Kako razumjeti historiju grada Düzce
Historija grada Düzce počinje razlikovanjem dva susjedna mjesta. Savremeni Düzce razvio se u 19. vijeku. Oko devet kilometara sjeverno nalazi se Konuralp, nekadašnji Üskübü, na mjestu antičkog naselja Prusias ad Hypium. Savremeni grad postepeno je preuzimao ulogu starijeg središta. Ako želite razumjeti Düzce, trebate pratiti historiju oba mjesta.
Razlika se jasno vidi u pisanim podacima. Düzce je 1519. godine zabilježen kao seoska tržnica bez stalno naseljenog stanovništva. Historija Konuralpa seže do Kierosa i Bitinijskog kraljevstva. Tržnica u ravnici i obližnji antički grad zato predstavljaju različita polazišta iste regionalne priče.
Odakle potječe ime Düzce?
Porijeklo imena Düzce i dalje je predmet rasprave. Jedno tumačenje povezuje ga s ravnim terenom. Drugo ga vezuje za tržnicu soli. Treće predlaže vezu s antičkim naseljem Dusae. Ova tumačenja treba posmatrati kao zasebne mogućnosti, a ne spajati ih u jedno konačno objašnjenje.
Tumačenje o tržnici soli oslanja se na zapis u popisu iz 1519. godine. On se može čitati kao Tuzca ili Duzca. Metin Tuncel u svojoj odrednici za TDV İslâm Ansiklopedisi ovu vezu smatra vjerovatnijom od objašnjenja zasnovanog na ravnom zemljištu. Zapisani oblik važan je jer raspravu o imenu povezuje s konkretnim podatkom o tržnici.
Teorija o naselju Dusae upućuje na drugo mjesto. Na Kiepertovoj karti to antičko naselje nalazi se oko petnaest kilometara južno od grada Düzce. Predložena veza zato počiva na imenu vezanom za drugu lokaciju. Treba je razlikovati i od naselja Prusias ad Hypium, čiji su ostaci sjeverno, u Konuralpu.
Da biste to povezali sa svakodnevnim životom, zamislite mjesto na kojem kupujete. Zapis o gradu Düzce iz 1519. godine prepoznaje mjesto po njegovoj trgovačkoj djelatnosti, ali ondje ne bilježi stalno naselje. Popis navodi čak i porezni prihod: 1.200 akči. Taj mali finansijski podatak omogućava vam da tržnicu zamislite konkretnije nego što to omogućava samo ime.
Od Kierosa do naselja Prusias ad Hypium
Antičko naselje na mjestu Üskübüa zvalo se Kieros. Prema historijskom pregledu Uprave pokrajine Düzce, Prusija I preuzeo ga je od Heraklejana i preimenovao u Prusias Pros Hypios.
TDV İslâm Ansiklopedisi koristi oblik Prusias ad Hypium. Tim imenom odana je počast Prusiji, a upućivalo je i na vodotok Hipij. Za vas kao čitaoca ključna je geografska razlika: ova antička imena pripadaju naselju na mjestu današnjeg Konuralpa. Ona su odvojena od različitih tumačenja porijekla imena Düzce.
Bitinija je 74. godine prije nove ere prešla pod rimsku vlast, prema oporuci svog posljednjeg kralja Nikomeda IV. Kada je Rimsko carstvo podijeljeno 395. godine, područje grada Düzce ostalo je u Istočnom rimskom carstvu. Ovi datumi smještaju historiju područja u različite političke okvire. To ne znači da je sam savremeni grad osnovan u antici.
Šta je sačuvano od antičkog grada?
Antičko pozorište u Konuralpu izgrađeno je u helenističkom periodu. Kasnije je prošireno rimskim dogradnjama. Građevina zato čuva više faza gradnje. Njena historija povezuje raniji razvoj naselja s periodom rimske vlasti.
Uprava pokrajine Düzce među glavnim sačuvanim građevinama iz helenističkog i rimskog perioda navodi i Atlı Kapı, zidine, akvadukte i Rimski most. Zajedno s pozorištem, oni vam pružaju više polazišta za upoznavanje naselja Prusias ad Hypium. Sačuvani ostaci antičkog grada obuhvataju više od njegove najpoznatije građevine za predstave.
Muzej Konuralp izgrađen je radi izlaganja nalaza iz naselja Prusias ad Hypium. Gradnja je počela 1977, a završena 1992. godine. Arheološki radovi ušli su u novu fazu 2020. godine, kada su iskopavanja pozorišta uključena u program iskopavanja tokom svih dvanaest mjeseci u godini.
Osmanski Konuralp i uspon savremenog grada Düzce
Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam navodi da je Konur Alp uključio Konuralp u osmansku teritoriju 1323. godine. Njegovo ime i dalje nose naselje i turbe. U turbetu Konuralp nalaze se tri groba. Jedan se pripisuje Ali Hamzi, osobi bliskoj Konur Alpu.
Kasniji razvoj grada Düzce tekao je drugačije. Njegov rast u 19. vijeku ubrzalo je doseljavanje stanovništva s Kavkaza. Taj razvoj objašnjava zašto se antički ostaci ove regije i njeno kasnije upravno središte nalaze na različitim mjestima.
Prema historijskom pregledu gradske uprave, sjedište sreza premješteno je iz Üskübüa u Düzce 1871. godine. Taj prijenos daje preciznu upravnu odrednicu za promjenu odnosa između dva naselja. Rast grada Düzce u 19. vijeku pratila je, dakle, i formalna promjena sjedišta sreske uprave.
Prvi ustanak u gradu Düzce počeo je 13. 4. 1920, a ugušen je 26. 5. 1920. Ovi datumi označavaju još jednu zasebnu epizodu u historiji grada. Ona pripada priči o rastućem savremenom središtu, mnogo nakon što je antičko naselje dobilo ime Prusias.
Zemljotresi i status pokrajine 1999. godine
Düzce su pogodili zemljotresi 17. 8. 1999. i 12. 11. 1999. Dana 9. 12. 1999. postao je 81. pokrajina Turske. Nova pokrajina osnovana je izdvajanjem iz pokrajine Bolu nakon zemljotresa koji se dogodio 12. 11. 1999.
Upravni položaj Konuralpa ponovo je promijenjen 31. 3. 2014. Tada mu je ukinut pravni status općine, a naselje je postalo dio središnjeg sreza pokrajine Düzce, podijeljeno na gradske četvrti. Antički Konuralp i savremeni Düzce tako su povezani još jednom upravnom promjenom, nakon premještanja sjedišta sreza 1871. godine.
Historijske građevine izvan Konuralpa
Među sačuvanim građevinama ove regije nalaze se i džamije iz različitih perioda. Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam datira džamiju Orhangazi u selu Sarıçökek, u srezu Kaynaşlı, u 14. vijek. Uz Konuralp, ona pruža još jedno uporište za upoznavanje rane osmanske historije ovog područja.
Akçakoca čuva drugačiji dio graditeljskog naslijeđa. Prema Portalu kulture Turske, u zaštićenoj cjelini nalazi se 160 historijskih kuća. Većina je u četvrti Yukarı Mahalle. Ove kuće proširuju regionalnu priču s antičkih javnih građevina i vjerskih spomenika na stambenu arhitekturu.
Pojedinosti koje nećete naći u turističkim vodičima
Pozorište u Konuralpu pokazuje zanimljivu razliku između narodnog naziva i zabilježenih dimenzija. Mještani ga zovu Kırk Basamaklar, odnosno Četrdeset stepenica. U službenom opisu navodi se približno trideset šest redova sjedišta. Uobičajeni naziv i arhitektonski broj tako čuvaju različite načine opisivanja iste građevine.
Mozaik o kojem je izviješteno u novembru 2023. godine donosi još jednu pojedinost. Pronađen je u gornjem dijelu pozorišta. Prikazuje dva lava okrenuta prema boru. Među granama su bubanj i Panova frula. Ovi konkretni prizori pružaju drugačiji pogled od onoga koji daju redovi sjedišta i faze gradnje pozorišta.
Džamija u selu Hemşin, petnaest kilometara od mjesta Akçakoca, spaja različite građevinske materijale. Donja etaža je kamena. Gornja je izvedena tehnikom drvene gradnje çantı, a drvo je korišteno i u munari. U džamiji Çuhallı Çarşı iz perioda Republike, u četvrti Osmaniye u mjestu Akçakoca, na minberu je ispisana 1371. hidžretska godina, koja odgovara 1951. godini.
Regionalno naslijeđe obuhvata i jedno stablo te pronađene predmete. Za orijentalni platan u selu Gölormanı navedeno je da je star 550 godina. Ministarstvo je 17. 6. 2023. odobrilo njegov upis kao stabla spomenika prirode. Zasebno od toga, izvještaj agencije Anadolu od 21. 10. 2021. zabilježio je pronalazak dvadeset šest novčića i šesnaest predmeta u mjestu Akçakoca. Predati su Upravi Muzeja Konuralp radi ispitivanja.
Hronologija
- 74. godina prije nove ere: Bitinija je prešla pod rimsku vlast.
- 395: Područje je ostalo u Istočnom rimskom carstvu.
- 1323: Pokrajinska turistička uprava u ovu godinu smješta uključivanje Konuralpa u osmansku teritoriju.
- 1519: Düzce je zabilježen kao nenaseljena seoska tržnica.
- 1871: Sjedište sreza premješteno je iz Üskübüa u Düzce.
- 13. 4. 1920. – 26. 5. 1920.: Trajao je Prvi ustanak u gradu Düzce.
- 1977–1992: Građena je zgrada Muzeja Konuralp.
- 17. 8. 1999. i 12. 11. 1999.: Zemljotresi su pogodili Düzce.
- 9. 12. 1999.: Düzce je izdvojen iz pokrajine Bolu i postao 81. pokrajina Turske.
- 31. 3. 2014.: Konuralpu je ukinut pravni status općine.
- 2020: Iskopavanja pozorišta uključena su u dvanaestomjesečni program.
- 17. 6. 2023.: Odobren je upis platana u selu Gölormanı kao stabla spomenika prirode.
- novembar 2023.: Pronađen je mozaik s lavovima u pozorištu.
Često postavljana pitanja
Znači li Düzce sigurno ravno zemljište?
Ovdje nijedno tumačenje nije utvrđeno kao konačno. Ravni teren jedno je od predloženih objašnjenja. Metin Tuncel daje prednost vezi s tržnicom soli, na koju upućuje zapis Tuzca/Duzca u popisu iz 1519. godine. Dusae je još jedno predloženo porijeklo imena.
Gdje se nalazi antički Prusias ad Hypium?
Nalazi se u današnjem Konuralpu, nekadašnjem Üskübüu, oko devet kilometara sjeverno od savremenog grada Düzce. Njegovo ranije ime bilo je Kieros.
Kada se razvio savremeni Düzce?
Savremeni Düzce razvio se u 19. vijeku. Doseljavanje stanovništva s Kavkaza ubrzalo je njegov rast, a sjedište sreza premješteno je u njega 1871. godine.
Kada je Düzce postao pokrajina?
Düzce je postao 81. pokrajina Turske 9. 12. 1999. Izdvojen je iz pokrajine Bolu nakon zemljotresa koji su ga pogodili te godine.
Izvori
- TDV İslâm Ansiklopedisi — Düzce, Metin Tuncel islamansiklopedisi.org.tr
- Uprava pokrajine Düzce — Historija duzce.gov.tr
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Düzce — Turbe Konuralp duzce.ktb.gov.tr
- Gradska uprava Düzce — Historija grada Düzce duzce.bel.tr
- Wikipedija na engleskom jeziku — Pokrajina Düzce en.wikipedia.org
- Wikipedija na turskom jeziku — Düzce tr.wikipedia.org
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Düzce — Antičko pozorište u Konuralpu duzce.ktb.gov.tr
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Düzce — Iskopavanja antičkog pozorišta duzce.ktb.gov.tr
- TRT Haber / agencija Anadolu — Otkriće mozaika s lavovima trthaber.com
- Ministarstvo kulture i turizma — Muzej Konuralp muze.gov.tr
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Düzce — Džamije duzce.ktb.gov.tr
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Düzce — Džamija u selu Hemşin duzce.ktb.gov.tr
- Portal kulture Turske — Džamija Çuhallı Çarşı kulturportali.gov.tr
- Portal kulture Turske — Historijske kuće u mjestu Akçakoca kulturportali.gov.tr
- Arkeolojik Haber / agencija Anadolu — Historijski predmeti pronađeni u pokrajini Düzce arkeolojikhaber.com
FAQ
Odakle potječe ime Düzce?
Porijeklo imena i dalje je predmet rasprave. Predložena tumačenja povezuju ga s ravnim terenom, tržnicom soli na koju upućuje čitanje Tuzca/Duzca u popisu iz 1519. godine ili antičkim naseljem Dusae.
Je li savremeni Düzce isto naselje kao antički Prusias ad Hypium?
Savremeni Düzce razvio se u 19. vijeku i preuzeo ulogu glavnog središta od naselja Üskübü, današnjeg Konuralpa. Konuralp se nalazi na mjestu antičkog naselja, oko devet kilometara sjeverno.
Kada je Düzce postao pokrajina?
Düzce je postao 81. pokrajina Turske 9. 12. 1999. Izdvojen je iz pokrajine Bolu nakon zemljotresa koji su se dogodili 17. 8. 1999. i 12. 11. 1999.
Koje historijske ostatke možete vidjeti u Konuralpu?
Među glavnim ostacima su antičko pozorište, Atlı Kapı, zidine, akvadukti i Rimski most. Muzej Konuralp izgrađen je radi izlaganja nalaza iz naselja Prusias ad Hypium.
Image: Düzce location districts.png — Batuhan duz, CC BY-SA 4.0
