Historija Ordua i porijeklo imena: vodič kroz grad

Historija Ordua: grad s nekoliko historijskih središta

Historija Ordua i porijeklo njegovog imena počinju na nekoliko mjesta. Antička Kotyora, područje Eskipazara i obalno naselje oko Bucaka dio su te priče. Pokrajina Ordu danas se nalazi na turskoj obali Crnog mora. Graniči sa Samsunom, Tokatom, Sivasom i Giresunom.

Ako želite razumjeti Ordu, imajte na umu ta središta naseljavanja. Ime je zabilježeno na području Eskipazara u registru iz 1455. godine. Današnji obalni grad razvio se oko sela Bucak i luke Kiraz Limanı krajem 18. vijeka. Ti datumi označavaju različite faze naseljavanja, uprave i razvoja grada.

Antička Kotyora i historija Ordua u Turskoj

Kotyora je osnovana u okviru kolonizacijske mreže čije je središte bio Sinop. Iz njene okoline izvozili su se željezo i bakar. Ti metali daju konkretnu sliku privrede antičkog naselja. Njegovu historiju obilježavalo je kretanje sirovina i ljudi duž crnomorske obale.

Početkom 400-ih godina prije nove ere Ksenofont (Ksenofon) boravio je izvan Kotyore s oko 6.500 vojnika. Njihov boravak trajao je 45 dana. Zatim su otplovili brodovima koji su stigli iz Sinopa. Taj izvještaj smješta brojnu vojnu grupu izvan naselja i bilježi konkretnu vezu između Kotyore i Sinopa.

Stanovništvo Kotyore kasnije je doživjelo veliko preseljenje. Za vladavine pontskog kralja Farnaka I njeni stanovnici preseljeni su u Giresun. To se dogodilo u 2. vijeku prije nove ere. Preseljenje je važan dio historije antičkog naselja.

Tvrđava Kurul (Kurul Kalesi) pruža još jedan uvid u antičku prošlost. Arheološki dokazi potvrđuju da je utvrđena za vladavine Mitridata VI Eupatora (VI. Mithradates Eupator). Oružje i mramorna skulptura pronađeni tokom iskopavanja pružaju materijalne dokaze uz pisane izvještaje o Kotyori i njenim stanovnicima.

Porijeklo imena Ordu

Pouzdana dokumentarna potvrda potječe iz registra iz 1455. godine. Područje oko današnjeg Eskipazara navedeno je kao „bölük-i niyâbet-i Ordu be-ism-i Alevî”. Za historiju imena mjesto je jednako važno kao i datum. Taj zapis povezuje Ordu s područjem Eskipazara.

Bahaeddin Yediyıldız povezuje ime s plemenskom grupom porodice Hacıemiroğulları. Povezuje ga i s običajem da se središta u kojima su boravili turkmenski vladari nazivaju Ordu. To je historijsko tumačenje porijekla imena. Sam registar pruža datirani dokaz njegove upotrebe.

Druga objašnjenja povezuju ime s boravkom vojske. Jedno ga pripisuje Fatihovoj vojsci. Drugo ga povezuje s vojskom pod vodstvom Osman-paše koja je stigla iz Samsuna. Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Ordua odbacuje ta objašnjenja. Korijene imena smješta u ranije tursko naseljavanje.

Zato možete razlikovati dokumentiranu upotrebu imena od objašnjenja njegovog nastanka. Ordu se pojavljuje u zapisu iz 1455. godine. Yediyıldızovo tumačenje povezuje ga s vladarskim središtem i porodičnom grupom. Pokrajinska ustanova za kulturu odbacuje kasnije priče o vojsci.

I za ime Kotyora postoje različita etimološka tumačenja. Wikipedija na turskom jeziku prenosi objašnjenje Necatija Demira „Kut Yöresi”. Navodi i objašnjenje Özhana Öztürka koje ime povezuje s proizvodnjom grnčarije u lazskom jeziku. To su predložena tumačenja. Nijedno ne treba predstavljati kao dokazano porijeklo imena.

Od porodice Hacıemiroğulları do osmanskog grada

Studija izrađena na Univerzitetu Ordu, zasnovana na registru iz 1455. godine, datira priključenje oblasti porodice Hacıemiroğulları Osmanskoj državi u 1427. godinu. Registar potom bilježi ime Ordu na području Eskipazara. Ta dva podatka pružaju čvrste oslonce za ranu osmansku historiju ovog područja.

Eskipazar čuva i tragove svakodnevnog života. Veliki hamam u Eskipazaru (Eskipazar Büyük Hamam), u Altınorduu, potječe iz 16. vijeka. Ima tri dijela: hladnu, toplu i vruću prostoriju. Ako historiju obično povezujete s vladarima i vojskama, ovaj hamam u priču uvodi kupanje i brigu o tjelesnoj udobnosti.

Današnji grad razvio se krajem 18. vijeka oko obalnog Bucaka i luke Kiraz Limanı. To vam pomaže da pri čitanju o Orduu uočite važnu razliku. Ranije upravno ime na području Eskipazara i kasniji rast obalnog grada pripadaju različitim fazama njegove historije.

Veliki požar zahvatio je čaršiju Ordua 1883. godine. Obnova je donijela preuređenje čaršije, otvaranje ulica i isušivanje obližnjih močvara. Požar zato pripada historiji gradskog rasporeda jednako kao i historiji njegovih građevina.

Džamije, crkve i konak iz 19. vijeka

Džamija Atik Ibrahim-paše (Atik İbrahim Paşa Cami) nalazi se u naselju Selimiye u Altınorduu. Među njenim zabilježenim obilježjima su pravougaona osnova, munara s dvije šerefe i mihrab u baroknom stilu. To su konkretni arhitektonski detalji koje možete prepoznati dok upoznajete džamijsku baštinu grada.

Crkvu Taşbaşı (Taşbaşı Kilisesi) izgradili su lokalni pravoslavni Grci u Altınorduu 1853. godine. Ima trobrodnu bazilikalnu osnovu. Datum gradnje i povezanost s tom zajednicom čine je jasnim orijentirom u historiji Ordua iz 19. vijeka.

Rt Jazon (Yason Burnu) nalazi se u Çaytepeu, u Perşembeu. Pokrajinska direkcija za kulturu opisuje ga kao arheološko područje prvog stepena i prirodno područje drugog stepena zaštite. Postoji i mala razlika u datiranju njegove crkve. Inventar kulturne baštine istočnog Crnomorja navodi 1868. godinu i pripisuje gradnju lokalnim Grcima i Gruzijcima. Pokrajinska direkcija navodi 1869. godinu.

Paşaoğlu Hüseyin-efendija naručio je 1896. godine gradnju konaka Paşaoğlu (Paşaoğlu Konağı) s tri etaže u Selimiyeu. Zgrada je eksproprisana 1982. godine, a zatim restaurirana. Kao etnografski muzej otvorena je 1987. godine. Njena historija povezuje rezidenciju iz 19. vijeka s kasnijim očuvanjem lokalne baštine.

Pojedinosti koje nećete naći u turističkim vodičima

Tokom iskopavanja tvrđave Kurul od 2010. do 2022. godine pronađeno je 1.289 primjeraka oružja. Od toga je 967 bilo metalno. Ti brojevi pokazuju obim arheološke građe koja svjedoči o vojnoj historiji tvrđave. Oni vam pomažu da utvrdu sagledate konkretnije nego samo kroz njenu vezu s jednim vladarom.

Mramorna statua Kibele (Kibele) na prijestolju pronađena je u tvrđavi Kurul 2016. godine. Visoka je približno 110 centimetara i teška oko 200 kilograma. Sjedeća figura pruža drugačiju vrstu dokaza na nalazištu među čijim je iskopanim predmetima i toliko oružja.

Džamija Laleli (Laleli Cami) u İkizceu poznata je i kao „Çivisiz Cami”. U cijelosti je izgrađena od hrastovog drveta. Njen materijal pruža korisno poređenje s mramornom statuom iz Kurula i kamenom upotrijebljenim za konak Paşaoğlu.

Građevinski materijal za konak dopremljen je iz više mjesta. Kamen je dovezen iz Ünyea. Drvena građa stigla je iz Rumunije. Gradnju je izveo majstor koji je došao iz Istanbula. Ti detalji povezuju rezidenciju naručenu u Orduu s dobavljačima i stručnim radom iz drugih krajeva.

Dio rezbarene drvene opreme džamije Eskipazar (Eskipazar Cami) izložen je u Ankari. Među tim predmetima su njeni prozorski kapci i minber, koji se danas nalaze u Etnografskom muzeju u Ankari. Sačuvano umijeće majstora ove džamije zato možete upoznati i izvan samog Ordua.

Upravne promjene u Orduu i Rüsumat No:4

Parlamentarni popis pod datumom 4. 12. 1920. bilježi Zakon br. 69, kojim je Ordu uspostavljen kao zasebna liva. Ordu je postao zaseban sandžak 1920. godine, a pokrajina 1923. godine. Ti datumi razlikuju njegov upravni razvoj od mnogo ranije pojave njegovog imena.

U augustu 1921. godine brod Rüsumat No:4 ostao je zarobljen na pristaništu u Orduu. Municija s broda iskrcana je i sakrivena. Brod je zatim potopljen, kasnije ponovo podignut na površinu i vraćen u službu. Taj slijed događaja čini obalu važnim mjestom u historiji Ordua tokom Nacionalne borbe.

Kasniji gubitak broda bio je zaseban događaj. Neprijateljski brodovi potopili su Rüsumat No:4 između Görelea i Eynesila 29. 9. 1921. U svakom prikazu zato treba razlikovati njegovo uspješno podizanje na površinu u Orduu od konačnog potonuća.

Hronologija

• Početak 400-ih godina prije nove ere: Ksenofont i oko 6.500 vojnika boravili su izvan Kotyore 45 dana.
• 2. vijek prije nove ere: Stanovnici Kotyore preseljeni su u Giresun za vladavine Farnaka I.
• 1427: Oblast porodice Hacıemiroğulları uključena je u Osmansku državu.
• 1455: Registar je zabilježio ime Ordu na području Eskipazara.
• 16. vijek: Izgrađen je Veliki hamam u Eskipazaru.
• Kraj 18. vijeka: Današnji grad razvio se oko Bucaka i luke Kiraz Limanı.
• 1853: Izgrađena je crkva Taşbaşı.
• 1868–1869: Izvori navode različite godine gradnje crkve Jazon (Yason Kilisesi).
• 1883: Nakon velikog požara u čaršiji uslijedila je obnova.
• 1896: Naručena je gradnja konaka Paşaoğlu.
• 4. 12. 1920.: Zakon br. 69 uspostavio je zaseban upravni status Ordua.
• august 1921.: Rüsumat No:4 potopljen je u Orduu, a zatim ponovo podignut na površinu.
• 1923: Ordu je postao pokrajina.
• 1987: Konak Paşaoğlu otvoren je kao etnografski muzej.
• 2016: U tvrđavi Kurul otkrivena je statua Kibele na prijestolju.

Često postavljana pitanja

Odakle potječe ime Ordu?

Yediyıldız ga povezuje s plemenskom grupom porodice Hacıemiroğulları i običajem da se središta turkmenskih vladara nazivaju Ordu. Registar iz 1455. godine bilježi ime na području Eskipazara.

Je li se Ordu ranije zvao Kotyora?

Kotyora pripada antičkoj historiji ovog područja. Današnji obalni grad razvio se oko Bucaka i luke Kiraz Limanı krajem 18. vijeka. Eskipazar predstavlja još jedno historijsko središte između tih dijelova priče.

Kada je Ordu postao pokrajina?

Ordu je postao pokrajina 1923. godine. Njegov prethodni status zasebnog sandžaka potječe iz 1920. godine, a odgovarajući zakon zabilježen je 4. 12. 1920.

Zašto se za crkvu Jazon navode dva datuma?

Inventar kulturne baštine istočnog Crnomorja datira gradnju u 1868. godinu. Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Ordua navodi 1869. godinu. Dva zapisa razlikuju se za jednu godinu.

Izvori

1. Wikipedija — Pokrajina Ordu en.wikipedia.org
2. Bahaeddin Yediyıldız, TDV Enciklopedija islama — Ordu islamansiklopedisi.org.tr
3. Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Ordua — Historija Ordua ordu.ktb.gov.tr
4. Univerzitet Ordu — Studija ličnih imena u registru oblasti Ordu iz 1455. godine earsiv.odu.edu.tr
5. Wikipedija na turskom jeziku — Ordu (grad)) tr.wikipedia.org
6. Şenyurt i Zoroğlu, 2023 — Metalno oružje dugog dometa iz tvrđave Kurul dergipark.org.tr
7. Agencija Anadolu — Zanimanje posjetilaca za statuu boginje majke Kibele aa.com.tr
8. Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Ordua — Veliki hamam u Eskipazaru ordu.ktb.gov.tr
9. Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Ordua — Džamija Atik Ibrahim-paše ordu.ktb.gov.tr
10. Portal kulture Turske — Džamija Laleli kulturportali.gov.tr
11. Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Ordua — Kulturni centar Taşbaşı ordu.ktb.gov.tr
12. Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Ordua — Rt Jazon ordu.ktb.gov.tr
13. Inventar kulturne baštine istočnog Crnomorja — Crkva Jazon karadeniz.gov.tr
14. Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Ordua — Etnografski muzej u konaku Paşaoğlu ordu.ktb.gov.tr
15. Ministarstvo kulture i turizma — Turistički vodič kroz Ordu ktb.gov.tr
16. Robna berza Ordu — Strateški plan 2015–2018 ordutb.tobb.org.tr
17. Velika narodna skupština Turske — Historijski zakoni navedeni uz Zakon br. 3488 www5.tbmm.gov.tr
18. Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Ordua — Ordu i brod Rüsumat No:4 u razdoblju Nacionalne borbe ordu.ktb.gov.tr
19. Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Ordua — Legenda o brodu Rüsumat No:4 ordu.ktb.gov.tr

FAQ

Image: Kurul Kalesi-Ordu.jpg — HaleYesil, CC BY-SA 4.0