Sidney Liman Köprüsü ne zaman yapıldı? İnşa hikâyesi

Sidney Liman Köprüsü’nün yapımına 28 Temmuz 1923’te başlandı; köprü 19 Mart 1932’de açıldı. Siz burada Harbour Bridge’in ilk öneriden açılışa uzanan inşa hikâyesini öğreneceksiniz. Yaklaşım yollarından ayrı olarak ana köprünün inşaatı, 26 Mart 1925’te temel taşı konulmasıyla başladı. [1][2]

Açılıştan önceki yük deneylerinde köprünün üzerine uç uca 96 buharlı lokomotif yerleştirildi. Bu deney, çelik kemerin birleşmesiyle başlayan son aşamaları gözünüzde canlandırmanıza yardımcı olabilir. Hikâyenin devamında 1815’teki öneri, mühendislik görevleri, inşaatın toplumsal bedeli ve açılış töreni var. Günlük hayatla bağlantısıysa somut: köprü, Port Jackson üzerinde şehir merkeziyle North Shore arasında ulaşım sağlıyor. [2][3][4]

Sidney Liman Köprüsü fikri nasıl ortaya çıktı?

Liman üzerine köprü kurulmasını mimar Francis Greenway, 1815’te Vali Lachlan Macquarie’ye önerdi. Bu tarih, köprü düşüncesinin 1923’teki başlangıç töreninden çok önce dile getirildiğini gösteriyor. Dolayısıyla Harbour Bridge’in geçmişini yalnız inşaat takviminden ibaret görmek, ilk öneriyi dışarıda bırakır. Greenway’in önerisiyle yapımın başlangıcı, hikâyenin birbirinden ayrılması gereken iki farklı aşamasıdır. [2]

John Job Crew Bradfield, 1912’de Sydney Harbour Bridge and City Transit başmühendisliğine atandı. Görevin adı, köprü projesini kent ulaşımıyla birlikte ele alan çerçeveyi ortaya koyuyor. Bradfield’ın bu görevi, yapım sözleşmesini alan şirketin görevinden ayrı değerlendirilmelidir. Köprünün öyküsünde başmühendislik, ayrıntılı tasarım ve inşaat sorumluluğu farklı isimlerle karşımıza çıkıyor. [2][5]

Yeni Güney Galler Parlamentosu, Sydney Harbour Bridge Act yasasını Kasım 1922’de kabul etti. Köprünün yapımını mümkün kılan yasal adım, böylece başlangıç töreninden önce atılmış oldu. Ardından 28 Temmuz 1923’te Bayındırlık ve Demiryolları Bakanı Richard Thomas Ball ilk küreği vurdu. Törenin yeri, bugünkü North Sydney istasyonunun bulunduğu alandı; başlangıcın limanın kuzeyindeki karşılığı burasıydı. [1][2]

Siz köprünün tarihini bir ödevde anlatırken, 1815 önerisiyle 1923 başlangıcını ayrı yazabilirsiniz. İlki düşüncenin dile getirilmesini, ikincisi yaklaşım yollarındaki çalışmaların başlangıcını ifade eder. Ana köprüdeki temel taşıysa 1925’te konuldu; bu tarih aynı sürecin başka aşamasını belirtir. Böylece farklı başlangıç tarihlerinin neden birlikte anıldığını, olayları birbirine karıştırmadan açıklayabilirsiniz. [1][2]

Harbour Bridge’i kim yaptı, inşaat nasıl ilerledi?

Uluslararası ihale 16 Ocak 1924’te kapandı; altı firma toplam 20 öneri sundu. Yapım sözleşmesi 24 Mart 1924’te İngiltere’nin Middlesbrough kentindeki Dorman Long & Co şirketine verildi. Bu iki tarih, tekliflerin sunulmasıyla sözleşmenin verilmesini birbirinden ayırmak için kullanılabilir. Köprünün yapımını üstlenen şirketi belirtirken, ayrıntılı tasarım görevlerini de ayrıca tanımak gerekir. [2][5]

Köprünün ayrıntılı mühendislik tasarımını Ralph Freeman yürüttü; granit kaplı kulelerin mimarisini başka ekip hazırladı. Bu mimari görev, Sir John Burnet and Partners tarafından üstlenildi. Bradfield’ın başmühendisliği, Freeman’ın mühendislik tasarımı ve Dorman Long’un yapım sözleşmesi farklı sorumluluklardı. Bu nedenle köprüyü kimin yaptığı sorusu, birden fazla görev üzerinden yanıtlanmalıdır. [2][5]

Yaklaşım yollarında çalışmalar 1923’te başlarken, ana köprüdeki inşaat 26 Mart 1925’te başladı. O gün güney mesnetlerinden birinin temel taşı konularak ana yapıda yeni aşamaya geçildi. Çelik kemerin montajına ise 26 Ekim 1928’de başlandı; kemer takvimi ayrıca izlenebilir. Yaklaşım yolları, temel taşı ve kemer montajı, aynı olayın farklı anlatımları değildir. [2]

Kuzeyden ve güneyden yükseltilen iki kemer yarısı, 19 Ağustos 1930’da ilk kez temas etti. Bu birleşme, 1928’de başlayan kemer montajının takvimindeki belirgin dönüm noktalarından biridir. Ancak kemerin birleştiği tarih, köprünün açılış tarihi olarak kullanılmamalıdır; sonraki çalışmalar devam etti. Köprünün son perçini 21 Ocak 1932’de çakıldı, açılış ise mart ayında gerçekleşti. [1][2][5]

Şubat 1932’deki yük deneylerinde dört demiryolu hattına uç uca 96 buharlı lokomotif yerleştirildi. Burada dört hat bilgisi, özellikle deneyin yapıldığı dönemin düzenini anlatır. Ocaktaki son perçin, şubattaki deneyler ve marttaki açılış, tamamlanma sürecini sıralamayı kolaylaştırır. Köprü, bu aşamaların ardından 19 Mart 1932’de açılarak ulaşım tarihindeki yerini aldı. [1][3][5]

Köprünün ölçüleri ve çelik kemeri ne anlatıyor?

Sidney Liman Köprüsü’nün toplam uzunluğu 1.149 metre, ana kemer açıklığı ise 503 metredir. Bu iki ölçü farklı uzunlukları anlatır; ana açıklık toplam uzunlukla karıştırılmamalıdır. Yapının genişliği 48,8 metredir; kemerin zirvesi su seviyesinden 134 metre yükselir. Uzunluk, açıklık, genişlik ve yükseklik, köprüyü tarif ederken ayrı ayrı kullanılan ölçülerdir. [4][5]

Yapımda yaklaşık 53.000 ton çelik ve altı milyon elle çakılmış perçin kullanıldı. Son perçinin 21 Ocak 1932’de çakılması, bu malzeme bilgisini somut bir tarihle tamamlar. Altı milyon perçin bilgisi, çelik yapının bağlantılarını düşünürken göz önünde tutulabilir. Elle çakılmaları ise köprünün inşasını anlatırken işçiliğin neden ayrıca ele alınması gerektiğini gösterir. [5][6]

Köprü, Port Jackson üzerinde şehir merkeziyle North Shore arasında demiryolu ve taşıt ulaşımı sağlar. Bisikletliler ve yayalar da aynı iki yaka arasındaki ulaşım bağlantısını kullanır. Siz yapıyı bir fotoğrafta incelerken, 503 metrelik kemerin altındaki ulaşım işlevini de düşünebilirsiniz. Gündelik hayatla bağı burada kurulur: köprü, karşı kıyıya geçmenin kullanılan yollarından biridir. [4]

Kısa kronoloji

Aşağıdaki tarihler, 1815’teki öneriden 2007’deki miras kaydına uzanan başlıca aşamaları birlikte gösteriyor. Özellikle 1923, 1925 ve 1932 tarihleri, farklı olayları anlattıkları için ayrı okunmalıdır. [1][2][3][5][6]

1. 1815 Francis Greenway, Vali Lachlan Macquarie’ye liman üzerine köprü yapılmasını önerdi.
2. 1912 John Job Crew Bradfield, köprü ve kent ulaşımı başmühendisliğine atandı.
3. Kasım 1922 Yeni Güney Galler Parlamentosu, Sydney Harbour Bridge Act yasasını kabul etti.
4. 28 Temmuz 1923 Richard Thomas Ball, yaklaşım yollarının başlangıç töreninde ilk küreği vurdu.
5. 24 Mart 1924 Köprünün yapım sözleşmesi, İngiltere’deki Dorman Long & Co şirketine verildi.
6. 26 Mart 1925 Güney mesnedine temel taşı konuldu; ana köprüde inşaat başladı.
7. 26 Ekim 1928 Köprünün çelik kemerinin montajına bu tarihte başlandı.
8. 19 Ağustos 1930 Kuzeyden ve güneyden yükselen kemer yarıları ilk kez temas etti.
9. 21 Ocak 1932 Köprünün yapımında kullanılan son perçin bu tarihte çakıldı.
10. Şubat 1932 Dört demiryolu hattında 96 buharlı lokomotifle yük deneyleri yapıldı.
11. 19 Mart 1932 Köprü açıldı; Francis de Groot açılış kurdelesini erken kesti.
12. 19 Mart 2007 Sidney Liman Köprüsü, Avustralya Ulusal Miras Listesi’ne alındı.

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

19 Mart 1932’deki açılışta Francis de Groot, Başbakan Jack Lang’den önce kurdeleyi kılıcıyla kesti. De Groot, sağcı New Guard örgütünün üyesiydi; olay açılış töreninde yaşandı. Köprünün açılışını anlatan hikâyelerdeki kılıç ayrıntısının arkasında, bu kişi ve bu eylem bulunuyor. Mühendislik takvimiyle törenin hikâyesi, böylece aynı açılış tarihinde farklı olaylarla buluşuyor. [7]

Köprünün kule kaplamalarında kullanılan granit, Yeni Güney Galler’in güney kıyısındaki Moruya’dan getirildi. Ancak granit kaplı üst kuleler taşıyıcı görev üstlenmez; kemerin yükünü tabandaki mesnetler taşır. Fotoğraflardaki kuleleri değerlendirirken, görünen kaplamayla yükü taşıyan bölümü birbirinden ayırmak gerekir. Moruya graniti mimari görünümün parçasıdır; kemerin taşıyıcı düzeni ise mesnetlerle açıklanır. [1][5]

Köprünün geçeceği alanda yaşayan yaklaşık 800 aile, tazminat ödenmeden taşınmak zorunda kaldı. Avustralya hükûmetinin miras kaydı, ailelerin yerinden edilmesini köprünün geçmişi içinde ele alır. Bu bilgi, yaklaşım yollarıyla ana yapının bulunduğu alanları yalnız şantiye olarak düşünmemeyi sağlar. Projenin kentteki karşılığı, ulaşım bağlantısının yanında evlerinden taşınan ailelerin hikâyesini de içerir. [6]

İnşaat sırasında 16 işçi yaşamını yitirdi; köprünün yapım hikâyesinde bu kayıp da bulunuyor. Proje, Büyük Buhran sırasında istihdam sağladığı için “iron lung” adıyla da anıldı. Türkçede “demir akciğer” anlamına gelen bu ad, projenin istihdamla kurulan bağını ifade ediyor. İş sağlanmasıyla işçi ölümleri, aynı inşaatın tarihinde birlikte ele alınması gereken olgulardır. [1][6]

Sidney Liman Köprüsü’nün tarihini bugün nasıl görebilirsiniz?

Köprünün yaya geçişi ücretsizdir; NSW’nin resmî turizm kaynağı yaklaşık 30 dakika ayırmanızı önerir. Siz yürüyüş planınıza bu süreyi ekleyerek iki yaka arasındaki bağlantıyı deneyimleyebilirsiniz. Buradaki süre, karşıya yürümek için verilen öneridir; müze ziyareti ayrı bir etkinliktir. Böylece günlük gezi planında yaya geçişiyle köprünün tarihini incelemeyi ayrı ayrı değerlendirebilirsiniz. [8]

BridgeMuseum, köprünün güneydoğu kulesinin içinde bulunur ve köprünün tarihini anlatan sergiler sunar. Müzenin SkyHouse seyir katı deniz seviyesinden 87 metre yüksektedir; erişim basamaklarla sağlanır. Buraya ulaşmak için 200’den fazla basamak çıkılır; ziyaret planında bu bilgi kullanılabilir. Seyir katının yüksekliği, köprü kemerinin 134 metrelik zirvesinden farklı bir ölçüyü ifade eder. [5][9]

İnşaatı fotoğraflarla incelemek isteyenler için Museums of History NSW arşivinde ayrı bir kayıt bulunur. NRS-12685 serisi, yaklaşık 2.000 fotoğrafı 14 albümde toplayarak köprünün geçmişini belgeler. Fotoğrafların konusu inşaatla sınırlı değildir; açılış ve ilk kullanım da seri içinde yer alır. Böylece 1932’de açılan yapının hikâyesini, kronolojinin yanında görsel belgeler üzerinden de takip edebilirsiniz. [10]

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. NSW Government — Century of an icon: 100 years since construction began on Sydney Harbour Bridge nsw.gov.au
2. National Museum of Australia — Sydney Harbour Bridge opens nma.gov.au
3. Transport for NSW — A Short History of the Sydney Harbour Bridge transport.nsw.gov.au
4. Türkçe Vikipedi — Sidney Liman Köprüsü tr.wikipedia.org
5. İngilizce Wikipedia — Sydney Harbour Bridge en.wikipedia.org
6. DCCEEW — Sydney Harbour Bridge dcceew.gov.au
7. National Museum of Australia — Sydney Harbour Bridge nma.gov.au
8. Sydney.com — The top attractions in Sydney sydney.com
9. BridgeMuseum — FAQs bridgemuseum.com.au
10. Museums of History NSW — Sydney Harbour Bridge mhnsw.au

Görsel: Sydney Harbour Bridge from Circular Quay.jpg — JJ Harrison (https://www.jjharrison.com.au/), CC BY-SA 3.0