Historija grada Osmaniye: savremeni grad u mnogo starijem kraju
Osmaniye nosi ime po selu Hacı Osmanlı, koje je 1865. izabrano za središte novog okruga. Ta godina označava početke savremenog grada. Historija okolne pokrajine seže mnogo dalje u prošlost. O tome svjedoči i pogranična tvrđava Karatepe-Aslantaş iz 8. vijeka prije nove ere.
Osmaniye je glavni grad istoimene pokrajine u Sredozemnoj regiji Turske. Nalazi se na 121 metar nadmorske visine. Pokrajina pripada Çukurovi, geografskom području povezanom s historijskom Kilikijom. Ako istražujete njegovu historiju, važno je da razlikujete grad od okolnog područja. Grad osnovan 1865. nalazi se u kraju s mnogo starijim naseljima i spomenicima.
Područje je postalo dio osmanske teritorije tokom pohoda sultana Selima I (Yavuz Sultan Selim) na Egipat 1516. Osmaniye se kao grad razvio kasnije, tokom rada Fırka-i Islâhiyye na naseljavanju plemenskih zajednica u ovom kraju. Ove dvije godine označavaju različite etape: uključivanje u osmansku državu 1516. i nastanak grada 1865.
Odakle potječe ime Osmaniye?
Općinski prikaz historije povezuje ime Osmaniye sa selom Hacı Osmanlı. Ono je izabrano za upravno središte novog okruga. Ime grada tako je neposredno povezano s naseljem odabranim tokom upravnih promjena 1865.
Prema istom prikazu, okrug Osmaniye osnovan je carskim ukazom od 2. 10. 1865. i priključen sandžaku Payas. Hacı Osmanlı bio je i mjesto novog okružnog središta i osnova za njegovo ime. Ime Osmaniye zato možete povezati s konkretnim selom i upravnom odlukom čiji je datum poznat.
Naseljavanje koje je provodila Fırka-i Islâhiyye ostavilo je trag i u imenima okolnih sela. Dervişiye i Cevdetiye dobili su imena po njenim rukovodiocima, Derviš-paši i Dževdet-paši. Zajedno s imenom Osmaniye, ovi nazivi čuvaju sjećanje na ljude i mjesta uključene u promjene u ovom kraju.
Antička historija lokaliteta Karatepe-Aslantaş i Kastabala
Karatepe-Aslantaş, na području Kadirlija, bio je u 8. vijeku prije nove ere pogranična tvrđava zvana Azatiwataya. Povezuje se s vladarom Azatiwatasom. Njeni natpisi donose isti prikaz u dva sistema pisanja: feničanskim alfabetom i luvijskim hijeroglifima.
Karatepe-Aslantaş nalazi se i na historijskom karavanskom putu Akyol. Taj put povezivao je Çukurovu sa Srednjom Anadolijom preko mjesta Andırın i Göksun. Kada tvrđavu smjestite na taj put, lakše možete razumjeti njen položaj. Pripadala je kraju kroz koji je prolazila dokumentirana karavanska veza.
Savremena zaštita lokaliteta ima nekoliko zasebnih datuma. Nacionalni park Karatepe-Aslantaş osnovan je 1958. na području sela Kızyusuflu u Kadirliju. Njime su zaštićeni arheološki lokalitet i okolne šume. Arheološki lokalitet uvršten je 14. 4. 2020. na UNESCO-ovu Privremenu listu svjetske baštine.
Natpisi iz Karatepe-Aslantaşa uvršteni su 2025. u UNESCO-ov međunarodni registar Pamćenje svijeta. Ovo priznanje odnosi se na natpise. Ono je zasebno od uvrštavanja arheološkog lokaliteta na Privremenu listu svjetske baštine 2020.
Kastabala-Hierapolis još je jedno antičko odredište u blizini grada Osmaniye. Nalazi se približno 12 kilometara sjevero-sjeverozapadno od gradskog središta, blizu rijeke Ceyhan. Natpisi koje je Theodore Bent tamo pronašao 1890. potvrdili su da je Hierapolis bio još jedno antičko ime Kastabale.
Tvrđave uz puteve i raskrsnice
Tvrđava Toprakkale nalazi se približno 10 kilometara od grada Osmaniye, na raskrsnici puteva za Adanu i İskenderun. Podignuta je na nasutom uzvišenju visokom 75 metara. Njen položaj omogućava vam da jasno povežete spomenik s okolnim putevima.
U osmanskom periodu Toprakkale se nazivao tvrđava Kınık. Ima pravougaonu osnovu, 12 kula i zidine oko vanjskog dvorišta. Osmansko ime i sačuvani raspored pružaju dva načina da razumijete isti spomenik: kroz njegov zabilježeni naziv i fizički oblik.
Tvrđava Harun Reşit nalazi se približno tri kilometra sjeveroistočno od mjesta Düziçi. Pokrajinska uprava za kulturu i turizam datira njenu izgradnju u 799. i pripisuje je Farač-begu. Uprava navodi da je izgrađena radi zaštite strateških puteva.
Historijske džamije i datumi koje čuvaju
Izgradnju džamije Envar-ül Hamit u središtu grada Osmaniye naručili su 1890. hadži Husein-efendija i hadži Bicik-efendija. Njena izgradnja pripada periodu nakon osnivanja okruga 1865. Poznata imena naručilaca i godina izgradnje čine je jasno određenim spomenikom kasnije osmanske historije grada.
Džamija Ağcabey u mjestu Bahçe ima natpis na ulazu koji navodi Agča-bega i 1224. godinu po hidžretskom kalendaru, odnosno 1809. godinu. Njena munara ima spiralne žljebove i mukarnasne ukrase ispod šerefe. Građevina tako čuva i datirani natpis i prepoznatljive arhitektonske detalje.
Za zidane dijelove džamije i munaru predloženo je i ranije datiranje. Prema toj tvrdnji, potječu iz Alaüddevleovog perioda, iz 1489–1490. Portal kulture ne potvrđuje to pripisivanje. Postojeći natpis navodi 1809. godinu. Ove datume treba zadržati uz različit stepen pouzdanosti koji imaju.
Džamija Ala Cami u Kadirliju ima vlastitu historiju naziva. Kasim-beg, sin Alaüddevlea Bozkurt-bega iz dinastije Dulkadiroğlu, pretvorio je crkvu u džamiju. Naziv Alaüddevle Mescidi u narodnom je govoru skraćen na Ala Cami.
Pojedinosti koje nećete naći u vodičima
Ala Cami povezuje historiju monumentalnih građevina sa svakodnevnom opskrbom hranom. Tokom ljeta 1873–1875. služila je kao žitnica za žito prikupljeno porezom ašar. Ova dokumentirana namjena povezuje građevinu s oporezivanjem i skladištenjem osnovne životne namirnice.
Imena Dervişiye i Cevdetiye čuvaju još jednu malu historijsku pojedinost. Odnose se na Derviš-pašu i Dževdet-pašu, rukovodioce Fırka-i Islâhiyye. Ovi nazivi povezuju okolna sela s programom naseljavanja uz koji se veže nastanak grada Osmaniye 1865.
Približno dva kilometra sjeverno od Muzeja Karatepe-Aslantaş, ispod vode akumulacijskog jezera Aslantaş, nalazi se tvrđava Kum iz križarskog perioda. Historija okolice Karatepe-Aslantaşa tako obuhvata i potopljenu tvrđavu, uz zaštićeni arheološki lokalitet i šume.
U Kastabali 1890. označava godinu otkrića vezanog za ime grada. Natpisi koje je pronašao Theodore Bent potvrdili su da je Kastabala bila poznata i kao Hierapolis. U središtu grada Osmaniye iste je godine izgrađena džamija Envar-ül Hamit. Tako se dva odvojena događaja iz lokalne historije vežu za istu godinu.
Od Cebelibereketa do statusa pokrajine
Francuske trupe napustile su Osmaniye 7. 1. 1922. tokom povlačenja koje je uslijedilo nakon Sporazuma iz Ankare. U prvim godinama Republike sandžak Cebelibereket postao je pokrajina, a Osmaniye njen glavni grad.
Ta upravna uloga promijenila se 1. 6. 1933. Osmaniye je postao okrug u sastavu pokrajine Adana. Njegova upravna historija tako obuhvata i ulogu glavnog grada pokrajine i kasniji period pod Adanom.
Osmaniye je ponovo dobio status pokrajine Zakonom br. 4200. Zakon je usvojen 24. 10. 1996. Stupio je na snagu objavljivanjem u broju 22801 Službenog glasnika 28. 10. 1996. Usvajanje i stupanje na snagu zasebni su koraci iste promjene.
Hronologija
- 8. vijek prije nove ere: Karatepe-Aslantaş bio je pogranična tvrđava zvana Azatiwataya.
- 799: Izgrađena je tvrđava Harun Reşit, prema datiranju pokrajinske uprave za kulturu i turizam.
- 1516: Područje grada Osmaniye postalo je dio osmanske teritorije.
- 1809: Godina izgradnje navedena na postojećem natpisu džamije Ağcabey.
- 2. 10. 1865.: Prema podacima općine, osnovan je okrug Osmaniye sa središtem u selu Hacı Osmanlı.
- 1890: Izgrađena je džamija Envar-ül Hamit. Natpisi koje je pronašao Theodore Bent potvrdili su da je Kastabala bila poznata i kao Hierapolis.
- 7. 1. 1922.: Francuske trupe povukle su se iz grada Osmaniye.
- Prve godine Republike: Osmaniye je postao glavni grad pokrajine Cebelibereket.
- 1. 6. 1933.: Osmaniye je postao okrug u sastavu Adane.
- 1958: Osnovan je Nacionalni park Karatepe-Aslantaş.
- 24. 10. 1996.: Usvojen je Zakon br. 4200 kojim je vraćen status pokrajine.
- 28. 10. 1996.: Zakon je objavljen i stupio je na snagu.
- 14. 4. 2020.: Karatepe-Aslantaş uvršten je na UNESCO-ovu Privremenu listu svjetske baštine.
- 2025: Njegovi natpisi uvršteni su u UNESCO-ov međunarodni registar Pamćenje svijeta.
Često postavljana pitanja
Odakle potječe ime Osmaniye?
Potječe od sela Hacı Osmanlı, koje je 1865. izabrano za središte novog okruga. Općina ime grada neposredno povezuje s tim selom.
Kada je osnovan Osmaniye?
Grad se razvio 1865. tokom naseljavanja koje je provodila Fırka-i Islâhiyye. Općina osnivanje okruga datira carskim ukazom od 2. 10. 1865.
Kada je Osmaniye ponovo dobio status pokrajine?
Zakon br. 4200 vratio mu je status pokrajine 1996. Usvojen je 24. 10. 1996., a stupio je na snagu 28. 10. 1996.
Zašto su natpisi iz Karatepe-Aslantaşa važni?
Čuvaju isti prikaz zapisan feničanskim alfabetom i luvijskim hijeroglifima. U UNESCO-ov međunarodni registar Pamćenje svijeta uvršteni su 2025.
Izvori
- Vikipedija — Osmaniye tr.wikipedia.org
- Vikipedija — Pokrajina Osmaniye en.wikipedia.org
- TDV Islamska enciklopedija — Osmaniye islamansiklopedisi.org.tr
- Općina Osmaniye — Historija grada Osmaniye osmaniye-bld.gov.tr
- Posebna pokrajinska uprava Osmaniye — Kratka historija osmaniyeozelidare.gov.tr
- Časopis zapisnika TBMM-a — Pisani odgovor ministra unutrašnjih poslova o gradu Osmaniye cdn.tbmm.gov.tr
- Pokrajinska uprava za kulturu i turizam Osmaniye — Džamija Envar-ül Hamit osmaniye.ktb.gov.tr
- Portal kulture — Džamija Ağacabey kulturportali.gov.tr
- Pokrajinska uprava za kulturu i turizam Osmaniye — Džamija Ala osmaniye.ktb.gov.tr
- Ured guvernera pokrajine Osmaniye — Tvrđava Toprakkale osmaniye.gov.tr
- Pokrajinska uprava za kulturu i turizam Osmaniye — Tvrđave osmaniye.ktb.gov.tr
- Portal kulture — Arheološki lokalitet Kastabala kulturportali.gov.tr
- UNESCO-ov Centar za svjetsku baštinu — Arheološki lokalitet Karatepe-Aslantaş whc.unesco.org
- UNESCO — Natpisi iz Karatepe-Aslantaşa unesco.org
- Pokrajinska uprava za kulturu i turizam Osmaniye — Zaštićena područja osmaniye.ktb.gov.tr
- Ured guvernera pokrajine Osmaniye — Muzej Karatepe osmaniye.gov.tr
FAQ
Odakle potječe ime Osmaniye?
Ime potječe od sela Hacı Osmanlı, koje je 1865. izabrano za središte novog okruga Osmaniye.
Kada je osnovan Osmaniye?
Osmaniye se razvio kao grad 1865. tokom naseljavanja koje je provodila Fırka-i Islâhiyye. Prema podacima općine, okrug je osnovan carskim ukazom od 2. 10. 1865.
Kada je Osmaniye ponovo dobio status pokrajine?
Zakon br. 4200 usvojen je 24. 10. 1996. Stupio je na snagu objavljivanjem u Službenom glasniku 28. 10. 1996.
U čemu je historijski značaj lokaliteta Karatepe-Aslantaş?
Karatepe-Aslantaş bio je pogranična tvrđava Azatiwataya iz 8. vijeka prije nove ere, povezana s vladarom Azatiwatasom. Njeni dvojezični natpisi donose isti prikaz feničanskim alfabetom i luvijskim hijeroglifima.
Image: HierapolisCastabalaSäulenstraße.JPG — Klaus-Peter Simon, CC BY 3.0
