Tekirdag je lučki grad na sjevernoj obali Mramornog mora. Razvio se na padinama doline Ördeklidere. Ima dugu prošlost, a ime mu se više puta mijenjalo.
Kratka historija Tekirdaga
Jedan od ranih tragova potječe iz zapadnog dijela lokaliteta Menekşe Çatağı. Tamošnji nalazi pripadaju kulturi Toptepe i datiraju iz približno 4300. godine prije nove ere. To je prije otprilike 6.300 godina.
I kasnija razdoblja ostavila su svoje tragove. Na lokalitetu Karaevlialtı arheolozi su pronašli kultni i zdravstveni centar na akropoli Heraion Teikhos. Datira iz 1. vijeka prije nove ere. Voditeljica iskopavanja Neşe Atik opisala ga je u izjavi za agenciju Anadolu.
Osmanlije su osvojile grad približno 1357–1358. godine. Islamska enciklopedija TDV-a povezuje osvajanje s pohodom koji je predvodio princ Murad (Murad). Od tada se grad razvijao pod osmanskom vlašću kao luka s raznolikim stanovništvom.
Imena Tekirdaga
Grad je nosio mnoga imena. Islamska enciklopedija TDV-a navodi Rhaidestos, Rodosto, Rodosçuk i Tekfurdağı.
Neka od tih imena imaju grčki oblik. Druga su turska. U osmanskim zapisima naići ćete na Rodosçuk, oblik imena Rodosto. To ime koriste zapisi iz 16. i 17. vijeka.
O najstarijem imenu još se raspravlja. Prema tradicionalnom tumačenju, prvo ime Tekirdaga bilo je Bisanthe. Drugo tumačenje smješta taj antički grad u Barbaros. Današnje središte Tekirdaga poistovjećuje s mjestom Resisto, čije se ime piše i Resisthon. Naučnici još nisu razriješili to pitanje.
Odakle potječe ime Tekirdag?
Današnje ime razvilo se iz oblika Tekfurdağı. Riječ tekfur potječe od armenske riječi tagavor, koja znači „nosilac krune“. U osmanskom turskom postala je titula za kršćanske vladare.
Tekfurdağı bi, dakle, približno značilo „tekfurova planina“. Evlija Čelebija objašnjavao je ime vinogradima istočnorimskih (bizantskih) tekfura i planinama oko grada. To je njegovo tumačenje. Izvori ga prenose kao objašnjenje, a ne kao dokaz.
Oblik Tekirdağ, iz razdoblja Republike, objašnjava se na dva načina. Jedno tumačenje vidi ga kao rezultat glasovne promjene imena Tekfurdağı. Drugo ga povezuje s nazivom „Tekir Dağı“. Izvori prenose oba tumačenja. Ne daju konačan odgovor na pitanje koje je tačno.
Možete to zapamtiti ovako: staro ime upućuje na vladara. Današnji zapis tu vezu skriva.
Grad mnogih zajednica
Osmanski registri pokazuju koliko je stanovništvo Rodosçuka bilo raznoliko. Popis iz 1515. godine navodi četiri muslimanske i sedam nemuslimanskih mahala. Prema tom popisu, nemuslimanskih mahala bilo je više od muslimanskih.
Porezni registar iz 1661. godine donosi broj domaćinstava. Bilježi 710 armenskih domaćinstava, 86 domaćinstava karamanlijskih Grka i 28 jevrejskih domaćinstava. Armenci su bili najveća grupa na tom spisku.
Ta raznolikost ključna je za razumijevanje karaktera grada.
Rustem-paša i osmanska panorama grada
Najpoznatija osmanska građevina je džamija Rustem-paše (Rüstem Paşa). Djelo je Mimara Sinana, izgrađeno za velikog vezira Damat Rustem-pašu. Izvori se ne slažu o godini gradnje. Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Tekirdaga navodi 1553. godinu. Portal kulture navodi 1554.
Džamija je popravljena 1841. godine, za vrijeme sultana Abdulmedžida. Tada je u njenom dvorištu dodan mramorni šadrvan s pet stubova, namijenjen uzimanju abdesta. Ulazna vrata od orahovine ukrašena su intarzijom od slonovače.
Kompleks je imao i hamam. Bio je to dvojni hamam, s odvojenim dijelovima za žene i muškarce.
Tu je i Rustem-pašin bezistan (Rüstem Paşa Bedesteni), natkrivena trgovačka hala. Dimenzije su mu 25,5 × 19 metara. Ima pravougaonu osnovu i šest kupola. Zamislite ga kao tadašnji trgovački centar: mjesto u koje biste odlazili po tkanine i robu, slično kao što danas odlazite u trgovački centar.
Popularni prikazi ubrajaju bezistan u taj kompleks. Arhivsko istraživanje Murata Alkana iz 2020. godine donosi drugačiji zaključak. Prema njemu, bezistan je izgrađen nakon pašine smrti, a zatim pripojen vakufu.
Druga džamija, Stara džamija u centru, izgrađena je 1830. godine. Podigao ju je ministar zadužen za žito Ahmet-aga.
Mađarski knez u Tekirdagu
Mađarski knez Ferenc II Rákóczi živio je u Tekirdagu od 1720. do 1735. godine. Petnaest godina dug je boravak za jednog gosta.
Muzej Rákóczi otvoren je 25. 9. 1982. Smješten je u zgradi u vlasništvu mađarske vlade i čuva kneževe lične predmete. Ako posjetite grad, ovdje možete početi obilazak.
Okupacija i povratak
Dvadeseti vijek donio je težak preokret. Bugarska je okupirala Tekirdag 1912. godine. Grad je ponovo zauzet oko osam mjeseci kasnije.
Nakon Nacionalne borbe, vraćen je turskoj upravi 13. 11. 1922.
Hronologija
- Oko 4300. godine prije nove ere: Tragovi naselja povezani s kulturom Toptepe u zapadnom dijelu lokaliteta Menekşe Çatağı.
- 1. vijek prije nove ere: Vrijeme iz kojeg potječe kultni i zdravstveni centar na akropoli Heraion Teikhos.
- Oko 1357–1358. godine: Princ Murad dovodi Tekirdag pod osmansku vlast.
- 1515: Popis Rodosçuka navodi četiri muslimanske i sedam nemuslimanskih mahala.
- 1553/1554: Izgrađena džamija Rustem-paše; izvori se razlikuju u pogledu godine.
- 1720–1735: Ferenc II Rákóczi živi u Tekirdagu.
- 1830: Ahmet-aga podiže Staru džamiju.
- 1841: Džamija Rustem-paše popravljena za vrijeme Abdulmedžida.
- 1912: Počinje bugarska okupacija.
- 13. 11. 1922.: Povratak pod tursku upravu.
- 25. 9. 1982.: Otvoren Muzej Rákóczi.
- 1993: Izgrađena Kuća Namıka Kemala.
- 2007: Zaštitno iskopavanje tumula Askertepe.
- 2009: Pripremljeni projekti obnove historijskih kuća Beşevler.
Pojedinosti koje nećete naći u vodičima
Radionica za izradu lijekova. Na lokalitetu Heraion Teikhos arheolozi su pronašli špatulu, pincetu, kašičicu za uši i mjerne kašičice. Pronašli su i konstrukcije nalik pećima, oblika tandura, za koje se navodi da su služile za pripremu lijekova. Atik te nalaze tumači kao dokaz da su se lijekovi pravili od ljušture, izlučevina i mesa bodljikavog morskog puža.
Trgovačka hala pretvorena u skladište. Tokom 1949–1950. godine Rustem-pašin bezistan služio je kao skladište materijala Direkcije za obrazovanje.
Kuća koja nije izvorna. Kuća Namıka Kemala memorijalna je građevina podignuta 1993. godine. Nalazi se blizu kuće u kojoj je pjesnik rođen 1840. godine. Projektovana je po uzoru na stare tekirdagske kuće.
Opljačkana grobnica. U tumulu Askertepe, blizu sela Beyoğlu u Şarköyu, tragači za blagom probili su južni zid grobnice. Dva tunela koja su iskopali oštetila su i ostale zidove. Zaštitno iskopavanje uslijedilo je 2007. godine. Vodila ga je Direkcija muzeja u Tekirdagu.
Stare kuće, novi planovi. Projekti obnove historijskih kuća Beşevler, u naselju Ertuğrul u općini Süleymanpaşa, pripremljeni su 2009. godine.
Često postavljana pitanja
Kako se Tekirdag ranije zvao?
Među njegovim historijskim imenima su Rhaidestos, Rodosto, Rodosçuk i Tekfurdağı.
Kada su Osmanlije osvojile Tekirdag?
Islamska enciklopedija TDV-a povezuje osvajanje s pohodom princa Murada i smješta ga približno u 1357–1358. godinu.
Kada se Tekirdag vratio pod tursku vlast nakon bugarske okupacije?
Bugarska ga je okupirala 1912. godine, a ponovo je zauzet oko osam mjeseci kasnije. Turska uprava preuzela je grad 13. 11. 1922.
Koji je mađarski knez živio u Tekirdagu?
Knez Ferenc II Rákóczi živio je ondje od 1720. do 1735. godine. Muzej Rákóczi otvoren je 25. 9. 1982.
Ko je projektovao džamiju Rustem-paše?
Džamija je djelo Mimara Sinana, izgrađeno za velikog vezira Damat Rustem-pašu. Izvori kao godinu gradnje navode 1553. ili 1554.
Izvori
- Islamska enciklopedija TDV-a — Tekirdağ islamansiklopedisi.org.tr
- Wikipedija — Tekirdağ tr.wikipedia.org
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Tekirdaga — Džamije tekirdag.ktb.gov.tr
- Portal kulture — Džamija Rustem-paše kulturportali.gov.tr
- Portal kulture — Rustem-pašin bezistan kulturportali.gov.tr
- Murat Alkan — Kompleks Rustem-paše u Tekirdagu kroz historiju dergipark.org.tr
- Portal kulture — Historijske kuće Beşevler kulturportali.gov.tr
- Agencija Anadolu — Tursko-mađarska godina u Muzeju kneza Rákóczija aa.com.tr
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Tekirdaga — Muzej Rákóczi tekirdag.ktb.gov.tr
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Tekirdaga — Kuća Namıka Kemala tekirdag.ktb.gov.tr
- Agencija Anadolu — Hera rasvjetljava historiju medicine aa.com.tr
- Univerzitet İstanbul Rumeli — Rumeli Postası, 9. 2022 rumeli.edu.tr
- Şahin Yıldırım — Anadolu/Anatolia 36, 2010, Tumul Askertepe dergipark.org.tr
Image: TRevmfnD2 rustem pasa camii.jpg — Sevim Fidan, CC BY-SA 4.0
