Amerika Birləşmiş Ştatlarının (Amerika Birleşik Devletleri — ABŞ) Müharibə Nazirliyi (Savaş Bakanlığı) hərbi işləri idarə edən federal nazirlik idi. O, Corc Vaşinqtonun (George Washington) prezidentliyi dövründə, 7 avqust 1789-cu ildə yaradılmışdı. Müdafiə və xarici siyasət arasında əlaqələndirməni yaxşılaşdırmaq məqsədi daşıyan islahatlar çərçivəsində 18 sentyabr 1947-ci ildə ləğv edildi. Onun institusional davamçısı yeni Milli Hərbi Təşkilatın (Ulusal Askerî Kuruluş) tərkibindəki Quru Qoşunları Nazirliyi (Kara Kuvvetleri Bakanlığı) oldu. Həmin təşkilat 1949-cu ildə Müdafiə Nazirliyinə (Savunma Bakanlığı) çevrildi.
Nazirliyin ilkin vəzifələri quru qoşunlarının idarə olunması ilə məhdudlaşmırdı. Buraya donanma işləri, yerli xalqlarla münasibətlər, hərbi pensiyalar və hərbi xidmət müqabilində torpaq ayrılması da daxil idi. Siz bu vəzifələrin sonradan hansı qurumlara keçdiyini izləsəniz, nazirliyin ləğvini daha asan başa düşərsiniz. Əsas mərhələlər 1789-cu ilin geniş səlahiyyətlərindən 1947-ci ildə yaradılmış ayrıca hərbi nazirliklərə və əlaqələndirici qurumlara uzanır.
Müharibə Nazirliyinə 1789-cu ildə hansı vəzifələr verildi?
7 avqust 1789-cu il qanunu Corc Vaşinqtonun prezidentliyi dövründə federal Müharibə Nazirliyini yaratdı. İlk nazir Amerika İstiqlal müharibəsində (Amerikan Bağımsızlık Savaşı) general olmuş Henri Noks (Henry Knox) idi. Nazirliyə mülki şəxs olan müharibə naziri rəhbərlik edirdi. Quru qoşunlarının fəaliyyəti və saxlanması ilə bağlı maliyyə və satınalma işləri də onun idarəçiliyinə daxil idi.
Nazirin ilkin vəzifələri həm quru, həm də dəniz hərbi işlərini əhatə edirdi. Yerli xalqlarla münasibətlər, hərbi pensiyaların ödənilməsi və hərbi xidmət müqabilində torpaq ayrılması da bu vəzifələr sırasında idi. Beləliklə, nazirlik hərbi idarəçiliyi insanların gəlirinə, torpağına və federal hökumətlə münasibətlərinə təsir edən vəzifələrlə birləşdirirdi.
Siz “müharibə naziri” vəzifəsi ilə qarşılaşanda hərbi əməliyyatlarla yanaşı satınalma və saxlanma işlərini də nəzərə almalısınız. Nazirlik ordunun bir qurum kimi fəaliyyətini təmin etməli idi. Xərclərin ödənilməsi və təchizatın alınması bu məsuliyyətin bir hissəsi idi. Pensiyalar və hərbi xidmət müqabilində torpaq ayrılması da onun ilkin səlahiyyətlərinə daxil idi.
Donanma işləri və yerli xalqlarla bağlı vəzifələr sonradan necə ayrıldı?
Əvvəlcə donanma işləri ayrıldı. 30 aprel 1798-ci il qanunu ayrıca kabinet nazirliyi kimi Hərbi Dəniz Qüvvələri Nazirliyini (Deniz Kuvvetleri Bakanlığı) yaratdı. Yeni nazirlik Müharibə Nazirliyinin əvvəlki donanma vəzifələrini öz üzərinə götürdü. Beləliklə, bu işlərin ayrıca nazirlik rəhbərliyi yarandı.
Qanun yeni hərbi dəniz qüvvələri nazirinin konkret vəzifələrini müəyyənləşdirirdi. Nazir hərbi gəmilərin tikintisi, silahlandırılması, təchiz edilməsi və istifadəsi barədə prezidentin əmrlərini yerinə yetirməli idi. Deməli, ayrılma həm gəmilərin hazırlanması, həm də istifadəsi üçün məsuliyyətin ötürülməsi demək idi.
Yerli xalqlarla bağlı işlər fərqli institusional yol keçdi. Müharibə naziri Con C. Kelhun (John C. Calhoun) 11 mart 1824-cü ildə inzibati qərarla nazirliyin tərkibində Hinduların İşləri Bürosunu (Kızılderili İşleri Bürosu) yaratdı. Daha sonra Konqres 9 iyul 1832-ci ildə büronun və hinduların işləri üzrə komissar vəzifəsinin fəaliyyətinə qanuni əsas verdi.
1849-cu ildə yerli xalqlarla bağlı işlər yeni yaradılmış Daxili İşlər Nazirliyinə (İçişleri Bakanlığı) verildi. Hərbi pensiyalar və hərbi xidmət müqabilində torpaq ayrılması ilə bağlı vəzifələr də oraya keçdi. Bu köçürmələr Müharibə Nazirliyinə 1789-cu ildə verilmiş bir neçə vəzifəni onun səlahiyyətindən çıxardı. Donanmanın ayrılması və vəzifələrin Daxili İşlər Nazirliyinə verilməsi ayrı-ayrı dəyişikliklər idi. Onlar müxtəlif qanunlar və inzibati qərarlarla həyata keçirilmişdi.
Vətəndaş müharibəsi və dünya müharibələri nazirliyi necə dəyişdirdi?
ABŞ Vətəndaş müharibəsi (Amerikan İç Savaşı) zamanı Müharibə Nazirliyi təxminən iki milyon əsgərin orduya cəlb edilməsi, təlimi, təchizatı, tibbi xidməti, daşınması və maaşlarının ödənilməsi ilə məşğul olurdu. Onun işi şəxsi heyətin idarə olunmasını insanların, avadanlığın və pulun hərəkəti ilə əlaqələndirirdi. Bu vəzifələrin hər biri müharibə dövründə eyni inzibati fəaliyyətin tərkib hissəsi idi.
Siz bu təchizat işini gündəlik bir işlə — çatdırılmanın təşkili ilə müqayisə edə bilərsiniz. Bir əşyanı almaq, saxlamaq və təyinat yerinə çatdırmaq ayrı-ayrı mərhələlərdir. Birinci Dünya müharibəsi (Birinci Dünya Savaşı) zamanı nazirlik oxşar funksiyaları öz Baş Qərargahının (Genelkurmay) Satınalma, Saxlama və Daşınma Şöbəsində (Satın Alma, Depolama ve Ulaştırma Bölümü) birləşdirdi.
Baş Qərargahın özü 14 fevral 1903-cü il qanunu əsasında 15 avqust 1903-cü ildə fəaliyyətə başlamışdı. O, mövcud ordu qərargahını əvəz etdi. 16 aprel 1918-ci ildə satınalma və təchizat bölməsi saxlama və nəqliyyat bölməsi ilə birləşdirildi. Beləliklə, həmin qərargahın tərkibində Satınalma, Saxlama və Daşınma Şöbəsi yarandı.
İkinci Dünya müharibəsi (İkinci Dünya Savaşı) zamanı daha bir yenidənqurma aparıldı. 9 mart 1942-ci ildə ordu üç muxtar əsas komandanlıq altında təşkil olundu: Ordunun Quru Qoşunları (Kara Kuvvetleri), Ordunun Hərbi Hava Qüvvələri (Ordu Hava Kuvvetleri) və Təchizat Xidmətləri (İkmal Hizmetleri). Təchizat Xidmətləri 1943-cü ildə Ordunun Xidmət Qüvvələri (Ordu Hizmet Kuvvetleri) adını aldı. 1947-ci ildə ayrıca Hərbi Hava Qüvvələri Nazirliyi (Hava Kuvvetleri Bakanlığı) yaranana qədər ordunun aviasiya ilə bağlı vəzifələri bu ordu strukturunun daxilində qalırdı.
1947-ci il Milli Təhlükəsizlik Qanunu hansı qurumları yaratdı və ya yenidən təşkil etdi?
1947-ci il islahatının səbəblərindən biri xarici siyasətlə müdafiəni əlaqələndirən daimi institusional mexanizmin olmaması idi. 26 iyul 1947-ci il Milli Təhlükəsizlik Qanunu (Ulusal Güvenlik Yasası) bu problemi hərbi, siyasi, kəşfiyyat və resurs qurumlarını əhatə edən daha geniş təşkilati sistem vasitəsilə həll etməyə yönəlmişdi.
Qanun müdafiə naziri vəzifəsini və Milli Hərbi Təşkilatı yaratdı. Bu təşkilatın daxilində Quru Qoşunları, Hərbi Dəniz Qüvvələri və Hərbi Hava Qüvvələri nazirlikləri üç icra nazirliyi olaraq qaldı. Hər birinə kabinet səviyyəli ayrıca nazir rəhbərlik edirdi. Yeni quruluş bu nazirlikləri ümumi təşkilati çərçivədə birləşdirdi.
Müharibə Nazirliyinin ləğvi 18 sentyabr 1947-ci ildə qüvvəyə mindi. Quru Qoşunları Nazirliyi onun institusional rolunu Milli Hərbi Təşkilat daxilində davam etdirdi. Həmin gün ayrıca Hərbi Hava Qüvvələri Nazirliyi yaradıldı. Donanmaya daxil olmayan hərbi aviasiya hissə və qurumlarının əksəriyyəti keçmiş Müharibə Nazirliyi sistemindən çıxarılaraq bu nazirliyə verildi.
Qanun xarici siyasətlə müdafiə siyasətini əlaqələndirmək üçün prezidentin sədrlik etdiyi Milli Təhlükəsizlik Şurasını (Ulusal Güvenlik Konseyi) da yaratdı. Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi (Merkezî İstihbarat Teşkilatı) və Milli Təhlükəsizlik Resursları Şurası (Ulusal Güvenlik Kaynakları Kurulu) da təsis edildi. Bu qurumlar islahatın əhatəsini silahlı qüvvələrin idarə olunmasından kənara çıxardı.
Mövcud qurumlar da qanuni status aldı. Qərargah Rəisləri Birləşmiş Komitəsi (Genelkurmay Başkanları Kurulu), Silah-sursat Şurası (Mühimmat Kurulu) və Tədqiqat və İnkişaf Şurası (Araştırma ve Geliştirme Kurulu) müdafiə nazirinə yardım göstərmək üçün hüquqi status qazandı. Beləliklə, 1947-ci il quruluşu yeni qurumların yaradılmasını mövcud strukturların rəsmən tanınması ilə birləşdirirdi.
1947-ci il dəyişiklikləri ilə 1949-cu ildə Müdafiə Nazirliyi adının qəbul edilməsi arasında nə fərq vardı?
Fərq həm qurumun adında, həm də səlahiyyətində idi. 1947-ci ildə qanun müdafiə naziri vəzifəsini və Milli Hərbi Təşkilatı yaratdı. 10 avqust 1949-cu il dəyişiklikləri həmin təşkilatı Müdafiə Nazirliyi adlı icra nazirliyinə çevirdi.
1949-cu il dəyişiklikləri Quru Qoşunları, Hərbi Dəniz Qüvvələri və Hərbi Hava Qüvvələri nazirliklərinin ayrıca idarə olunmasını saxladı. Eyni zamanda, hər üçü müdafiə nazirinin rəhbərliyi, səlahiyyəti və nəzarəti altına verildi. Beləliklə, dəyişiklik mərkəzi rəhbərliklə silahlı qüvvə növlərinin nazirlikləri arasındakı tabelik münasibətini gücləndirdi.
Dəyişikliklərlə Qərargah Rəisləri Birləşmiş Komitəsinə səsvermə hüququ olmayan sədr vəzifəsi də əlavə edildi. Üç hərbi nazir Milli Təhlükəsizlik Şurasının üzvlüyündən çıxarıldı. Siz bu tarixləri ayrı tutsanız, ardıcıllıq aydın olar: Müharibə Nazirliyi 1947-ci ildə ləğv edildi. Müdafiə Nazirliyi adı və daha güclü mərkəzi səlahiyyət isə 1949-cu ildə yarandı.
Xronologiya
- 7 avqust 1789: Federal Müharibə Nazirliyi yaradıldı.
- 30 aprel 1798: Ayrıca Hərbi Dəniz Qüvvələri Nazirliyi yaradıldı.
- 8 noyabr 1800: Müharibə Nazirliyinin binası içərisindəki sənədlər və dosyelərlə birlikdə yandı.
- 11 mart 1824: Kelhun nazirliyin tərkibində Hinduların İşləri Bürosunu yaratdı.
- 9 iyul 1832: Konqres büronun və onun komissarının fəaliyyətinə qanuni əsas verdi.
- 1849: Yerli xalqlarla bağlı işlər, hərbi pensiyalar və hərbi xidmət müqabilində torpaq ayrılması vəzifələri Daxili İşlər Nazirliyinə verildi.
- Vətəndaş müharibəsi: Nazirlik təxminən iki milyon əsgərin orduya cəlb edilməsi və maddi-texniki təminatı ilə bağlı vəzifələri yerinə yetirirdi.
- 3 mart 1865: Müharibə Nazirliyinin tərkibində Azad Edilmiş Şəxslər Bürosu (Azat Edilenler Bürosu) yaradıldı.
- 15 avqust 1903: Müharibə Nazirliyinin Baş Qərargahı fəaliyyətə başladı.
- 16 aprel 1918: Satınalma, saxlama və daşınmanın idarə edilməsi birləşdirildi.
- 9 mart 1942: Ordu quru, hava və təchizat komandanlıqları altında yenidən təşkil edildi.
- 26 iyul 1947: Milli Təhlükəsizlik Qanunu yeni milli təhlükəsizlik sistemini yaratdı.
- 18 sentyabr 1947: Müharibə Nazirliyinin ləğvi qüvvəyə mindi və ayrıca Hərbi Hava Qüvvələri Nazirliyi yaradıldı.
- 10 avqust 1949: Milli Hərbi Təşkilat Müdafiə Nazirliyinə çevrildi.
Bələdçi kitablarda rast gəlməyəcəyiniz təfərrüatlar
8 noyabr 1800-cü ildə Müharibə Nazirliyinin binası yandı. Nazirliyin sənədləri və dosyeləri də bina ilə birlikdə yandı. İtki həm nazirliyin sənəd fondunu, həm də yerləşdiyi binanı əhatə etdi.
25 fevral 1862-ci ildə müharibə naziri Edvin M. Stentonun (Edwin M. Stanton) imzası ilə verilmiş əmr ABŞ-dəki bütün teleqraf xətlərinin ertəsi gün hərbi nəzarətə keçməsini tələb edirdi. Beləliklə, teleqraf rabitəsi də müharibə dövründə nazirliyin səlahiyyət dairəsinə daxil oldu.
Konqres 3 mart 1865-ci ildə Müharibə Nazirliyinin tərkibində Qaçqınlar, Azad Edilmiş Şəxslər və Tərk Edilmiş Torpaqlar Bürosunu (Mülteciler, Azat Edilenler ve Terk Edilmiş Araziler Bürosu) yaratdı. Azad Edilmiş Şəxslər Bürosu adı ilə tanınan bu qurum köləlik dövründə bağlanmış nikahların qanuniləşdirilməsinə kömək edirdi. Ailələri ilə qovuşmaq istəyən azad edilmiş şəxslərə nəqliyyat məsələlərində də yardım göstərirdi.
1947-ci il Milli Təhlükəsizlik Qanunu Milli Təhlükəsizlik Şurasını yaratdı, lakin milli təhlükəsizlik müşaviri vəzifəsini nəzərdə tutmadı. Buna görə də şura ilə müşavirlik ilkin qanunun bir-birini əvəz edən elementləri kimi qəbul edilməməlidir.
Tez-tez verilən suallar
İlk müharibə naziri kim idi?
Henri Noks 1789-cu ildə yaradılmış federal Müharibə Nazirliyinin ilk naziri idi. O, Amerika İstiqlal müharibəsində general olmuşdu.
Müharibə Nazirliyinin ləğvi ordunun da ləğvi demək idimi?
Quru Qoşunları Nazirliyi 18 sentyabr 1947-ci ildə Müharibə Nazirliyinin institusional rolunu davam etdirdi. O, Hərbi Dəniz Qüvvələri və Hərbi Hava Qüvvələri nazirlikləri ilə birlikdə Milli Hərbi Təşkilatın tərkibində fəaliyyət göstərirdi.
Müdafiə Nazirliyi 1947-ci ildə bu adla yaradılmışdımı?
1947-ci il qanunu Milli Hərbi Təşkilatı və müdafiə naziri vəzifəsini yaratdı. Müdafiə Nazirliyi adı isə 10 avqust 1949-cu il dəyişiklikləri ilə qəbul edildi.
1947-ci illə 1949-cu il arasındakı fərq niyə əhəmiyyətlidir?
Birinci islahat Müharibə Nazirliyini ləğv etdi və ümumi hərbi təşkilati çərçivə yaratdı. İkinci islahat həmin çərçivəni Müdafiə Nazirliyinə çevirdi və müdafiə nazirinin silahlı qüvvə növlərinin nazirlikləri üzərindəki səlahiyyətini gücləndirdi.
Mənbələr
- Milli Arxiv — Müharibə Naziri İdarəsinin sənədləri archives.gov
- Milli Arxiv — Müharibə nazirinin Konqresə hesabatları, 1803–70 archives.gov
- Wikipedia — ABŞ Müharibə Nazirliyi en.wikipedia.org
- Hərbi Dəniz Tarixi və İrsi Komandanlığı — Hərbi Dəniz Qüvvələri Nazirliyinin yaradılması history.navy.mil
- Hinduların İşləri Bürosu — Tez-tez verilən suallar bia.gov
- Amerika Prezidentliyi Layihəsi — ABŞ-dəki bütün teleqraf xətlərinin hərbi nəzarətə götürülməsi haqqında prezident sərəncamı presidency.ucsb.edu
- Milli Arxiv — Azad Edilmiş Şəxslər Bürosu archives.gov
- Milli Arxiv — Müharibə Nazirliyinin Baş və Xüsusi Qərargahlarının sənədləri archives.gov
- ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri — ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin yaranması af.mil
- Corc V. Buşun Ağ Ev Arxivi — Milli Təhlükəsizlik Şurasının tarixi, 1947–1997 georgewbush-whitehouse.archives.gov
- Milli Arxiv — Müdafiə Naziri İdarəsinin sənədləri archives.gov
- Müdafiə Naziri İdarəsi — Qurumun əsas tədbirlərinin və təhlillərinin xronologiyası economics.osd.mil
- ABŞ Dövlət Departamenti — ABŞ-nin xarici əlaqələri, 1949, I cild, redaksiya qeydi history.state.gov
FAQ
ABŞ Müharibə Nazirliyi nə idi?
Hərbi vəzifələri yerinə yetirmək üçün 7 avqust 1789-cu ildə yaradılmış federal nazirlik idi. Ona mülki şəxs olan müharibə naziri rəhbərlik edirdi. İlkin vəzifələrinə quru və dəniz hərbi işləri, yerli xalqlarla münasibətlər, hərbi pensiyalar və hərbi xidmət müqabilində torpaq ayrılması daxil idi.
Müharibə Nazirliyi 1947-ci ildə niyə ləğv edildi?
Nazirliyin ləğvi müdafiə və xarici siyasəti əlaqələndirmək məqsədi daşıyan daha geniş yenidənqurmanın bir hissəsi idi. Quru Qoşunları Nazirliyi onun institusional rolunu Milli Hərbi Təşkilatın tərkibində davam etdirdi. Hərbi Dəniz Qüvvələri Nazirliyi və yeni yaradılmış ayrıca Hərbi Hava Qüvvələri Nazirliyi də həmin təşkilata daxil idi.
Müharibə Nazirliyi 1947-ci ildə Müdafiə Nazirliyinə çevrildimi?
Keçid iki mərhələdə baş verdi. 1947-ci il qanunu Milli Hərbi Təşkilatı və müdafiə naziri vəzifəsini yaratdı. 10 avqust 1949-cu il dəyişiklikləri isə həmin təşkilatı Müdafiə Nazirliyinə çevirdi.
İlk müharibə naziri kim idi?
Amerika İstiqlal müharibəsində general olmuş Henri Noks 1789-cu ildə yaradılmış federal Müharibə Nazirliyinin ilk naziri idi.
Image: State, War, and Navy building, Washington-LCCN2008678215.jpg — Wikimedia Commons, Public domain
