Gdje se Midjat nalazi u Turskoj i kakva je njegova veza s Mardinom?
Midjat (turski: Midyat) je okrug u pokrajini Mardin, na jugoistoku Turske. Nalazi se u središtu Tur Abdina, krečnjačke visoravni omeđene rijekom Tigris na sjeveru i istoku, Mezopotamskom ravnicom na jugu i gradom Mardinom na zapadu. Takav položaj povezuje gradske kamene kuće sa širim krajolikom sirijskih crkava i manastira.
Ime Tur Abdin na sirijskom jeziku znači „planina Božijih slugu“. Ministarstvo kulture i turizma opisuje kulturni krajolik s oko 80 sela i 70 manastira iz različitih razdoblja. Kada istražujete vjersku arhitekturu Midjata, uključite i okolna naselja.
Crkve i manastiri obuhvaćeni nominacijom Tur Abdina uključuju građevine datirane od 6. do 8. vijeka. Razmatraju se zajedno s terasastim vinogradima te stablima masline i badema. Ovaj krajolik baštine zato obuhvata i obrađeno zemljište i vjerske građevine.
Šta vam govori historija Midjata?
Ime Midjata pojavljuje se kao Matiate na asirskim pločicama iz 9. vijeka prije nove ere. Podzemno nalazište na kojem se provode iskopavanja također nosi ime Matiate. Među prijavljenim nalazima brojni su predmeti datirani u 2. i 3. vijek nove ere. Ti datumi odnose se na različite vrste dokaza: drevni zapis imena i predmete pronađene pod zemljom.
Mor Gabriel pokazuje još jednu razliku između pisane historije i sačuvane arhitekture. Pisani izvori smještaju osnivanje manastira u 397. godinu. Prema arhitektonskim obilježjima, većina njegovih postojećih građevina datira iz 6. vijeka. Zato trebate razlikovati godinu osnivanja od vremena nastanka sačuvanih građevina.
Među kasnijim svjedočanstvima su natpisi iz 12. vijeka u manastiru Mor Abai kod naselja Dereiçi. U njima se hvale vladari dinastije Artuklu. Na primjeru jedne građevine ti natpisi povezuju historiju manastira s vladarima te dinastije.
Zašto su važne kamene kuće Midjata?
Tradicionalne kuće Midjata građene su od krečnjaka, koji je široko dostupan u ovom kraju. İdris Kaplan u svom radu iz 2019. godine na Univerzitetu Ondokuz Mayıs istražuje kuće u naseljima Işıklar i Akkaya. Oba se nalaze unutar zaštićene gradske cjeline poznate i kao Stari Midjat.
Kaplan izdvaja nekoliko utjecaja na oblikovanje kuća. Važni su bili stjenovita podloga, reljef, klima i vodni uslovi. Utjecali su i veličina porodice te vjerske i etničke razlike. Ove kuće možete posmatrati kao odgovor na potrebe domaćinstva i lokalne uslove, ali i kao primjere gradnje kamenom.
U zasebnom istraživanju Neslihan Dalkılıç i Işık Aksulu proučile su 119 kuća u zaštićenoj gradskoj cjelini. Ispitale su njihov položaj, tlocrte, fasade i konstruktivne sisteme. Takav obuhvat skreće pažnju na odnose kuća i ulica, uz izgled pojedinačnih građevina.
Lokalni kamen povezuje stambenu arhitekturu i sa samom visoravni. Tur Abdin je krečnjački krajolik, a Kaplan navodi lokalno dostupan krečnjak kao materijal tradicionalnih kuća. Veza između tla i izgrađenog grada posebno je neposredna u prostorijama isklesanim u stijeni.
Kako je klima Midjata utjecala na oblikovanje kuća?
Klima je jedan od faktora koji su, prema Kaplanovom istraživanju, oblikovali tradicionalne kuće Midjata. Njegov rad razmatra je zajedno s vodnim uslovima, reljefom i stjenovitom podlogom. Vremenske prilike dio su arhitektonske priče kroz tu vezu lokalnih uslova i oblikovanja domova.
Sezonska upotreba prostora vidljiva je i u vjerskoj arhitekturi. Prostori beth slutho u Tur Abdinu građeni su za zajedničko ljetno bogoslužje. Neki se nalaze uz crkve, a drugi stoje zasebno. Oni su konkretan primjer utjecaja godišnjeg doba na prostore koje je zajednica koristila.
Koje historijske znamenitosti možete vidjeti u Midjatu?
Historijske ulice pružaju se od područja zvanog Harıd Fok u naselju Yukarı Mahalle prema trgu Estel Köşk. Duž njih nalaze se kuće od kamena katori i abbare, natkriveni prolazi. Historijske ulice Estela i Midjata obnovljene su općinskim Projektom uređenja ulica iz 2020. godine.
Midyat Kültür Evi, odnosno Kuća kulture, primjer je kamene kuće s poznatom godinom gradnje. Sagrađena je 1925. godine od midjatskog kamena i služila je kao dom porodice Mete. Općina ju je kasnije obnovila i otvorila za posjetioce. Obuhvata ulaznu i gornje etaže te međusobno povezane pećinske nivoe.
Devlet Konukevi pruža još jedan primjer veze kuće i stijene ispod nje. Objekt je kupila uprava okruga. Na njegovom najnižem nivou nalazi se prostorija isklesana u stijeni. U dvorištu je i kuhinjska zgrada s bunarom u unutrašnjosti.
Na ovim građevinama možete uporediti konkretne elemente: isklesanu prostoriju u objektu Devlet Konukevi, povezane pećinske nivoe Kuće kulture i kamene kuće duž historijskih ulica. Svaki od tih primjera usmjerava pažnju na odnos izgrađenih prostora i tla.
Šta je Midyat Konuk Evi?
Midyat Devlet Konukevi je objekt koji je kupila uprava okruga. Prostorija na njegovom najnižem nivou nastala je klesanjem stijene. Građevina tako objedinjuje stambenu arhitekturu i unutrašnji prostor izdubljen u stijeni.
Bunar u dvorišnoj kuhinji povezuje arhitekturu sa svakodnevnim životom. Priprema hrane i pristup vodi smješteni su u isti arhitektonski prostor. Kada bunar razmotrite uz Kaplanov nalaz da su vodni uslovi utjecali na oblikovanje kuća, svakodnevni život postaje dio priče koju pričaju kamene građevine Midjata.
Koje sirijske crkve i manastiri pripadaju historiji Tur Abdina?
Prema pisanim izvorima, Mor Gabriel osnovan je 397. godine. Većina sačuvanih građevina prema arhitektonskim obilježjima pripada 6. vijeku. U glavnoj crkvi nalaze se zidni mozaici s grčkim natpisom. Ima i pod izveden tehnikom opus sectile, od rezanih kamenih ploča. Ti detalji dodaju konkretne materijale i pisani tekst arhitektonskoj historiji manastira.
U naselju Barıştepe crkva manastira Mor Yakup sagrađena je u 6. vijeku, a popravljena u 8. vijeku. Ima peterostranu apsidu. Građevina tako čuva tragove i prvobitne gradnje i kasnije intervencije.
Kod naselja Mercimekli, manastir Mor Loozor u dvorištu ima kulu iz 8. vijeka povezanu sa stubničkim asketizmom. Kula ima šuplju sredinu i odvodni sistem oko sebe. Njen oblik otvara drugačiju arhitektonsku temu od crkvenih apsida, mozaika i podova.
Prostori beth slutho proširuju sliku bogoslužja u Tur Abdinu. Elyiğit i Korkut u istraživanju iz 2020. godine razmatraju tu tradiciju na primjeru crkve Mor Kuryakos u selu Bağlarbaşı kod Midjata. Predmet njihovog rada je prostor za ljetnu molitvu zajednice, bilo da je povezan s crkvom ili izgrađen odvojeno.
Šta je podzemni grad Midjata?
Iskopavanje Matiatea počelo je nakon raščišćavanja jedne pećine tokom radova na historijskim ulicama i kućama. Otkriveni su prolazi koji su je povezivali s drugim prostorima. Istraživanje se tako iz radova u historijskom gradu razvilo u ispitivanje povezanih podzemnih prostorija i tunela.
Izvještaj agencije Anadolu od 18. 4. 2022. opisuje brojne nalaze iz 2. i 3. vijeka nove ere. U kasnijem izvještaju, od 22. 2. 2024., navedeno je da su tokom prve dvije faze otkrivena 8.223 kvadratna metra. Zabilježeno je i oko 120 metara spojnih tunela u naselju Ulu Cami, na području Estela.
Prepoznati prostori povezani su s bogoslužjem, sklanjanjem, skladištenjem i proizvodnjom. Među njima su prostor za preradu grožđa, cisterne i grobni prostori. Ti nalazi zajedno potvrđuju više namjena podzemnog kompleksa. Sklanjanje je samo dio te priče. U nju ulaze i čuvanje vode i proizvodnja.
Detalji koje nećete naći u vodičima
Bunar objekta Devlet Konukevi nalazi se unutar kuhinjske zgrade u njegovom dvorištu. Kuća kulture ispod ulazne i gornjih etaža ima međusobno povezane pećinske nivoe. Kroz te pojedinosti možete uporediti snabdijevanje vodom i upotrebu prostora isklesanog u stijeni u stambenim građevinama.
U Mor Gabrielu grčki natpis nalazi se u zidnim mozaicima glavne crkve, uz pod od rezanih kamenih ploča. U Mor Loozoru dvorišna kula ima šuplju sredinu i odvodni sistem oko sebe. Posmatranjem tih konkretnih elemenata u prvi plan dolaze materijali, tekstovi i detalji gradnje.
Hronologija
- 9. vijek prije nove ere: Asirske pločice spominju Midjat pod imenom Matiate.
- 2–3. vijek nove ere: Iz ovog razdoblja potječu neki predmeti pronađeni tokom iskopavanja Matiatea.
- 397. godina: Pisani izvori smještaju osnivanje Mor Gabriela u ovu godinu.
- 6. vijek: Iz ovog razdoblja potječu većina postojećih građevina Mor Gabriela i crkva Mor Yakup u naselju Barıştepe.
- 8. vijek: Iz ovog vijeka potječe kula Mor Loozora povezana sa stubničkim asketizmom.
- 12. vijek: Natpisi u Mor Abaiju hvale vladare dinastije Artuklu.
- 1925. godina: Sagrađena je kuća u kojoj se danas nalazi Midyat Kültür Evi.
- 2020. godina: Historijske ulice Estela i Midjata obnovljene su kroz Projekt uređenja ulica.
- 15. 4. 2021.: Kasnoantičke i srednjovjekovne crkve i manastiri Midjata i njegove okoline predloženi su za UNESCO-ovu Tentativnu listu svjetske baštine.
- 22. 2. 2024.: U izvještaju je zabilježeno da su tokom prve dvije faze iskopavanja Matiatea otkrivena 8.223 kvadratna metra i oko 120 metara tunela.
Često postavljana pitanja
Gdje se Midjat nalazi u Turskoj?
Midjat je okrug u pokrajini Mardin, na jugoistoku Turske. Nalazi se u središtu krečnjačke visoravni Tur Abdin.
Koliko je staro ime Midjata?
Ime se pojavljuje kao Matiate na asirskim pločicama iz 9. vijeka prije nove ere.
Šta je Midyat Konuk Evi?
Devlet Konukevi je objekt koji je kupila uprava okruga. Na najnižem nivou ima prostoriju isklesanu u stijeni, a u dvorišnoj kuhinji nalazi se bunar.
Šta je pronađeno u podzemnom gradu Midjata?
Matiate obuhvata prostore povezane s bogoslužjem, sklanjanjem, skladištenjem i proizvodnjom. Iskopavanjima su otkriveni i prostor za preradu grožđa, cisterne i grobni prostori.
Izvori
- Vikipedi — Midyat tr.wikipedia.org
- Wikipedia — Midyat en.wikipedia.org
- Ministarstvo kulture i turizma — Crkve i manastiri Midjata i Tur Abdina kvmgm.ktb.gov.tr
- UNESCO-ov Centar za svjetsku baštinu — Kasnoantičke i srednjovjekovne crkve i manastiri Midjata i okoline whc.unesco.org
- İdris Kaplan, Univerzitet Ondokuz Mayıs — Utjecaj lokalnih geografskih uslova na tradicionalne kuće Midjata acikerisim.omu.edu.tr
- Neslihan Dalkılıç i Işık Aksulu — Istraživanje tradicionalne urbane strukture i kuća Midjata dergipark.org.tr
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Mardina — Historijske ulice Estela i Midjata mardin.ktb.gov.tr
- Portal kulture Turske — Midyat Devlet Konukevi kulturportali.gov.tr
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Mardina — Kuća kulture mardin.ktb.gov.tr
- Elyiğit i Korkut — Tradicija Beth Sluto/Slutho u regiji Tur Abdin dergipark.org.tr
- Agencija Anadolu — Iskopavanje započeto u pećini u Midjatu u.aa.com.tr
- Agencija Anadolu — Iskopavanja podzemnog grada u Mardinu aa.com.tr
FAQ
Gdje se Midjat nalazi u Turskoj?
Midjat je okrug u pokrajini Mardin, na jugoistoku Turske. Nalazi se u središtu krečnjačke visoravni Tur Abdin.
Koliko je staro ime Midjata?
Ime se javlja u obliku Matiate na asirskim pločicama iz 9. vijeka prije nove ere.
Šta je Midyat Konuk Evi?
Midyat Devlet Konukevi je objekt koji je kupila uprava okruga. Na najnižem nivou ima prostoriju isklesanu u stijeni, a u kuhinji u dvorištu nalazi se bunar.
Šta je pronađeno u podzemnom gradu Midjata?
Iskopavanja Matiatea otkrila su prostore povezane s bogoslužjem, sklanjanjem, skladištenjem i proizvodnjom, kao i prostor za preradu grožđa, cisterne i grobne prostore. U izvještaju od 22. 2. 2024. navedeno je da su tokom prve dvije faze otkrivena 8.223 kvadratna metra i oko 120 metara spojnih tunela.
Image: Old City of Midyat With a View of the Protestant Church.jpg — Fatma Delİaslan, CC0
