Odakle potječe ime Kiršehir?
Ime Kiršehir nastalo je kao opis položaja naselja. Turci su ga nazivali „Kır şehri“, odnosno grad u stepi. S vremenom su se riječi spojile. Ovo objašnjenje povezuje današnje ime s predjelom koji okružuje naselje. Vama ujedno pruža polazište za razumijevanje historije koju otkrivaju arheološki slojevi, srednjovjekovne građevine i kasnije administrativne promjene.
Pisani oblik imena mijenjao se kroz različita razdoblja. Oblik Kırşehri javlja se od seldžučkog doba, a prisutan je i u ilhanidskim i osmanskim izvorima. Oblik Kırşehir postao je široko rasprostranjen u doba Republike. Kada naiđete na to ime u adresi ili ga unesete u plan putovanja, koristite oblik koji se ustalio u tom kasnijem razdoblju. Tako svakodnevno dolazite u dodir s historijskim nazivljem grada.
Grad je nosio i ime Gülşehri. Elvan Çelebi povezao ga je s dolaskom svog oca, Ašik-paše. U njegovom objašnjenju grad je poput ružičnjaka koji je taj dolazak preobrazio. Izraz Kır şehri opisuje krajolik. Elvan Çelebijevo tumačenje imena Gülşehri povezuje identitet grada s jednom osobom i književnom slikom. [1][2]
Dokle u prošlost seže historija ovog kraja?
Kaman-Kalehöyük pruža dokaze o ranom naseljavanju ovog područja. Nalazi se u selu Çağırkan, u Kamanu. Arheološki humak ima približno 280 metara u prečniku i visok je 16 metara. Njegov sloj IV potječe iz druge polovine trećeg milenija prije nove ere. Sloj III pripada srednjem i kasnom bronzanom dobu, između XX i XII vijeka prije nove ere.
Ovi slojevi potvrđuju ranu historiju naseljavanja Kaman-Kalehöyüka. Treba ih razdvojiti od tvrdnji o počecima samog Kiršehira. İlhan Şahin naglašava tu razliku u TDV-ovoj Enciklopediji islama: dokazi o antičkim naseljima u regiji ne utvrđuju vrijeme nastanka današnjeg grada. Humak i grad zato daju odgovore na različita historijska pitanja.
I poistovjećivanje s antičkim naseljem zahtijeva jasno navođenje izvora. Turska Wikipedija poistovjećuje Kiršehir s Makisosom (Makissos). Navodi da je naselje obnovljeno za vrijeme Justinijana I, između 527. i 568. godine, te da je dobilo ime Justinijanopolis (Justinianopolis). Şahinov oprezniji pristup sprečava da to poistovjećivanje postane neupitan datum početka historije današnjeg grada. Možete pratiti tvrdnju o antičkom naselju, a istovremeno imati jasnu sliku o njenom statusu. [1][2][3]
Kako je seldžučka vlast oblikovala Kiršehir?
Kiršehir se 1173. vratio pod vlast anadolskih Seldžuka. To je uslijedilo nakon što je Kılıcarslan II pripojio teritoriju Danišmendida. Alâeddin Keykubad I je 1228. dodijelio Kiršehir kao dirlik Muzafferüddinu Muhammedu bin Behram Şahu iz dinastije Mengücek. Ove datirane političke promjene pružaju čvršći okvir za srednjovjekovnu historiju grada od spornog poistovjećivanja s antičkim naseljem.
Uprava pokrajine navodi da je Alâeddinova džamija na Kalehöyüku prvi put izgrađena 1230, za vrijeme Alâeddina Keykubada I. Bilježi i da ju je mutasarrif Arif-beg (Arif Bey) ponovo izgradio 1893. Oba datuma važna su kada razmatrate ovu građevinu. Njeno seldžučko porijeklo i kasnija ponovna izgradnja pripadaju različitim fazama historije istog spomenika. [2][8]
Još jedna datirana građevina je turbe Fatme Hatun (Fatma Hatun Kümbeti). Njegovu gradnju naručio je Hoca Aka Matır 1266. godine. Na kvadratnoj osnovi uzdiže se osmerougaono tijelo. Unutrašnjost pokriva kupola, a izvana se nalazi osmerougaoni stožasti krov. Ova konkretna arhitektonska obilježja omogućavaju vam da srednjovjekovni datum povežete s oblikom građevine. Turbe tako postaje više od imena na spisku znamenitosti. [7]
Je li Cacabey medresa bila opservatorij?
Cacabey medresa ima građevinski natpis koji navodi njenog naručioca i vrijeme gradnje. Prema natpisu, izgradio ju je Nûreddin Cebrâil bin Caca 1272–1273, za vrijeme vladavine Keyhusreva III. Taj natpis čvrsto određuje hronologiju građevine. Rasprava se vodi o njenoj namjeni, posebno o tumačenju okna u središtu.
Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Kiršehira predstavlja medresu kao centar za matematiku, prirodne nauke i astronomiju. Središnji bunar tumači kao bunar za astronomska posmatranja. Semavi Eyice nudi drugačije tumačenje. Ističe da ni vakufnama ni natpis ne spominju opservatorij. Prema njegovom tumačenju, okno je bilo bunar za vodu. Zauzimalo je mjesto šadrvana u medresi s natkrivenim dvorištem. [4][5]
Građevina se danas koristi kao džamija. Generalna direkcija vakufa završila je njenu restauraciju 2023. godine. Saopćila je da je nivo soli u zidovima, koji je na pojedinim mjestima dostizao 100 posto, smanjen na oko 3 posto. Restauracija predstavlja novo poglavlje u historiji spomenika čija je srednjovjekovna namjena i dalje predmet različitih tumačenja. [5][6]
Šta otkrivaju turbeta i most Kesikköprü?
Uprava pokrajine datira turbe Ašik-paše u 1333. godinu. Posebno ističe asimetričnu fasadu izrađenu u cijelosti od mramora. Za kompleks Ahi Evrana pokrajinska direkcija za kulturu bilježi nekoliko faza: podizanje građevine nad grobom 1450, proširenje 1481. i dogradnju male džamije 1561. godine. Ovi spomenici predstavljaju različite tokove gradnje unutar kulturne baštine Kiršehira. [8][9]
Turbe Ahi Evrana predloženo je 15. 4. 2014. za UNESCO-ovu Tentativnu listu svjetske baštine, kao kandidat iz oblasti kulturne baštine. Taj prijedlog zaseban je događaj u odnosu na faze izgradnje kompleksa. Razdvajanje datuma pomaže vam da razlikujete historiju građevine od kasnije historije priznavanja njenog značaja kao baštine. [10]
Kesikköprü se nalazi približno 20 kilometara južno od Kiršehira i premošćuje rijeku Kızılırmak. Ovaj seldžučki most ima 13 šiljatih lukova. Dug je 400 metara, a širok 6 metara. Datum njegove gradnje nije jednoznačan. Stranica Portala kulture namijenjena posjetiocima navodi 1248. godinu, za vrijeme Keykavusa II, a kao naručioca imenuje atabega İzzüddina Muhammeda. Stranica inventara umjesto toga bilježi 1251. godinu i Gıyasettina Keyhüsreva. Oba zapisa treba uključiti u prikaz historije mosta. [11][12]
Pojedinosti koje nećete pronaći u turističkim vodičima
Cacabeyeva vakufnama nosi datum 10. 5. 1272. Uz arapski dokument sačuvani su i sažeci na mongolskom jeziku, pisani ujgurskim pismom. Još jedna pojedinost vezana je za svakodnevni naziv građevine. U narodu je poznata kao Cıncıklı Cami zbog tirkiznih pločica na munari. Službeni natpis, višejezična dokumentacija i lokalni naziv čuvaju različite vrste dokaza. [4][5]
I historija iskopavanja Kaman-Kalehöyüka ima svoju ličnu vezu. Preliminarno istraživanje provedeno je 1985, a iskopavanja su počela 1986. godine. Japanski princ Takahito Mikasa zadao je prvi udarac pri početku iskopavanja. Memorijalni vrt Mikasanomiya čuva sjećanje na njegovu ulogu u pokretanju radova. Zauzima 21.620 kvadratnih metara, a završen je u septembru 1993. godine. [3][15]
Sloj IId na ovom humku važan je i za tumačenje razdoblja nakon Hetitskog Carstva. Niz faza naseljavanja pomogao je da se preispita stariji pristup koji je vrijeme od XII do VIII vijeka prije nove ere smatrao kulturno praznim „mračnim dobom“. Značaj leži u samom arheološki utvrđenom nizu. On je pružio dokaze protiv takvog općeg opisa tog razdoblja. [3]
Kako su moderna uprava i arheologija promijenile sliku?
Zakonom usvojenim 30. 6. 1954. ukinut je pravni subjektivitet Kiršehira kao pokrajine. Njegova teritorija podijeljena je između Nevşehira, Ankare i Yozgata. Kiršehir je ponovo dobio status pokrajine 1. 7. 1957. Ove promjene čine posebno moderno poglavlje uz seldžučke spomenike grada i mnogo starija arheološka nalazišta u regiji. [16]
Podzemni grad u Mucuru, na dva nivoa, isklesan je u vulkanskom tufu. Odlukom broj 457 od 22. 7. 1989. registriran je kao arheološko nalazište prvog stepena zaštite. Svečano otvaranje arheološkog muzeja u Kamanu održano je 11. 7. 2010. Završeni muzejski projekt dobio je japansku bespovratnu pomoć za kulturu u iznosu od 436 miliona jena. Zaštita nalazišta i razvoj muzeja tako su dodali nove datirane događaje arheološkoj historiji ovog kraja. [13][14]
Hronologija
- Druga polovina trećeg milenija prije nove ere: Naselje predstavljeno slojem IV na Kaman-Kalehöyüku.
- 1173: Kiršehir se vraća pod vlast anadolskih Seldžuka.
- 1228: Grad je dodijeljen Muzafferüddinu Muhammedu bin Behram Şahu kao dirlik.
- 1230: Prva izgradnja Alâeddinove džamije, prema upravi pokrajine.
- 1248 / 1251: Zabilježeni su različiti datumi gradnje mosta Kesikköprü.
- 1266: Naručena je gradnja turbeta Fatme Hatun.
- 1272–1273: Izgrađena je Cacabey medresa, prema njenom natpisu.
- 1333: Godina u koju se datira turbe Ašik-paše.
- 1450–1561: Zabilježene faze gradnje i proširenja kompleksa Ahi Evrana.
- 1893: Alâeddinova džamija ponovo je izgrađena.
- 1954 / 1957: Status pokrajine je ukinut, a zatim vraćen.
- 1986: Počinju iskopavanja Kaman-Kalehöyüka.
- 1989: Podzemni grad u Mucuru dobija arheološku zaštitu.
- 1993: Završen je Memorijalni vrt Mikasanomiya.
- 2010: Otvoren je Arheološki muzej Kaman Kalehöyük.
- 2014: Turbe Ahi Evrana predloženo je za UNESCO-ovu Tentativnu listu.
- 2023: Završena je restauracija Cacabey džamije.
Često postavljana pitanja
Šta znači ime Kiršehir?
Ime se objašnjava izrazom „Kır şehri“, koji na turskom označava grad ili naselje u stepi. Riječi su se postepeno spojile. Oblik Kırşehri javlja se u seldžučkim, ilhanidskim i osmanskim izvorima, dok je Kırşehir postao široko rasprostranjen u doba Republike. [1][2]
Je li Cacabey medresa bila opservatorij?
Tumačenje njene namjene je sporno. Pokrajinska direkcija za kulturu opisuje nastavu astronomije i bunar za posmatranje. Semavi Eyice tumači središnje okno kao bunar za vodu. Ističe da natpis i vakufnama ne spominju opservatorij. [4][5]
Kada je izgrađen Kesikköprü?
Portal kulture objavljuje dva datuma. Njegova stranica za posjetioce navodi 1248, a inventar kulturne baštine 1251. godinu. Dvije stranice navode i različite naručioce. Prikaz gradnje kao jedne nesporne priče zato bi prikrio neslaganje. [11][12]
Kada je Kiršehir ponovo dobio status pokrajine?
Kiršehir je ponovo postao pokrajina 1. 7. 1957. Njegov pravni subjektivitet kao pokrajine ukinut je zakonom usvojenim 30. 6. 1954. Tada je njegova teritorija podijeljena između Nevşehira, Ankare i Yozgata. [16]
Izvori
- Wikipedija — Kırşehir tr.wikipedia.org
- TDV Enciklopedija islama — Kırşehir islamansiklopedisi.org.tr
- Japanski institut za anadolsku arheologiju — Kaman-Kalehöyük old.jiaa-kaman.org
- TDV Enciklopedija islama — Caca-begova medresa islamansiklopedisi.org.tr
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Kiršehira — Cacabey i medresa astronomije kirsehir.ktb.gov.tr
- Generalna direkcija vakufa — Restauracija Cacabey džamije vgm.gov.tr
- Portal kulture — Turbe Fatme Hatun kulturportali.gov.tr
- Uprava pokrajine Kiršehir — Historija i turizam kirsehir.gov.tr
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Kiršehira — Ahi Evran-ı Veli kirsehir.ktb.gov.tr
- UNESCO-ov Centar za svjetsku baštinu — Turbe Ahi Evrana whc.unesco.org
- Portal kulture — Kesikköprü: stranica za posjetioce kulturportali.gov.tr
- Portal kulture — Kesik Köprü: inventar kulturne baštine kulturportali.gov.tr
- Ministarstvo kulture i turizma, DÖSİMM — Kırşehir dosim.ktb.gov.tr
- Ambasada Japana — Arheološki muzej Kaman Kalehöyük tr.emb-japan.go.jp
- Uprava okruga Kaman — Japanski vrt kaman.gov.tr
- Wikipedija — Pokrajina Kiršehir en.wikipedia.org
FAQ
Šta znači ime Kiršehir?
Ime se objašnjava turskim izrazom „Kır şehri“, koji znači grad ili naselje u stepi. Riječi su se postepeno spojile u Kırşehir.
Je li Cacabey medresa bila opservatorij?
Njena namjena je sporna. Pokrajinska direkcija za kulturu predstavlja je kao centar za matematiku, prirodne nauke i astronomiju. Semavi Eyice smatra da je središnje okno bilo bunar za vodu. Ističe da natpis i vakufnama ne spominju opservatorij.
Kada je izgrađen Kesikköprü?
Dvije stranice Portala kulture navode različite datume. Stranica za posjetioce navodi 1248. godinu, a inventar kulturne baštine 1251. godinu.
Kada je Kiršehir ponovo dobio status pokrajine?
Kiršehir je ponovo dobio status pokrajine 1. 7. 1957. Njegov pravni subjektivitet kao pokrajine prethodno je ukinut zakonom usvojenim 30. 6. 1954.
Image: Cacabey Medresesi 2.jpg — Kharkil, CC BY-SA 4.0
