Sidney Liman Körpüsünün (Sidney Liman Köprüsü) tikintisinə 28 iyul 1923-cü ildə başlanıb. Körpü 19 mart 1932-ci ildə açılıb. Əvvəlcə körpüyə giriş yolları çəkilib. Əsas körpünün tikintisinə isə 26 mart 1925-ci ildə başlanıb.
Bəs niyə mənbələrdə başlanğıc tarixi kimi həm 1923, həm də 1925 göstərilir? Bu fərq layihənin mərhələlərini üzə çıxarır: əvvəl giriş yolları, sonra bünövrələr və nəhayət polad tağ. Siz bu ardıcıllığı izləməklə tikintinin insanlarla bağlı tərəfini də anlaya bilərsiniz: Böyük Depressiya dövründə yaradılan iş yerləri, köçürülən ailələr və həlak olan 16 fəhlə.
Sidney Liman Körpüsü harada yerləşir?
Sidney Liman Körpüsü Avstraliyanın Sidney şəhərində Port Cekson körfəzinin üzərindən keçir. Şəhər mərkəzini North Shore ilə birləşdirir. Körpüdən qatarlar, avtomobillər, velosipedçilər və piyadalar istifadə edir. Beləcə, gündəlik gediş-gəlişin bir neçə növü eyni qurğuda birləşir.
Siz işə və ya məktəbə gündəlik yolunuzu göz önünə gətirsəniz, bu mühəndis qurğusunun vəzifəsini daha asan anlayarsınız. Körpü qatarla gedənlərə, avtomobil sürənlərə, velosipedçilərə və piyadalara xidmət edir. Onun tarixi həm şəhər nəqliyyatının, həm də polad konstruksiyalar tikintisinin bir hissəsidir.
Sidney Liman Körpüsünün tarixi: təklifdən təsdiqə
Körpü ideyası tikintidən xeyli əvvəl yaranmışdı. Memar Francis Greenway 1815-ci ildə qubernator Lachlan Macquarie-yə liman üzərindən körpü salmağı təklif etmişdi. Bu təklif körpünün tarixində erkən mərhələdir. Polad tağın formalaşmasına hələ çox vaxt qalırdı.
John Job Crew Bradfield 1912-ci ildə Sidney Liman Körpüsü və şəhər nəqliyyatı üzrə baş mühəndis oldu. Bu təyinat körpü layihəsini şəhər nəqliyyatının daha geniş vəzifələri ilə əlaqələndirdi. Sonradan açılan körpünün əsas funksiyaları dəmir yolu və avtomobil hərəkəti idi.
Yeni Cənubi Uels Parlamenti 1922-ci ilin noyabrında Sidney Liman Körpüsü haqqında Qanunu qəbul etdi. Bu qanun tikintiyə hüquqi imkan yaratdı. Parlamentin qərarı ilə 1923-cü ilin iyulunda keçirilən tikintiyə başlama mərasimi ayrı mərhələlərdir. Birincisi layihəyə icazə verdi, ikincisi isə giriş yollarında işlərin başlanmasını qeyd etdi.
Sidney Liman Körpüsünü kim tikib və harada hazırlanıb?
Beynəlxalq tenderə təklif qəbulu 16 yanvar 1924-cü ildə başa çatdı. Altı şirkət 20 təklif təqdim etdi. Tikinti müqaviləsi 24 mart 1924-cü ildə İngiltərənin Midlsbro şəhərində yerləşən Dorman Long & Co şirkətinə verildi.
Körpünün tikintisində tərəflərin ayrı-ayrı vəzifələri vardı. Tikinti müqaviləsinin icraçısı Dorman Long idi. Ətraflı mühəndislik layihəsini Ralph Freeman hazırladı. Qranit üzlüklü qüllələrin memarlıq layihəsini Sir John Burnet and Partners hazırladı. Bradfield-in baş mühəndis vəzifəsi də bu iş bölgüsünün bir hissəsi idi.
Şirkətin İngiltərədə yerləşməsi ilə körpünün Sidneydə tikilməsi ayrı məsələlərdir. Materiallar da müxtəlif yerlərdən gətirilirdi. Qüllələrin üzlənməsində işlədilən qranit Yeni Cənubi Uelsin cənub sahilindəki Moruyadan gəlirdi. Tamamlanan körpü bütün bu töhfələri Port Cekson üzərində birləşdirdi.
Sidney Liman Körpüsü necə tikilib?
28 iyul 1923-cü ildə keçirilən başlanğıc mərasimində Richard Thomas Ball ilk torpağı qazdı. O, ictimai işlər və dəmir yolları naziri idi. Mərasim indiki Şimali Sidney stansiyasının yerində keçirildi. Beləliklə, tikintinin başlandığı məkanı şəhərdə bu gün də müəyyən etmək mümkündür.
Giriş yollarında işlərə 1923-cü ildə başlanmışdı. Əsas körpünün tikintisinin başlanğıcı isə 26 mart 1925-ci ilə təsadüf edir. Həmin gün cənub tərəfdəki sahil dayaqlarından birində təməl daşı qoyuldu. Buna görə yalnız bir tikinti tarixini göstərmək eyni layihənin müxtəlif mərhələlərini gözdən qaçırmağa səbəb ola bilər.
Polad tağın yığılmasına 26 oktyabr 1928-ci ildə başlanıldı. Onun iki yarısı şimal və cənub tərəflərdən ucaldılırdı. Bu yarılar ilk dəfə 19 avqust 1930-cu ildə bir-birinə toxundu. Bu, dayaqların tikilməsi ilə körpünün tamamlanması arasındakı mühüm mərhələ idi.
Konstruksiyada təxminən 53,000 ton poladdan və əllə vurulmuş altı milyon pərçimdən istifadə edildi. Bu rəqəmlər həm materialların miqyasını, həm də dəfələrlə təkrarlanan əl əməyini göstərir. Son pərçim 21 yanvar 1932-ci ildə vuruldu. Bundan sonra yük sınaqları və ictimai açılış keçirildi.
Sidney Liman Körpüsünün uzunluğu və konstruksiya göstəriciləri
Körpünün ümumi uzunluğu 1,149 metrdir. Əsas tağın aşırımı 503 metrdir. Bunlar ayrı ölçülərdir: biri körpünün bütöv uzunluğunu, digəri mərkəzi tağın aşırımını göstərir. Siz bu fərqi nəzərə alsanız, körpünün ölçüləri barədə məlumatları daha düzgün anlayarsınız.
Körpünün eni 48.8 metrdir. Tağın ən yüksək nöqtəsi su səthindən 134 metr yüksəklikdədir. Beləliklə, ölçülər üç istiqaməti əhatə edir: körpünün uzunluğunu, nəqliyyatın hərəkət etdiyi hissənin enini və tağın hündürlüyünü.
Qranit üzlüklü qüllələr nəzərəçarpan memarlıq elementləridir. Lakin onların yuxarı hissələri tağın yükünü daşımır. Bu yük qüllələrin dibindəki dayaqlardan ötürülür. Körpüyə baxarkən bu fərqi bilmək vacibdir. Görünən daş üzlüklə yükdaşıyan konstruksiyanın vəzifələri ayrıdır.
Xronologiya
- 1815: Francis Greenway qubernator Lachlan Macquarie-yə liman üzərindən körpü salmağı təklif edir.
- 1912: John Job Crew Bradfield Sidney Liman Körpüsü və şəhər nəqliyyatı üzrə baş mühəndis olur.
- Noyabr 1922: Parlament Sidney Liman Körpüsü haqqında Qanunu qəbul edir.
- 28 iyul 1923: Giriş yollarının tikintisinin başlanması münasibətilə mərasim keçirilir.
- 24 mart 1924: Tikinti müqaviləsi Dorman Long & Co şirkətinə verilir.
- 26 mart 1925: Cənub tərəfdə təməl daşının qoyulması əsas körpünün tikintisinin başlanmasını qeyd edir.
- 26 oktyabr 1928: Polad tağın yığılmasına başlanılır.
- 19 avqust 1930: Tağın iki yarısı ilk dəfə birləşir.
- 21 yanvar 1932: Fəhlələr son pərçimi vururlar.
- Fevral 1932: Yük sınaqlarında 96 buxar lokomotivindən istifadə edilir.
- 19 mart 1932: Körpü açılır; Francis de Groot lenti vaxtından əvvəl kəsir.
- 19 mart 2007: Körpü Avstraliyanın Milli İrs Siyahısına daxil edilir.
Bələdçi kitablarında rast gəlməyəcəyiniz təfərrüatlar
1932-ci ilin fevralında keçirilən yük sınaqlarında körpünün dörd dəmir yolu xəttində 96 buxar lokomotivi bir-birinin ardınca düzüldü. Sınaq son pərçim vurulduqdan sonra, açılışdan əvvəl keçirildi. Bu mənzərə polad konstruksiyanın yığılmasından sonrakı hazırlıqları konkret şəkildə təsəvvür etməyə imkan verir.
Layihə sakinlərin köçürülməsinə də səbəb oldu. Avstraliya hökumətinin irs qeydində göstərilir ki, körpünün keçəcəyi ərazidə yaşayan təxminən 800 ailə heç bir kompensasiya verilmədən köçürüldü. Körpünün necə tikildiyini izah edən hər bir mətn tikinti mərhələləri ilə yanaşı onların köçürülməsini də əhatə etməlidir.
Tikinti zamanı on altı fəhlə həlak oldu. Layihə Böyük Depressiya dövründə iş yerləri də yaratdı və “dəmir ağciyər” ləqəbini aldı. Bu faktlar körpünün tarixini onu tikən insanların əmək həyatı ilə bağlayır. Onlar körpünün ölçüləri və açılış tarixindən daha geniş mənzərə yaradır.
19 mart 1932-ci ildə açılış zamanı lentin kəsilməsi nəzərdə tutulan ardıcıllıqla baş tutmadı. Sağçı New Guard təşkilatının üzvü Francis de Groot hökumət başçısı Jack Lang-dan əvvəl lenti qılıncla kəsdi. Bu mərasim özü də körpünün tarixində ayrıca hadisəyə çevrildi.
Sidney Liman Körpüsünün fotoları: tikintiyə mərhələlərlə baxış
Museums of History NSW qurumunun NRS-12685 arxiv seriyasında təxminən 2,000 fotoşəkil saxlanılır. Fotoşəkillər 14 albomda toplanıb. Onlar tikintini, açılışı və istifadənin ilk dövrünü sənədləşdirir. Kolleksiya körpünü həm tikinti layihəsi, həm də tamamlanmış nəqliyyat bağlantısı kimi əhatə edir.
Siz tikintinin tarixini daha yaxından öyrənmək üçün Sidney Liman Körpüsünün foto kolleksiyasına baxa bilərsiniz. Kolleksiya tamamlanmış tağla məhdudlaşmır. Burada 1932-ci ildə açılan körpünün ərsəyə gəlməsinə aparan işlər və mərasimlər də göstərilir.
Tez-tez verilən suallar
Tikinti əslində nə vaxt başlayıb?
Giriş yollarının tikintisinə 28 iyul 1923-cü ildə başlanıb. Əsas körpünün tikintisi 26 mart 1925-ci ildə başlayıb. Körpü 19 mart 1932-ci ildə açılıb.
Tikinti müqaviləsi kimə verilib?
Müqavilə 24 mart 1924-cü ildə İngiltərənin Midlsbro şəhərində yerləşən Dorman Long & Co şirkətinə verilib. Ətraflı mühəndislik layihəsini Ralph Freeman hazırlayıb.
Körpünün uzunluğu nə qədərdir?
Ümumi uzunluğu 1,149 metrdir. Əsas tağın aşırımı 503 metrdir. Tağın ən yüksək nöqtəsi su səthindən 134 metr yüksəklikdədir.
Mənbələr
- NSW Hökuməti — Rəmzin bir əsri nsw.gov.au
- Avstraliya Milli Muzeyi — Sidney Liman Körpüsü açılır nma.gov.au
- Vikipediya — Sidney Liman Körpüsü en.wikipedia.org
- Transport for NSW — Sidney Liman Körpüsünün qısa tarixi transport.nsw.gov.au
- Avstraliya Milli Muzeyi — Sidney Liman Körpüsü nma.gov.au
- DCCEEW — Sidney Liman Körpüsü dcceew.gov.au
- Türkcə Vikipediya — Sidney Liman Körpüsü tr.wikipedia.org
- Museums of History NSW — Sidney Liman Körpüsü mhnsw.au
- BridgeMuseum — Tez-tez verilən suallar bridgemuseum.com.au
FAQ
Sidney Liman Körpüsünü kim tikib?
Tikinti müqaviləsi 24 mart 1924-cü ildə İngiltərənin Midlsbro şəhərində yerləşən Dorman Long & Co şirkətinə verilib. Ətraflı mühəndislik layihəsini Ralph Freeman hazırlayıb.
Image: Sydney Harbour Bridge from Circular Quay.jpg — JJ Harrison (https://www.jjharrison.com.au/), CC BY-SA 3.0
