özünüidarənin inkişafına imkan yaratmışdı. Özlərini müdafiə etmək ehtiyacı bölgə sakinlərini ninjutsu üsullarını təkmilləşdirməyə sövq edirdi.
Siz şəhər idarəsinin az iş gördüyü, sakinlərin isə özləri keşik təşkil etdiyi bir məhəlləni təsəvvür edin. Bacarıqlar ehtiyacdan yaranır. İqada da oxşar proses gedirdi, amma təhlükənin miqyası xeyli böyük idi.
Əsl şinobilər nə edirdi?
Senqoku (Sengoku) dövründə şinobilər düşmən ərazisinə sızır, yanğın törədir, gecə basqınları edir və pusqu qururdular. Bu siyahı komando tapşırıqlarını xatırladır. Ancaq onların əsas məqsədi daha səssiz bir iş idi. Sağ qalmalı və düşmən haqqında məlumatı ağalarına çatdırmalı idilər.
Bu işin mahiyyəti adam öldürmək yox, məlumat əldə etmək idi. Evə qayıdarkən ölən şinobi heç nə çatdırmırdı.
Gündüzlər bu iş adi görünürdü. Yamada Yuci (Yamada Yūji) bildirir ki, məlumat toplayan şinobilər diqqət çəkməməyə çalışırdılar. Səyyar tamaşaçı dəstələrinin üzvləri, buddist din xadimləri və ya sadə insanlar kimi geyinirdilər.
Bu, filmlərdəki obrazın tam əksidir. Gündəlik həyatda ən yaxşı maskalanma heç kimin yadında qalmayan görünüşdür. Siz sərnişinlərlə dolu şəhərətrafı qatarda sadə gödəkçə geymiş birini təsəvvür edin. Heç kim ona ikinci dəfə baxmır. Məqsəd də bu idi.
Qara geyim mifi
Başdan-ayağa qara geyinmiş ninja sonradan yaradılmış obrazdır. Mie Universitetinin tədqiqatçısı Yoşimaru Yuya (Yoshimaru Yūya) bildirir ki, qara geyim, qara maska və şuriken birləşməsi XVIII əsrin ortalarından teatrda ayrıca bir obraz kimi formalaşdı. XIX əsrin əvvəllərində isə romanlarda möhkəmləndi.
Burada səhnə texnikası ilə də əlaqə var. Edo (Edo) teatrındakı ninja geyimi *kuroko*ların geyimi ilə əlaqələndirilir. Bunlar qara geyimli səhnə işçiləri idi. Tamaşaçılardan onları görməzliyə vurmaq gözlənilirdi. Eyni geyimi geyən aktyor da səhnədə «görünməz» ola bilərdi. Bu geyim teatr üçün məntiqli idi. Döyüş meydanından gəlməmişdi.
Ona görə də qara geyim Senqoku casuslarından çox, Edo tamaşaçıları haqqında məlumat verir.
Müharibədə İqa: Kasaqi, Oda və müstəqilliyin sonu
Sənədləşdirilmiş döyüşlər şinobilərin əslində nə etdiyini göstərir.
1541-ci ildə İqa və Kokadan olan 70–80 nəfərlik dəstə Kasaqi qalasına gizlicə daxil oldu. Qaladakı tikililərin bir hissəsini yandırdı. İqa-ryu Ninja Muzeyi bu məlumatı Tamoninin (Tamon’in) gündəliyinə əsaslandırır.
1579-cu ildə Oda Nobukatsu (Oda Nobukatsu) İqaya hücum etdi. İqa döyüşçüləri odla hücum üsulları və gecə pusquları ilə cavab verdilər. Tarixçi Yamada Yuciyə görə, Koka döyüşçüləri də onların yanında vuruşurdu.
1581-ci ildə Oda Nobunaqa (Oda Nobunaga) İqaya qoşun yeritdi. Bununla yerli konfederasiyanın müstəqilliyinə son qoyuldu. Sağ qalanların bir qismi də başqa bölgələrə qaçmağa məcbur oldu.
İqa və Koka bir-birinə nifrət edirdimi?
Populyar hekayələr bu iki icmanı çox vaxt əzəli düşmən kimi göstərir. Yamada Yuci bildirir ki, bu təsvir onların tarixinə uyğun gəlmir. İqa ilə Koka arasında nikah əlaqələri və əhali gediş-gəlişi var idi.
1579-cu il haqqında məlumat da buna uyğundur. Koka döyüşçüləri kənardan hücum edən qüvvəyə qarşı İqanın yanında dayanmışdılar.
Ehtiyatla yanaşılmalı məşhur adlar
1582-ci illə bağlı iki hekayəyə diqqətlə yanaşmaq lazımdır.
Həmin il Tokuqava İeyasu (Tokugawa Ieyasu) öz torpaqlarına qayıtmaq üçün İqadan keçdi. Ənənəvi rəvayətə görə, ona İqa və Koka ninjaları kömək etmişdi. Alternativ nəzəriyyə isə bu köməyi ninja mütəxəssisləri ilə deyil, Kokanı təmsil edən yerli jizamurai silahlı dəstələri ilə əlaqələndirir. Tarixi qeydlər bu suala qəti cavab vermir.
Bir də Hattori Hanzo Masanari (Hattori Hanzō Masanari) var. Onu geniş şəkildə ninja ustası adlandırırlar. Yamada Yuciyə görə, o, yəqin ki, şinobilərə rəhbərlik edən samuray sərkərdəsi olub. Başqa sözlə, böyük ehtimalla casus kimi deyil, casusların rəhbəri kimi fəaliyyət göstərib.
Edo dövrünün sülh şəraitində ninjalar
Müharibələr bitəndə iş də dəyişdi. Bəzi şinobilər şoqunluğun və ya feodal mülklərinin idarələrində aşağı rütbəli samuray oldular. Digərləri əkinçiliyə keçdilər. Xidmətdə qalanlar isə qalaların mühafizəsi və qonşu bölgələrdən məlumat toplamaq kimi işlər görürdülər.
Casusluq bir anda yoxa çıxmadı. 1623-cü ildə Todo Takatora (Tōdō Takatora) Matsudayra Tadanaonun (Matsudaira Tadanao) xəyanətindən şübhələndi. O, Eçizen (Echizen) bölgəsinə İqa agentləri göndərdi. İqa-ryu Ninja Muzeyi bunu öz xronologiyasında qeyd edir.
Təlimat kitabı: Bansenshūkai
Ninjutsunun ən güclü yazılı sübutu bir kitabdır. Bansenshūkai (Bansenshūkai) 1676-cı ildə Fucibayaşi (Fujibayashi) ailəsinin bir üzvü tərəfindən tərtib edilib. Yaponiya Turizm Agentliyi (Japan Tourism Agency) onu İqa və Kokanı əhatə edən ninjutsu biliklərini bir yerə toplayan əhatəli təlimat kitabı kimi təqdim edir.
Kitab 22 cilddən ibarətdir. Mövzuları arasında sızma, təxribat, qiyafə dəyişmə və hava proqnozlaşdırılması var. Hava məsələsi sizə qəribə görünə bilər. Amma qəribə deyil. Gecə basqını və ya odla hücum külək və yağışdan asılıdır. Bu gün siz piknikdən əvvəl hava proqnozuna baxırsınız. Şinobi də əməliyyatdan əvvəl eyni şeyi edirdi, amma risk qat-qat böyük idi.
Xronologiya
- 1336–1392: Nanbokuço dövründən etibarən şinobilərin mövcudluğunu etibarlı tarixi qeydlərlə izləmək mümkündür.
- 1541: İqa və Koka qüvvələri Kasaqi qalasına sızır və tikililərin bir hissəsini yandırır.
- 1579: İqa müdafiəçiləri Oda Nobukatsunun hücumuna müqavimət göstərirlər.
- 1581: Oda Nobunaqanın yürüşü İqa konfederasiyasının müstəqilliyinə son qoyur.
- 1582: Tokuqava İeyasu İqadan keçərək evə qayıdır. Ona kimin kömək etdiyi də, Hattori Hanzonun rolu da mübahisəlidir.
- 1623: Todo Takatora Eçizen bölgəsinə İqa agentləri göndərir.
- 1676: İqa və Kokanı əhatə edən ninjutsu biliklərini toplayan Bansenshūkai tamamlanır.
- XVIII əsrin ortaları: Qara geyimli, maskalı ninja obrazı teatrda ayrıca bir obraz kimi formalaşır.
- XIX əsrin əvvəlləri: Qara geyimli ninja obrazı romanlarda möhkəmlənir.
- 1853: Savamura Yasusuke (Sawamura Yasusuke) Perrinin (Perry) gəmilərindən birini araşdırır.
- 2021: Kokada *Kanrin seiyō*nun (Kanrin seiyō) 1748-ci ilə aid olduğu düşünülən bir nüsxəsi tapılır.
Bələdçi kitablarında tapa bilməyəcəyiniz təfərrüatlar
Təkcə qara deyil, tünd göy və qəhvəyi də. Yamada Yuci bildirir ki, gecə tapşırıqlarında tünd göy və qəhvəyi geyimlərdən də istifadə olunurdu. O əlavə edir ki, tarixi mətnlərdə qara rəngin ay işığında nəzərə çarpa bildiyi qeyd edilir.
Suya atılan daş. Yamadanın təsvir etdiyi ninjutsu üsullarından biri suya daş atmaqdır. Təqibçi su səsini eşidib qaçanın suya atıldığını düşünür. Həmin vaxt qaçan adam başqa istiqamətə üz tutur.
Klassik Çin dilində təlimat kitabı. Moçizuki (Mochizuki) ailəsində nəsildən-nəslə ötürülmüş Ninjutsu Ōgiden (Ninjutsu Ōgiden) klassik Çin dilində yazılıb. Kitabda Koka döyüşçülərinin taktiki toplantılar keçirdiyi Aburahi məbədinin ilahəsi haqqında bir əfsanə də var.
2021-ci ilin tapıntısı. Kokada *Kanrin seiyō*nun 1748-ci ilə aid olduğu düşünülən bir nüsxəsi üzə çıxdı. Həmin nüsxənin əsaslandığı mətn 1676-cı il Bansenshūkai əsərinin ön sözündə mənbə kimi göstərilir.
Perrinin gəmisinə səfər. İqa-ryu Ninja Muzeyinin istinad etdiyi Savamura ailə sənədlərinə görə, Savamura Yasusuke 1853-cü ildə Perrinin gəmilərindən birinə minib. O, özü ilə hərəsindən iki ədəd olmaqla çörək, tütün yarpağı və şam, həmçinin holland dilində yazılmış kağız gətirib.
Tez-tez verilən suallar
Ninjalar həqiqətən mövcud olubmu?
Bəli. Şinobilər feodal Yaponiyasında agentlər və ya muzdlu döyüşçülər idi. Yaponiya Ninja Şurasına görə, onların mövcudluğu Nanbokuço dövründən (1336–1392) etibarən etibarlı sənədlərlə təsdiqlənir.
Ninjalar qara geyinirdimi?
Qara geyim onların standart forması deyildi. Qara geyim, maska və şuriken birləşməsi XVIII əsrin ortalarından teatrda, XIX əsrin əvvəllərində isə romanlarda ayrıca bir obraz kimi formalaşdı. Gecələr tünd göy və qəhvəyi geyimlərdən də istifadə olunurdu.
Ninjalar haralı idi?
Onlarla ən çox əlaqələndirilən bölgələr İqa və Kokadır. İqa indiki Mie prefekturasında, Koka isə indiki Şiqa prefekturasında yerləşir.
Hattori Hanzo ninja idimi?
Bu məsələ mübahisəlidir. Yamada Yuciyə görə, o, yəqin ki, özü şinobi olmayıb, şinobilərə rəhbərlik edən samuray sərkərdəsi olub.
Bansenshūkai nədir?
1676-cı ildə tərtib edilmiş 22 cildlik təlimat kitabıdır. Sızma, təxribat, qiyafə dəyişmə və hava proqnozlaşdırılması mövzularını əhatə edir.
Mənbələr
- Türkcə Vikipediya — Ninja tr.wikipedia.org
- Yaponiya Ninja Şurası — Ninja nədir? ninja-official.com
- İqa-ryu Ninja Muzeyi — Ninjutsu və ninja iganinja.jp
- İngiliscə Vikipediya — Ninja en.wikipedia.org
- Mie Universitetinin Beynəlxalq Ninja Araşdırmaları Mərkəzi — Ninja araşdırmaları ninjacenter.rscn.mie-u.ac.jp
- İqa-ryu Ninja Muzeyi — Ninjaların tarixi ninja-museum.com
- Nippon.com — Bədii uydurmanın ötəsində: əsl ninja nippon.com
- Nippon.com — Casusluq və təxribat: ninjalar haqqında həqiqət nippon.com
- Yaponiya Turizm Agentliyi — Ninjalar haqqında tarixi sənədlər mlit.go.jp
- Mie Universiteti — Ninja araşdırmaları haqqında müsahibə, 2-ci hissə mie-u.ac.jp
FAQ
Ninjalar həqiqətən mövcud olubmu?
Bəli. Tarixi qeydlərdə adətən şinobi adlandırılan ninjalar feodal Yaponiyasında casusluq edən, təxribat törədən və düşmən ərazisinə sızan agentlər və ya muzdlu döyüşçülər idi. Yaponiya Ninja Şurasına görə, onların mövcudluğu Nanbokuço dövründən (1336–1392) etibarən etibarlı sənədlərlə təsdiqlənir.
Ninjalar qara geyinirdimi?
Qara geyim onların standart forması deyildi. Qara geyim, qara maska və şuriken birləşməsi XVIII əsrin ortalarından teatrda ayrıca bir obraz kimi formalaşdı. XIX əsrin əvvəllərində isə romanlarda möhkəmləndi. Tarixçi Yamada Yuci bildirir ki, gecələr tünd göy və qəhvəyi geyimlərdən də istifadə olunurdu. Onun sözlərinə görə, tarixi mətnlərdə qara rəngin ay işığında nəzərə çarpa bildiyi qeyd edilir.
Ninjalar haralı idi?
Onlarla ən çox əlaqələndirilən yerlər İqa və Kokadır. İqa indiki Mie prefekturasında, Koka isə Şiqa prefekturasında yerləşir.
Hattori Hanzo ninja idimi?
Bu məsələ mübahisəlidir. Yamada Yuciyə görə, Hattori Hanzo Masanari, yəqin ki, özü şinobi olmayıb, şinobilərə rəhbərlik edən samuray sərkərdəsi olub.
Bansenshūkai nədir?
Fucibayaşi ailəsinin bir üzvünün 1676-cı ildə tərtib etdiyi 22 cildlik təlimat kitabıdır. İqa və Kokanı əhatə edən ninjutsu biliklərini bir yerə toplayır. Mövzuları arasında sızma, təxribat, qiyafə dəyişmə və hava proqnozlaşdırılması var.
Image: Hokusai sketches – hokusai manga vol6.jpg — Katsushika Hokusai, Public domain
