Konja (Konya) jedno je od najstarijih imena na karti Anadolije. Grad se zvao Ikonion, Ikonium i Kūniye, a danas se zove Konja. Ovaj članak prati to ime i grad koji ga nosi: od neolitskih kuća do seldžučke prijestolnice, osmanske čaršije i muzeja u koje danas možete ući.
Kako se Konja danas zove?
Grad se zove Konja. Antički izvori poznaju ga kao Ikonion ili Ikonium. Islamski geografi zapisivali su ime Kūniye. Konja je savremeni oblik tih starijih imena.
Ime je veoma dugo ostalo prepoznatljivo. Ako uporedo čitate antički tekst i srednjovjekovno arapsko geografsko djelo, u oba možete prepoznati istu riječ. Taj kontinuitet prvo je što treba znati o historiji Konje.
Odakle potječe ime Konja?
Ne postoji jedinstven, općeprihvaćen odgovor. Izvori nude tri objašnjenja koja treba jasno razlikovati.
Frigijska teorija. TDV-ova Enciklopedija islama navodi mišljenje da se ime razvilo iz frigijske riječi Kawania. Od nje je nastao oblik Konion, a zatim Ikonion. To je jezičko objašnjenje.
Hetitska teorija. Članak na turskoj Wikipediji povezuje ime s nazivom Ikuwaniya, zabilježenim na hetitskim pločicama. Ta se veza zasniva na podudarnosti položaja i sličnosti u izgovoru. TDV-ova Enciklopedija islama predstavlja je kao alternativno objašnjenje. Ako je tačno, ime bi moglo biti mnogo starije od Frigijaca i anadolijskog porijekla.
Legenda. Treća priča povezuje Ikonion s grčkom riječju ikon, koja znači slika. Prema toj priči, junaku koji je ubio zmaja podignut je spomenik s njegovim prikazom. Wikipedia to opisuje kao legendarno objašnjenje. Priča je zanimljiva, ali nije dokaz.
Pouzdano se, dakle, može reći sljedeće. Ikonion i Kūniye dokumentirani su oblici. Kawania i Ikuwaniya naučne su pretpostavke o njihovom porijeklu. Priča o zmaju pripada folkloru.
Historija Konje: najstariji slojevi
Prije nego što krenete tražiti neolitsku Konju, pogledajte kartu. Çatalhöyük nije u centru grada. Prema podacima turske Generalne direkcije za kulturnu baštinu i muzeje, nalazi se u okrugu Çumra u pokrajini Konja.
UNESCO datira Istočni humak Çatalhöyüka u period 7400–6200. p. n. e. Na njemu se nalazi 18 slojeva neolitskog naselja. Lokalitet je 2012. uvršten na UNESCO-ovu Listu svjetske baštine.
Naselje nije ličilo na savremeni grad. Kuće su bile zbijene jedna uz drugu i nije bilo ulica. U njih se ulazilo preko krovova. Zamislite grad u kojem su krovovi činili mrežu puteva.
Pisani izvori javljaju se mnogo kasnije. Grčki pisac Ksenofont prošao je kroz Konju tokom pohoda Deset hiljada. Opisao ju je kao najistočniji grad Frigijaca. To je važan historijski oslonac. Pokazuje da je Konja bila poznat frigijski pogranični grad mnogo prije Seldžuka.
Historija grada Konje: od ranog kršćanstva do seldžučke prijestolnice
Konja je važna i za historiju ranog kršćanstva. Apostol Pavle posjetio je grad u vrijeme širenja kršćanstva. Prema TDV-ovoj Enciklopediji islama, time je Konja postala jedno od važnih središta tog ranog perioda.
Sljedeća prekretnica dogodila se 1097. Seldžučka vladarska porodica izgubila je Iznik, koji je predat Istočnim Rimljanima (Bizantincima) 19. 6. 1097. Nakon toga porodica je izabrala Konju za prijestolnicu. Grad na rubu frigijskog prostora postao je sjedište države.
Taj izbor oblikovao je Konju koju danas vidite. Većina velikih spomenika u starom centru pripada svijetu koji se razvio nakon te odluke.
Islamska historija Konje: džamije, medrese i Mevlana
Islamsku historiju Konje najlakše je pratiti kroz njene građevine. Svaka ima datum ili ime koje možete provjeriti.
Alaeddinova džamija. Džamija ima drveni minber datiran u 1155. Na njemu se pojavljuju tri imena: sultan Mesud, Kılıçarslan II i majstor Mengümberti.
Medresa Sırçalı. Bedreddin Muslih dao ju je sagraditi 1242.
Medresa Karatay. Emir Celâleddin Karatay sagradio ju je 1251. Za posjetioce je otvorena 1955. kao Muzej keramičkih pločica (Çini Eserler Müzesi). Danas je možete posjetiti.
Medresa İnce Minareli. Seldžučki vezir Sahip Ata Fahreddin Ali dao ju je sagraditi za podučavanje hadisa. Njena munara prvobitno je imala dvije šerefe. Godine 1901. pogodio ju je grom i teško oštetio.
Mevlanin kompleks. Mevlana (Mevlânâ) umro je 17. 12. 1273. Njegov sin Sultan Veled pristao je na izgradnju turbeta nad njegovim grobom. Tekija i turbe počeli su 1926. služiti kao Muzej starina u Konji (Âsâr-ı Âtika Müzesi). Ustanova je 1954. preimenovana u Mevlanin muzej.
Obrazac je jasan. Islamski identitet Konje zapisan je u kamenu i keramičkim pločicama. Zapisan je i u nazivima muzeja koji su uslijedili.
Historijske znamenitosti Konje koje možete posjetiti
Ako planirate provesti dan u starom centru, ovaj redoslijed dobro će vam poslužiti.
- Alaeddinova džamija, zbog minbera iz 1155.
- Medresa Karatay, zbog muzeja keramičkih pločica.
- Medresa İnce Minareli, zbog oštećene munare i priče o udaru groma.
- Medresa Sırçalı, sagrađena 1242.
- Mevlanin muzej, kompleks s turbetom.
- Džamija Aziziye, zbog građevine iz osmanskog perioda.
Historija džamije Aziziye može se ukratko ispričati. Ranija građevina uništena je u požaru 1867. Džamija koju danas vidite potječe iz 1872. Sagrađena je uz podršku sultana Abdülaziza i njegove majke Pertevniyal.
Izvan centra, u Meramu, nalazi se dvostruki hamam. Sagrađen je 1424, u periodu Karamanida. Njegov topli dio raspoređen je oko četiri ivana i dvije male prostorije za vruće kupanje, odnosno halveta. Konja je 1468. prešla iz ruku Karamanida pod vlast Mehmeda Osvajača. Nakon osvajanja grada naredio je obnovu njegovih porušenih zidina.
Historijska Konja: osmanska čaršija i bezistan
Osmanski sloj najlakše se vidi kroz trgovinu. Mevlânâ Kadri Çelebi, muftija i vojni sudija, odnosno kadijasker, dao je 1538. sagraditi bezistan u Konji s devet jedinica. Bilo je to za vladavine Sulejmana Veličanstvenog. To je nalaz istraživača Alija Başa i Tolge Bozkurta.
Dva izvora različito datiraju rušenje bezistana. TDV-ova Enciklopedija islama navodi da je srušen 1901. kako bi ustupio mjesto Zanatskoj školi (Sanayi Mektebi). Baş i Bozkurt navode 1898. Oba datuma zabilježena su u izvorima, pa se ovaj članak ne opredjeljuje ni za jedan.
U 19. vijeku gradskoj trgovini pridružila se još jedna čaršija. Guverner Tevfik-paša dao je 1869. sagraditi čaršiju u Konji. Ako kupujete u starim trgovačkim ulicama, hodate trgovačkom četvrti osmanskih korijena.
Sille: selo s crkvom kod Konje
Sille je odgovor na čestu pretragu „historija Sillea kod Konje“. Nalazi se u okrugu Selçuklu u Konji. Njegova najpoznatija građevina je crkva Aya Elenia, posvećena arhanđelu Mihailu.
Sille pokazuje da historija Konje nikada nije bila samo seldžučka i muslimanska. Crkve, seldžučke medrese i osmanske čaršije dijele kartu iste pokrajine.
Običaj koji još možete vidjeti
Vezu sa svakodnevnim životom pruža običaj şivlilik. U Konji djeca na jutro Lejletur-regaiba (Regaip Kandili) idu od vrata do vrata. Prikupljaju hranu i male poklone. Ako dođete u vrijeme tog praznika, možete ih vidjeti na ulici. To je živ običaj u gradu punom starog kamenja.
Hronologija
- 7400–6200. p. n. e.: UNESCO-ovo datiranje neolitskih slojeva naselja na Istočnom humku Çatalhöyüka u pokrajini Konja.
- 1097: Nakon gubitka Iznika, seldžučka vladarska porodica bira Konju za prijestolnicu.
- 1155: Datum drvenog minbera u Alaeddinovoj džamiji.
- 1242: Sagrađena je medresa Sırçalı.
- 1251: Sagrađena je medresa Karatay.
- 1273: Mevlana umire, a nad njegovim grobom gradi se turbe.
- 1424: Sagrađen je dvostruki hamam u Meramu.
- 1468: Mehmed Osvajač preuzima Konju od Karamanida.
- 1538: Mevlânâ Kadri Çelebi daje sagraditi bezistan u Konji.
- 1867: Ranija džamija Aziziye uništena je u požaru.
- 1869: Guverner Tevfik-paša daje sagraditi čaršiju u Konji.
- 1872: Sagrađena je danas sačuvana džamija Aziziye.
- 1898 / 1901: Bezistan je srušen; izvori navode različite datume.
- 1901: Grom pogađa munaru medrese İnce Minareli.
- 1926: Mevlanina tekija i turbe otvaraju se kao muzej.
- 1955: Medresa Karatay otvara se kao Muzej keramičkih pločica.
- 2012: Çatalhöyük ulazi na UNESCO-ovu Listu svjetske baštine.
Pojedinosti koje nećete naći u vodičima
- Minber čuva potpise svojih tvoraca. Na drvenom minberu Alaeddinove džamije iz 1155. nalaze se imena sultana Mesuda, Kılıçarslana II i majstora Mengümbertija.
- Munara s tragovima udara groma. Munara medrese İnce Minareli prvobitno je imala dvije šerefe. Grom ju je pogodio 1901.
- Porušeni bezistan kao skladište. Francuski orijentalista Clément Huart vidio je oko 1891. stare predmete pohranjene u porušenom bezistanu.
- Obnova velikih razmjera. Strateški plan Gradske općine Konja za 2015–2019. bilježi radove na području historijske bezistanske čaršije. Obuhvata 40 ulica, 84 ulične fasade i 2.687 prodavnica.
- Zaštićena prodavnica u četvrti Şükran. Odluka Regionalnog odbora za zaštitu kulturne baštine u Konji iz 2013. smješta jednu registriranu zaštićenu prodavnicu unutar bezistana u četvrti Şükran, u okrugu Meram. Nalazi se unutar historijskog centra grada.
- Zapljena iz 2025. DHA je 23. 7. 2025. izvijestila da je u akciji protiv krijumčarenja u Konji zaplijenjeno 1.912 kovanica i 196 historijskih predmeta. Navedeno je da potječu iz rimskog i helenističkog perioda.
- Naselje bez ulica. U Çatalhöyüku se u kuće ulazilo preko krova.
Često postavljana pitanja
Kako se Konja danas zove?
I danas se zove Konja. Antički izvori poznaju je kao Ikonion ili Ikonium, a islamski geografi pisali su Kūniye.
Nalazi li se Çatalhöyük u gradu Konji?
Ne. Nalazi se u okrugu Çumra u pokrajini Konja. UNESCO ga je uvrstio na svoju listu 2012.
Kada je Konja postala seldžučka prijestolnica?
Seldžučka vladarska porodica izabrala ju je nakon što je Iznik predat Bizantincima 19. 6. 1097.
Odakle potječe ime Konja?
Jedno mišljenje izvodi ga iz frigijskog Kawania, preko oblika Konion do Ikonion. Drugo ga povezuje s imenom Ikuwaniya na hetitskim pločicama. Legenda ga vezuje za grčku riječ ikon.
Šta možete vidjeti u Silleu?
Glavna znamenitost je crkva Aya Elenia, posvećena arhanđelu Mihailu, u okrugu Selçuklu u Konji.
Izvori
- TDV-ova Enciklopedija islama — Konja islamansiklopedisi.org.tr
- TDV-ova Enciklopedija islama — Bezistan islamansiklopedisi.org.tr
- TDV-ova Enciklopedija islama — Hamam islamansiklopedisi.org.tr
- Wikipedia — Konja (etimologija) tr.wikipedia.org
- UNESCO-ov Centar za svjetsku baštinu — Neolitski lokalitet Çatalhöyük whc.unesco.org
- Generalna direkcija za kulturnu baštinu i muzeje — Çatalhöyük kvmgm.ktb.gov.tr
- Ministarstvo kulture i turizma — Konja ktb.gov.tr
- Ministarstvo kulture i turizma DÖSİMM — Konja dosim.ktb.gov.tr
- Ministarstvo kulture i turizma — Konja (predstavljanje na francuskom) turquietourisme.ktb.gov.tr
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Konje — Karatay konya.ktb.gov.tr
- Časopis Instituta za društvene nauke Univerziteta Selçuk — Bezistan u Konji dergipark.org.tr
- Regionalni odbor za zaštitu kulturne baštine u Konji — Odluka broj 1404 korumakurullari.ktb.gov.tr
- Gradska općina Konja — Strateški plan 2015–2019 sepet.konya.bel.tr
- Portal kulture Turske — Crkva Aya Elenia kulturportali.gov.tr
FAQ
Kako se Konja danas zove?
Grad se i danas zove Konja. Antički izvori poznaju ga kao Ikonion ili Ikonium, a islamski geografi pisali su Kūniye. Konja je savremeni oblik tog imena.
Nalazi li se Çatalhöyük u gradu Konji?
Ne. Çatalhöyük se nalazi u okrugu Çumra u pokrajini Konja, a ne u centru grada. UNESCO ga je 2012. uvrstio na Listu svjetske baštine.
Kada je Konja postala seldžučka prijestolnica?
Seldžučka vladarska porodica izabrala je Konju za prijestolnicu nakon što je Iznik predat Bizantincima 19. 6. 1097.
Odakle potječe ime Konja?
Izvori nude različita objašnjenja. Jedno izvodi ime iz frigijskog Kawania, preko oblika Konion do Ikonion. Drugo ga povezuje s imenom Ikuwaniya na hetitskim pločicama. Legenda ga vezuje za grčku riječ ikon i spomenik s prikazom junaka koji je ubio zmaja.
Šta možete vidjeti u Silleu?
U Silleu se nalazi crkva Aya Elenia. Pripada okrugu Selçuklu u Konji i posvećena je arhanđelu Mihailu.
Image: Konya Alaeddin Mosque from northeast 4170.jpg — Dosseman, CC BY-SA 4.0
