تدفین نوزادی با قدمت حدود 1,600 سال در خائورانگا (Jauranga) در جنوب پرو (Peru)، نشانههای اسکلتی سیکلوپیا یا تک‌چشمی و شواهد دیانای باستانی از تریزومی 13 را آشکار میکند. دو نوزاد در یک ظرف سفالی دفن شده بودند، اما بررسی ژنتیکی نشان داد مادر مشترکی نداشتند. این گور همچنین از این برداشت محتاطانه پشتیبانی میکند که نوزاد مبتلا به سیکلوپیا هنگام مرگ از دیگران جدا نشده بود.
یک حدقه چشم در مرکز صورت، یک نسخه اضافی از کروموزوم و نحوه قرار گرفتن دو پیکر چه ارتباطی با هم دارند؟ اگر شما شواهد را از اسکلت‌ها تا دیانای و سپس گورستان دنبال کنید، تدفین خائورانگا فراتر از گزارشی درباره یک عارضه مادرزادی معنا پیدا میکند. هر بخش به پرسشی متفاوت درباره این نوزادان و تدفین آن‌ها پاسخ می‌دهد.
تدفین نوزاد نازکا کجا پیدا شد؟
این تدفین از خائورانگا، محوطه‌ای باستانی در دره پالپا (Palpa) در جنوب پرو، به دست آمده است. شهر پالپا در نزدیکی آن، مرکز استان پالپا در منطقه ایکا (Ica) در پرو است. بنابراین، محل کشف به یک دره و محوطه باستانی مشخص تعلق دارد؛ توصیف آن صرفاً به‌عنوان جایی مرتبط با نام نازکا، موقعیت دقیقش را روشن نمی‌کند.
فرهنگ نازکا (Nazca)، که نام آن به صورت Nasca هم نوشته می‌شود، در امتداد ساحل خشک جنوبی پرو شکل گرفت. محدوده جغرافیایی اصلی آن شامل حوضه ریو گرانده د نازکا (Río Grande de Nazca) و دره ایکا بود. بازه زمانی تقریبی این فرهنگ از 100 پیش از میلاد تا 800 میلادی است. گورهای مورد بحث در خائورانگا به 325–440 میلادی تاریخ‌گذاری شده‌اند؛ بنابراین، تعبیر رایج «1,600 ساله» قدمتی تقریبی را بیان میکند.
فرهنگ نازکا به‌شدت از فرهنگ قدیمی‌تر پاراکاس (Paracas) در همین منطقه تأثیر گرفته بود. سفال‌های چندرنگ، منسوجات و زمین‌نگاره‌های ایجادشده بر سطح بیابان از آثار شناخته‌شده آن هستند. در خائورانگا، سفال بخشی از سابقه باستان‌شناختی نزدیک‌تری به زندگی افراد را نیز تشکیل می‌دهد: دفن کودکان در ظرف‌ها.
اسکلت‌ها و دیانای باستانی چه چیزی را آشکار کردند؟
پژوهشگران دو نوزاد با شناسه‌های JA13A و JA13B را بررسی کردند. هر دو داخل یک ظرف سفالی قرار داده شده بودند. السا توماستو کاخیگائو (Elsa Tomasto-Cagigao) و همکارانش یافته‌های اسکلتی و دیانای باستانی را در پژوهشی در PNAS ارائه کردند که در 9 نوامبر 2026 به‌صورت آنلاین منتشر شد.
JA13A یک حدقه چشم در مرکز صورت داشت. پژوهشگران این ویژگی را در کنار دیگر خصوصیات اسکلتی، شواهد تشخیصی سیکلوپیا دانستند؛ عارضه‌ای مادرزادی در روند رشد. در JA13B هیچ تغییر اسکلتی قابل مقایسه‌ای با تغییرات شناسایی‌شده در JA13A دیده نشد.
دیانای باستانی یافته دیگری به دست داد. JA13A یک نسخه اضافی از کروموزوم 13 داشت که تریزومی 13 را تأیید می‌کرد. چکیده پژوهش، تریزومی 13 را علت احتمالی سیکلوپیای این نوزاد معرفی میکند. دقت در این عبارت اهمیت دارد: وجود نسخه اضافی کروموزوم شناسایی شد، اما ارتباط آن با سیکلوپیا به‌عنوان توضیحی احتمالی مطرح شد.
بررسی ژنتیکی همچنین دو کروموزوم X را در JA13A شناسایی کرد که با جنس کروموزومی مؤنث سازگار است. بنابراین، شما می‌توانید چند یافته را در همین بررسی از هم تفکیک کنید: اسکلت از تشخیص سیکلوپیا پشتیبانی کرد، در حالی که دیانای تریزومی 13 را مشخص کرد و شواهدی درباره جنس کروموزومی به دست داد.
اعضای گروه پژوهش شامل السا توماستو کاخیگائو، مارکوس رایندل (Markus Reindel)، جانی ایسلا کوادرادو (Johny Isla Cuadrado)، ملیسا لوند وایه (Mellisa Lund Valle)، کالینا کاساجیکووا (Kalina Kassadjikova)، کلی هارکینز (Kelly Harkins) و لارس فرنشمیتس (Lars Fehren-Schmitz) بودند. پژوهش آن‌ها مشاهدات اسکلتی و نتایج ژنتیکی را در گزارشی واحد از این تدفین مشترک کنار هم قرار داد.
چرا دو نوزاد در یک ظرف دفن شده بودند؟
دو نوزاد گور مشترکی داشتند، اما مادرشان یکی نبود. این نتیجه ژنتیکی بر برداشتی که شما می‌توانید از نزدیکی پیکرهای آن‌ها داشته باشید، اثر می‌گذارد. قرار گرفتن آن‌ها کنار هم، ارتباطی در تدفین را ثابت میکند. این چیدمان ثابت نمی‌کند که آن‌ها فرزندان یک زن بوده‌اند.
برای این موضوع می‌توان مثالی روزمره آورد: داشتن نشانی مشترک، به‌خودی‌خود رابطه خانوادگی را ثابت نمی‌کند. در خائورانگا نیز قرار گرفتن در یک ظرف سفالی نمی‌توانست پرسش درباره پیوند مادری را پاسخ دهد. بررسی ژنتیکی این پاسخ را فراهم کرد و نشان داد نوزادان مادران متفاوتی داشتند.
نحوه قرار گرفتن پیکرها در ظرف، جزئیات دیگری را روشن میکند. نوزاد مبتلا به سیکلوپیا در پایین قرار داشت و دختر دیگر روی او گذاشته شده بود. با وجود تفاوت جایگاه آن‌ها، توماستو کاخیگائو گفت به نظر می‌رسد هر دو در یک نوبت دفن شده‌اند.
چکیده پژوهش، دفن کودکان نازکا در ظرف‌های سفالی را از رسوم تدفینی با شواهد مستند فراوان توصیف میکند. قرار دادن دو نوزاد در یک ظرف، در بستر فرهنگ نازکا غیرمعمول بود. با این حال، پژوهشگران این چیدمان را نشانه برخورد ویژه با نوزاد مبتلا به سیکلوپیا ندانستند.
این گور درباره برخورد با نوزاد هنگام مرگ چه می‌گوید؟
تدفین مشترک در گورستانی معمولی قرار داشت و هیچ شیء تدفینی ویژه‌ای در آن نبود. این جزئیات، زمینه‌ای عینی برای تفسیر فراهم می‌کنند. نوزاد مبتلا به سیکلوپیا در گورستان و کنار کودکی دیگر دفن شده بود؛ در چارچوب رسم گسترده‌تر نازکا که کودکان را در ظرف‌های سفالی قرار می‌دادند.
فرنشمیتس این گور را نشانه‌ای از کنار گذاشته نشدن نوزاد هنگام مرگ تفسیر کرد. او همچنین تأکید کرد که یک مورد به‌تنهایی نمی‌تواند نگرش کل جامعه نازکا را مشخص کند. شواهد، با اطمینان بیشتری از اظهارنظر درباره همین تدفین پشتیبانی می‌کنند تا از تعمیم آن به یک فرهنگ کامل.
برای شما به‌عنوان خواننده، این تمایز بر خود گور تکیه دارد. قرار داشتن آن در گورستانی معمولی و نبود هدایای تدفینی ویژه، از این برداشت پشتیبانی میکند که نوزاد هنگام مرگ در جمع پذیرفته شده بود. در عین حال، ظرف مشترک غیرمعمول، مدرک برخورد ویژه مرتبط با سیکلوپیا تلقی نشد.
جزئیاتی که در راهنماهای سفر پیدا نمی‌کنید
خائورانگا آثاری فراتر از تدفین این نوزادان را حفظ کرده است. رایندل و ایسلا در انتشار پژوهش خود در 2013، بقایای مراحل پیاپی استقرار پاراکاس با دیوارهای خشتی را توصیف کردند. این بقایا در نهشته‌های لایه‌لایه با عمق بیش از سه متر قرار داشتند. بنابراین، این محوطه هم شواهد سکونت دارد و هم شواهد تدفین.
در آن ارزیابی کاوش، 49 بافت تدفینی پاراکاس و 31 تدفین نازکا ثبت شد که در لایه‌های قدیمی‌تر حفر شده بودند. این اعداد، گور مشترک نوزادان را در محوطه‌ای با بافت‌های تدفینی متعدد و توالی استقرار قدیمی‌تر قرار می‌دهند. تدفین‌های نازکا بخشی از این بستر باستان‌شناختی لایه‌لایه بودند.
پژوهشگران خائورانگا برای ارزیابی توالی زمانی مراحل پاراکاس، طبقه‌بندی سفال، لایه‌نگاری و نمونه‌های متعدد کربن-14 را با هم به کار بردند. این روش، اشیا را به جایگاهشان در نهشته‌ها و شواهد تاریخ‌گذاری پیوند می‌داد. این پژوهش پیشین، زمینه باستان‌شناختی لازم را برای شناخت محوطه‌ای فراهم میکند که نوزادان در آن پیدا شدند.
ظرف مشترک دو نکته به‌ویژه روشنگر دارد: نوزادان مادران متفاوتی داشتند و نوزاد مبتلا به سیکلوپیا زیر دختر دیگر قرار گرفته بود. این مشاهدات، در کنار دفن ظاهراً هم‌زمان آن‌ها در یک نوبت، نشان می‌دهند که این گور جزئیاتی فراتر از عبارت «تدفین یک نوزاد» دارد.
خط زمانی
- حدود 100 پیش از میلاد: آغاز تقریبی فرهنگ نازکا.
- 325–440 میلادی: بازه زمانی گزارش‌شده برای گورهای نازکای مورد بحث در خائورانگا.
- حدود 800 میلادی: پایان تقریبی فرهنگ نازکا در گاه‌شماری کلی آن.
- 2013: انتشار ارزیابی رایندل و ایسلا از استقرار پاراکاس و تدفین‌های نازکا در خائورانگا.
- 9 نوامبر 2026: انتشار آنلاین پژوهش PNAS که بررسی اسکلتی و تحلیل دیانای باستانی دو نوزاد را ترکیب کرد.
پرسش‌های متداول
مهم‌ترین کشف دیانای باستانی چیست؟
دیانای باستانی JA13A یک نسخه اضافی از کروموزوم 13 داشت که تریزومی 13 را تأیید می‌کرد. چکیده پژوهش، آن را علت احتمالی سیکلوپیایی توصیف میکند که در بررسی اسکلتی شناسایی شد. تحلیل دیانای همچنین نشان داد دو نوزاد مادر مشترکی نداشتند.
آیا هر دو نوزاد سیکلوپیا داشتند؟
پژوهشگران نشانههای اسکلتی تشخیصی سیکلوپیا، از جمله یک حدقه چشم در مرکز صورت، را در JA13A شناسایی کردند. JA13B تغییرات اسکلتی مشابهی نداشت. نوزادان در یک ظرف سفالی قرار داشتند، اما یافته‌های گزارش‌شده درباره ناهنجاری‌های مادرزادی اسکلت به JA13A مربوط بود.
نوزاد چه مدت زنده ماند؟
شان هالکرو (Siân Halcrow) پیشنهاد کرد که برآورد سن میتواند نشاندهنده زنده ماندن نوزاد برای چند هفته یا چند ماه باشد. فرنشمیتس گفت مدت زندگی این نوزاد قابل تعیین نیست. این‌ها دو ارزیابی متفاوت از شواهد مربوط به سن هستند؛ بنابراین، زنده ماندن برای چند هفته یا چند ماه همچنان یک پیشنهاد است و یافته‌ای قطعی محسوب نمی‌شود.
آیا این تدفین نگرش همه مردم نازکا به تفاوت‌های مادرزادی را نشان می‌دهد؟
فرنشمیتس درباره تعمیم یک مورد به کل جامعه نازکا هشدار داد. قرار داشتن گور در گورستانی معمولی و نبود اشیای تدفینی ویژه، مبنای برداشت او بود که این نوزاد هنگام مرگ کنار گذاشته نشده است. این تفسیر همچنان به همین تدفین مشخص در خائورانگا محدود می‌ماند.
منابع
- Life Science Network — چکیده پژوهش PNAS و جزئیات انتشار، السا توماستو کاخیگائو و همکاران lifescience.net
- Live Science — کریستینا کیلگروو (Kristina Killgrove)، گزارش درباره تدفین نوزاد نازکا livescience.com
- Ancient Herald — گزارش درباره نوزاد نازکا از پرو ancientherald.com
- Pontificia Universidad Católica del Perú، نشریه باستان‌شناسی PUCP — پژوهش رایندل و ایسلا درباره خائورانگا revistas.pucp.edu.pe
- ویکی‌پدیا (Wikipedia) — فرهنگ نازکا en.wikipedia.org
- ویکی‌پدیا — پالپا، پرو en.wikipedia.org
FAQ
تدفین نوزاد 1,600 ساله چه چیزی را آشکار میکند؟
این تدفین، نشانههای اسکلتی سیکلوپیا و شواهد دیانای باستانی از تریزومی 13 را در نوزاد JA13A آشکار میکند. نوزاد دیگری هم در همان ظرف سفالی دفن شده بود، اما بررسی ژنتیکی نشان داد این دو، مادر مشترکی نداشتند.
تدفین نوزاد نازکا کجا پیدا شد؟
این تدفین در خائورانگا، در دره پالپا در جنوب پرو، پیدا شد. تاریخ گورهای نازکای مورد بحث، 325–440 میلادی تعیین شده است.
آیا نوزاد با تشریفات ویژه‌ای دفن شده بود؟
استفاده از ظرف مشترک غیرمعمول بود، اما پژوهشگران آن را نشانه برخورد ویژه با نوزاد مبتلا به سیکلوپیا ندانستند. گور در گورستانی معمولی قرار داشت و هیچ شیء تدفینی ویژه‌ای در آن نبود.
این نوزاد چه مدت زنده ماند؟
شان هالکرو پیشنهاد کرد که برآورد سن میتواند نشاندهنده زنده ماندن نوزاد برای چند هفته یا چند ماه باشد. لارس فرنشمیتس گفت مدت زندگی این نوزاد قابل تعیین نیست.
Image: Líneas de Nazca, Nazca, Perú, 2015-07-29, DD 55.JPG — Diego Delso, CC BY-SA 4.0
