Ako istražujete historiju Biledžika (Bilecik), otkrit ćete mali grad s veoma dugim pamćenjem. Ljudi su ovdje živjeli prije više od devet hiljada godina. Istočni Rimljani (Bizantinci) su na njegovoj stijeni držali tvrđavu. Osmanski izvori povezuju ga s prvim osvajanjima rane osmanske države. Ovaj članak vodi vas kroz tu historiju, a zatim razmatra teže pitanje: odakle potječe ime grada?
Mjesto Biledžika u historiji Turske
Biledžik se nalazi u sjeverozapadnoj Anadoliji. Njegovoj pokrajini pripada i Söğüt, jedno od naselja u kojima je pod Osman-gazijom (Osman Gazi) nastala Osmanska kneževina.
Ali historija grada počinje mnogo prije Osmanlija. Neka njena važna poglavlja pripadaju i novijem dobu. Grad je u dvadesetom vijeku prošao kroz dvije okupacije i bio domaćin poznatog diplomatskog sastanka. U nastavku ćete upoznati sve te slojeve.
Prvi stanovnici: Bahçelievler
Najstarije poglavlje nalazi se unutar savremenog grada. Radiokarbonski datumi pokazuju da je naselje Bahçelievler u središtu Biledžika bilo nastanjeno približno od 7100. do 6000. godine prije nove ere. Riječ je o neolitskom naselju otkrivenom na prostoru današnje gradske četvrti.
Arheološki muzej u Biledžiku vodio je 2019. godine zaštitno iskopavanje u Bahçelievleru. Otkriveni su nalazi kulture Fikirtepe i razdoblja koje joj je prethodilo. Erkan Fidan objavio je prve rezultate pod naslovom „Kultura Fikirtepe i razdoblje prije nje“.
Nalazište ima i dobro utvrđenu hronologiju. U studiji Univerziteta Bilecik Şeyh Edebali iz 2022. godine prvi put je objavljeno 20 rezultata datiranja ugljikom-14 za Bahçelievler.
Agrilion i Belokome: antičko i bizantsko naselje
Pisani izvori donose i druga imena. Antičko naselje Agrilion ili Agrillum zabilježeno je oko 4 kilometra jugozapadno od današnjeg Biledžika.
U bizantsko doba središte ovog područja bila je tvrđava Belokome. Stajala je na stjenovitom grebenu između potoka Hamsu i Debbağhâne. Taj greben činio je historijsku jezgru Biledžika. Ako prošetate starim gradom i pogledate kako se teren uzdiže između dvije potočne doline, vidjet ćete zašto je tvrđava podignuta upravo ovdje.
Porijeklo imena Biledžik
Pouzdan odgovor još ne postoji: porijeklo imena nije konačno utvrđeno. Ovo su glavna tumačenja.
Veza s nazivom Belokome
Neki autori izvode ime Bilecik iz naziva Belokome. Ramsay je zastupao obrnut smjer. Smatrao je da je Belokome naziv Bilecik prilagođen grčkom jeziku.
Bitinijski ili frigijski korijen
Bilge Umar odbacio je Ramsayevo objašnjenje. Tvrdio je da je ime Bele prešlo u Vile-cik, a zatim u Bilecik. Pretpostavio je da korijen može potjecati iz bitinijskog ili frigijskog jezika.
Narodna predanja
Portal kulture Ministarstva kulture i turizma prenosi dvije popularne priče kao predanja. Prema prvoj, ime potječe od riječi bileydik („da smo barem bili…“), izgovorene prilikom osnivanja grada. Prema drugoj, povezano je s naredbom Osman-gazije da se naoštre mačevi, odnosno s turskom riječju bileyleme.
Ove priče jesu zanimljive, ali ih posmatrajte kao legende.
Pogranični grad u 13. vijeku
U 13. vijeku Biledžik se nalazio u pograničnom pojasu između Seldžuka i Bizantinaca. U tom području odvijali su se turkmenski upadi.
1299: Osman-gazija osvaja Biledžik
Prema osmanskim izvorima, snage Osman-gazije osvojile su Biledžik i Yarhisar 1299. godine. Izvori opisuju iznenadne napade.
Dakle, i datum i način osvajanja potječu iz osmanske historiografske tradicije. Imajte to na umu kada tu godinu pročitate u vodiču. To je datum koji navode te hronike.
Edebali i rane osmanske građevine
U Biledžiku se nalaze turbe šejha Edebalija i uz njega derviška zavija, odnosno ahijska zavija. Obje građevine dao je podići Orhan-gazija (Orhan Gazi). Zavija je obnovljena 1307. godine po hidžri, odnosno 1889–1890. godine, po naredbi sultana Abdulhamida II.
Vrijeme izgradnje džamije Orhan-gazije predmet je rasprave. Neki zapisi povezuju je s vladavinom Murada I (Murad I). Enciklopedija Turske vjerske fondacije (TDV) ipak prihvata mišljenje da je izgrađena 1331. godine, za vrijeme Orhan-bega.
U Biledžiku se nalazi i džamija Osman-gazije iz 14. vijeka. Orhan-gazija podigao ju je u ime svog oca. Danas su sačuvani samo ostaci. Na tom mjestu obavljeno je iskopavanje pod nadzorom muzeja od 3. 11. 2008. do 22. 11. 2008.
Za džamiju Čelebi Mehmeda (Çelebi Mehmet Camii) u Söğütu Portal kulture navodi da je prvobitno izgrađena 1414–1420. godine, za vladavine sultana Mehmeda I.
Osmanski Biledžik: mali grad s deset mahala
Biledžik je ostao skroman grad. U 16. vijeku imao je približno 700 stanovnika. Svaki deseti stanovnik bio je kršćanin.
Porezni popisi za avariz iz 1649. godine prikazuju Biledžik kao grad koji pripada vakufima Ertugrul-gazije. Imao je devet muslimanskih mahala i jednu kršćansku. U 17. vijeku grad je napredovao zahvaljujući vađenju željezne rude i tkanju svile.
Pod Osmanlijama bio je sjedište Ertugrulovog sandžaka. Tu ulogu zadržao je do 1924. godine, kada je Biledžik postao pokrajina.
Ratne godine: 1920–1922.
Mustafa Kemal-paša sastao se 5. 12. 1920. u zgradi stanice u Biledžiku s predstavnicima istanbulske vlade. Predvodio ih je Ahmet Izet-paša. Taj događaj poznat je kao sastanak u Biledžiku. Željeznička stanica postala je mjesto političkih razgovora od državnog značaja.
Uslijedio je rat. Grčke snage okupirale su Biledžik 8. 1. 1921. Nakon Prve bitke kod İnönüa okupacijske snage su se povukle. Druga okupacija počela je 22. 7. 1921. i trajala do 6. 9. 1922.
Hronologija
- Oko 7100–600. godine prije nove ere: Ljudi nastanjuju neolitsko naselje Bahçelievler.
- 13. vijek: Biledžik se nalazi u seldžučko-bizantskom pograničnom pojasu.
- 1299: Prema osmanskim izvorima, Osman-gazija osvaja Biledžik i Yarhisar.
- 1331: Godina koju TDV prihvata kao datum izgradnje džamije Orhan-gazije.
- 1414–1420: Prvo razdoblje izgradnje džamije Čelebi Mehmeda u Söğütu, prema Portalu kulture.
- 1649: Porezni popisi bilježe devet muslimanskih mahala i jednu kršćansku.
- 1889–1890: Abdulhamid II obnavlja Edebalijevu zaviju.
- 5. 12. 1920.: Na željezničkoj stanici održan je sastanak u Biledžiku.
- 8. 1. 1921.: Grčke snage okupiraju Biledžik.
- 6. 9. 1922.: Završava se grčka okupacija.
- 1924: Biledžik postaje pokrajina.
- 20. 4. 2007.: Muzej u Biledžiku otvara vrata posjetiocima.
- 2019: U Bahçelievleru se provodi zaštitno iskopavanje.
Pojedinosti koje nećete naći u vodičima
- Trgovina čašama. Prije osmanskog osvajanja Grci i Turkmeni trgovali su na biledžičkoj pijaci. Među traženom robom bile su čaše iz Biledžika.
- Munara na stijeni. Izvorna munara džamije Orhan-gazije stoji na stijeni oko 30 metara od glavne građevine.
- Koštane alatke. Od 114 obrađenih kostiju pronađenih u Bahçelievleru, Hazal Azeri proučila je 78 u radu iz 2023. godine, razmatrajući tehniku obrade i društveno značenje.
- Zatvor pretvoren u muzej. Zgrada Muzeja u Biledžiku služila je kao zatvor do 1995. godine. Muzej je otvoren 20. 4. 2007. kao jedinica Uprave muzeja u Söğütu.
- Krijumčarenje je i dalje aktuelno. ANKA je 28. 12. 2021. izvijestila da su u jednoj akciji u Biledžiku zaplijenjena 2.754 novčića, tri medaljona i jedna statua. Privedeno je pet osumnjičenih.
Šta pogledati tokom posjete
Ako posjetite grad, neka vam njegova historija bude vodič. Počnite od stjenovitog grebena starog grada. Zatim obiđite Edebalijevo turbe i zaviju te džamiju Orhan-gazije s munarom na stijeni. Završite obilazak u muzeju smještenom u nekadašnjem zatvoru.
Često postavljana pitanja
Šta znači ime Biledžik?
Niko ne zna sa sigurnošću. U izvorima se pojavljuju naziv Belokome, bitinijski ili frigijski korijen i dva narodna predanja. Samo prva dva tumačenja potječu od naučnika.
Kada su Osmanlije osvojile Biledžik?
Osmanski izvori navode 1299. godinu. Prema njima, snage Osman-gazije zauzele su Biledžik i Yarhisar iznenadnim napadima.
Koliko je staro najranije naselje?
Radiokarbonsko datiranje smješta Bahçelievler u centru Biledžika u razdoblje približno 7100–6000. godine prije nove ere.
Kada je Biledžik postao pokrajina?
Godine 1924. Prije toga bio je sjedište Ertugrulovog sandžaka.
Šta je bio sastanak u Biledžiku?
Bio je to razgovor održan 5. 12. 1920. na željezničkoj stanici između Mustafa Kemal-paše i predstavnika istanbulske vlade koje je predvodio Ahmet Izet-paša.
Izvori
- Feridun Emecen, „Bilecik“, TDV Islamska enciklopedija islamansiklopedisi.org.tr
- Ministarstvo kulture i turizma, Portal kulture, „Historija Biledžika“ kulturportali.gov.tr
- Univerzitet Bilecik Şeyh Edebali, Radiokarbonska hronologija Bahçelievlera, 2022 acikkaynak.bilecik.edu.tr
- Erkan Fidan, „Kultura Fikirtepe i razdoblje prije nje: prvi rezultati zaštitnog iskopavanja u Bilecik Bahçelievleru“ acikkaynak.bilecik.edu.tr
- Hazal Azeri, „Koštani nalazi iz Bahçelievlera“, Anadolu 49 dergipark.org.tr
- Vikipedi, „Bilecik“ tr.wikipedia.org
- Wikipedia, „Pokrajina Biledžik“ en.wikipedia.org
- M. Baha Tanman, „Edebalijeva zavija“, TDV Islamska enciklopedija islamansiklopedisi.org.tr
- Enis Karakaya, „Džamija i imaret Orhan-gazije“, TDV Islamska enciklopedija islamansiklopedisi.org.tr
- Portal kulture, „Džamija Orhan-gazije“ kulturportali.gov.tr
- Portal kulture, „Džamija Osman-gazije“ kulturportali.gov.tr
- Portal kulture, „Džamija Čelebi Mehmeda“ kulturportali.gov.tr
- DÖSİMM, „Muzej u Biledžiku“ dosim.ktb.gov.tr
- Ured guvernera Biledžika, Godišnjica sastanka u Biledžiku bilecik.gov.tr
FAQ
Šta znači ime Biledžik?
Niko ne zna sa sigurnošću. Neki autori povezuju ga s bizantskim nazivom Belokome. Ramsay smatra da je Belokome grčki oblik imena Bilecik, dok Bilge Umar pretpostavlja bitinijski ili frigijski korijen. Narodne priče o riječi „bileydik“ i oštrenju mačeva prenose se kao predanja.
Kada su Osmanlije osvojile Biledžik?
Prema osmanskim izvorima, snage Osman-gazije osvojile su Biledžik i Yarhisar 1299. godine iznenadnim napadima.
Koliko je staro najranije naselje u Biledžiku?
Radiokarbonsko datiranje smješta naselje Bahçelievler u centru grada u razdoblje približno 7100–6000. godine prije nove ere.
Kada je Biledžik postao pokrajina?
Biledžik je dobio status pokrajine 1924. godine. U osmansko doba bio je sjedište Ertugrulovog sandžaka.
Šta se dogodilo na željezničkoj stanici u Biledžiku 1920. godine?
Mustafa Kemal-paša sastao se 5. 12. 1920. u zgradi stanice u Biledžiku s predstavnicima istanbulske vlade koje je predvodio Ahmet Izet-paša.
Image: Bilecik – Şeyh Edebali türbesi.jpg — Samet Berber, CC BY-SA 4.0
