گور قایقی G265 در فالوارد (Fallward) متعلق به مردی بود که در حدود ۵۰سالگی درگذشت. او همراه با اشیای چوبی تزیین‌شده و یک کمربند نظامی اواخر دوره روم به خاک سپرده شد. دیانای باستانی از نزدیکی ژنتیکی احتمالی او با جوامع مرزی دانوب (Tuna) و عفونت با باکتری عامل جذام، مایکوباکتریوم لپره (Mycobacterium leprae)، خبر داد. یافته مربوط به تبار، از یک پیوند احتمالی پشتیبانی می‌کند؛ زادگاه او را به‌طور قطعی مشخص نمی‌کند.
یک صندلی کنده‌کاری‌شده، جعبه‌ای چوبی به شکل پرنده و دیانای باکتری، هرکدام راهی برای بررسی این تدفین پیش روی شما می‌گذارند. اگر می‌خواهید بدانید این مرد چه کسی بوده، باید اشیای گور را جدا از نتایج ژنتیکی او بررسی کنید. اشیا از ارتباط با مناطق دوردست حکایت دارند. دیانای نیز شواهدی درباره تبار و عفونت به دست می‌دهد، اما هر دو برداشت محدودیت‌های مهمی دارند.
گور قایقی فالوارد کجاست؟
سکونتگاه و گورستان فالوارد در شهرستان کوکسهافن (Cuxhaven) آلمان (Almanya) قرار دارند. این محوطه در منطقه الب–وزر (Elbe–Weser)، نزدیک ساحل دریای شمال (Kuzey Denizi)، واقع شده است. گورستان از حدود سال ۳۰۰ میلادی تا نیمه دوم سده پنجم استفاده می‌شد. G265 بخشی از این مجموعه تدفینی است که هم بقایای انسانی سوزانده‌شده و هم بقایای سوزانده‌نشده را در بر می‌گرفت.
اداره میراث باستان‌شناسی کوکسهافن بین سال‌های ۱۹۹۳ و ۱۹۹۸ در این محوطه کاوش کرد. این کاوش‌ها حدود ۲۰۰ گور حاوی بقایای سوزانده‌شده و حدود ۶۰ گور حاوی پیکرهای سوزانده‌نشده را آشکار کردند. این اعداد نشان می‌دهند که گور قایقی بخشی از گورستانی بسیار بزرگ‌تر بود. پژوهش دیانای نیز فقط شماری از افراد دفنشده در آنجا را بررسی کرد، نه تمام جمعیت کشف‌شده در کاوش‌ها را.
در فالوارد دو گور قایقی با وضعیت حفظ‌شدگی خوب نیز وجود داشت. یکی متعلق به مرد و دیگری متعلق به زن بود. گوری که در کانون یافته‌های دیانای سال ۲۰۲۶ قرار دارد، گور مرد با شناسه G265 است. اگر این شناسه را به خاطر بسپارید، می‌توانید فرد موضوع پژوهش را از صاحب دیگر گور قایقی این گورستان تشخیص دهید.
مرد گور G265 چگونه دفن شده بود؟
در تدفین قایقی، قایق یا محل قرار گرفتن پیکر و اشیای گور است یا به‌عنوان پیشکش تدفینی به کار می‌رود. در G265، مرد را در قایقی از چوب بلوط به طول بیش از چهار متر دفن کرده بودند. پژوهشگران سن او هنگام مرگ را حدود ۵۰ سال برآورد کردند.
در گور او صندلی تزیین‌شده‌ای قرار داشت که از تنه درخت توسکا تراشیده شده بود. یک کمربند نظامی اواخر دوره روم نیز در میان وسایلش بود. پیش از بررسی دیانای هم این کمربند احتمال ارتباط او با مناطق دوردست را مطرح کرده بود. بنابراین، کمربند مدرکی مستقل برای بحث درباره جابه‌جایی‌ها و شغل این مرد فراهم می‌کرد.
زمین مرطوب گورستان به حفظ استثنایی اشیای چوبی و منسوجات تدفینی کمک کرده بود. این حفظ‌شدگی در تفسیر G265 اهمیت دارد. در کنار بقایای اسکلتی مرد، می‌توان قایق بلوطی، اثاث کنده‌کاری‌شده و اشیای چوبی کوچک‌تر را نیز بررسی کرد. شواهد این مواد با شواهد دیانای به‌دست‌آمده در بررسی‌های بعدی تفاوت دارند.
دیانای باستانی درباره تبار او چه نشان داد؟
پژوهش سال ۲۰۲۶ دیانای ۱۲ نمونه اسکلتی متعلق به ۱۱ فرد دفنشده در فالوارد را بررسی کرد. فقط سه نفر داده کافی برای مقایسه‌های ژنتیک جمعیت فراهم کردند: G14، G250 و G265. بنابراین، بحث درباره تبار بر بخش کوچکی از گروه نمونه‌برداری‌شده تکیه دارد، هرچند افراد بیشتری در پژوهش بررسی شدند.
G14 و G250 نزدیکی ژنتیکی با جمعیت‌های عصر آهن و اوایل قرون وسطای شمال‌غرب اروپا (Avrupa) نشان دادند. نتیجه G265 در یکی از مقایسه‌ها متفاوت بود. او در کنار جوامع مرزی دانوب در دوره روم و دوره مهاجرت اقوام قرار گرفت. نمایندگان این جوامع، افرادی از سرزمین‌های امروزی کرواسی (Hırvatistan)، اسلوونی (Slovenya)، مجارستان (Macaristan) و صربستان (Sırbistan) بودند.
این نتیجه، پیوند با دانوب را به تفسیری معقول تبدیل می‌کند. اما محل دقیق خاستگاه او را مشخص نمی‌کند. تحلیلهای ژنتیکی تکمیلی، الگوی تباری را شناسایی نکردند که G265 را بهروشنی از دیگر افراد فالوارد متمایز کند. بنابراین، شما باید یافته مربوط به دانوب را نشانه یک نزدیکی احتمالی بدانید و نتایج تکمیلی را هم در کنار آن در نظر بگیرید.
پژوهش در بررسی روابط میان افراد گورستان نیز محدودیت داشت. پوشش پایین ژنوم، بررسی خویشاوندی زیستی میان این ۱۱ نفر را برای پژوهشگران ناممکن کرد. دیانای موجود برای برخی مقایسه‌های جمعیتی کافی بود، اما نمی‌توانست روابط خانوادگی را در این گروه نمونه‌برداری‌شده مشخص کند.
او سرباز رومی بود یا بازرگان مسیرهای دوردست؟
کمربند نظامی اواخر دوره روم، نقطه شروع مشخصی برای فرضیه سرباز بودن او فراهم می‌کند. موزه قلعه بدرکزا (Burg Bederkesa) این مرد را سربازی معرفی می‌کند که پس از خدمت به روم، به زادبوم خود در وورستن (Wursten) بازگشته بود. این روایت، شیء نظامی را به یک سرگذشت پیشنهادی پیوند می‌دهد.
گروه پژوهشی سال ۲۰۲۶، خدمت به‌عنوان سرباز مزدور در ارتش روم را یک فرضیه دانست. این گروه تجارت در مسیرهای دوردست را نیز به‌عنوان احتمال دیگری مطرح کرد. هر دو برداشت درباره مردی هستند که اشیای گور و نتایج ژنتیکی‌اش، بحث ارتباط با مناطق دوردست را پیش کشیده‌اند. تحلیل دیانای هیچ‌یک از این دو شغل را اثبات نکرد.
پیش از کنار هم گذاشتن کمربند و نزدیکی ژنتیکی با جوامع دانوب، باید هرکدام را جداگانه بررسی کرد. کمربند، شیئی تدفینی مرتبط با ساختار نظامی اواخر دوره روم است. مقایسه ژنتیکی به نزدیکی با جمعیت‌های باستانی مربوط می‌شود. کنار هم قرار گرفتن این دو، زمینه بحث درباره جابه‌جایی فرد را فراهم می‌کند. بااین‌حال، تحلیلهای تکمیلی تبار اجازه نمی‌دهند خاستگاه دانوبی او را قطعی بدانیم.
دیانای درباره جذام چه نشان داد؟
پژوهشگران دیانای مایکوباکتریوم لپره را در دو بخش از بقایای G265 شناسایی کردند: یک دندان و یک استخوان پاشنه. این باکتری عامل بیماری جذام است. دیانای بازیابی‌شده به شاخه چهارم تبارزایی آن تعلق داشت؛ گروه‌بندی‌ای که برای توصیف روابط تکاملی این باکتری به کار می‌رود.
قدیمی‌ترین نمونه شناخته‌شده این گروه باکتریایی از مصر (Mısır) به دست آمده و به فاصله سده چهارم تا سده دوم پیش از میلاد تاریخ‌گذاری شده است. بنا بر گزارش آرکیولوژی در ۴ نوامبر ۲۰۲۶، G265 نخستین نمونه شناسایی‌شده از این گروه در اروپا بود. این ادعا درباره همین گروه مشخص باکتریایی است، نه درباره جذام در اروپا به‌طور کلی.
استخوان‌های G265 هیچ آسیبی نشان نمیدادند که به جذام نسبت داده شود. پژوهشگران عفونت بدون علامت یا عفونتی را که فقط بر بافتهای نرم اثر گذاشته باشد، به‌عنوان توضیح‌های احتمالی مطرح کردند. یافته باکتریایی و نبود آسیب اسکلتی باید در کنار هم دیده شوند: دیانای عامل بیماری را شناسایی کرد، هرچند استخوان‌های مرد فاقد آسیب‌های مرتبط بودند.
جزئیاتی که در کتاب‌های راهنما پیدا نمی‌کنید
در گور G265 جعبه چوبی تزیین‌شده‌ای به شکل پرنده قرار داشت. این جعبه، شیء کنده‌کاری‌شده کوچک‌تری در کنار صندلی تزیین‌شده گور بود. رطوبت فالوارد اشیای چوبی تدفینی را آن‌قدر خوب حفظ کرد که چنین جزئیاتی همچنان بخشی از شواهد باستان‌شناسی باقی مانده‌اند.
گور قایقی مرد همچنین پوششی از حدود ۶۰ تخته چوبی کوچک داشت. شکل آن به سقف چادر شباهت داشت. بنابراین، این تدفین علاوه بر قایق و اشیای همراه متوفی، پوششی ساخته‌شده در بالای قایق نیز داشت.
ساییدگی دندان‌های آسیای بزرگ و آسیای کوچک مرد، نشانه رژیمی با سهم زیاد غلات در سراسر زندگی او تفسیر شد. اگر شما یک وعده غذای روزمره او را تصور کنید، این یافته ارتباطی شخصی‌تر از کمربند نظامی به‌تنهایی با G265 برقرار می‌کند. دندان‌هایش شواهدی را حفظ کرده‌اند که بر پایه عادت‌های غذایی تکرارشونده تفسیر شده‌اند.
دندان آسیای بزرگی که برای پژوهش انتخاب شد، در ناحیه ریشه آثاری از گرانولوم اپیکال داشت؛ ضایعه‌ای در نوک ریشه دندان. پژوهشگران احتمال دادند این ضایعه درد شدیدی ایجاد کرده باشد. این یافته دندانی، در کنار دیانای جذام بازیابی‌شده از بقایای او، جزئیات مستقلی درباره سلامتش به دست می‌دهد.
بیرون آوردن آن دندان به کار در یک درمانگاه دندان‌پزشکی نیاز داشت. پیش از کشیدن دندان، از فک بالا قالب گرفتند تا بتوانند نسخه‌ای از دندان بسازند. این فرایند، بررسی یک جمجمه باستانی را به فضای آشنای مراجعه به دندان‌پزشکی پیوند داد.
خط زمانی
- سده چهارم تا سده دوم پیش از میلاد: بازه زمانی نمونه مصری که قدیمی‌ترین نمونه شناخته‌شده از گروه باکتری جذام یافت‌شده در G265 است.
- حدود سال ۳۰۰ میلادی تا نیمه دوم سده پنجم: دوره استفاده از گورستان فالوارد.
- ۱۹۹۳–۱۹۹۸: اداره میراث باستان‌شناسی کوکسهافن گورستان‌های فالوارد را کاوش کرد.
- ۴ نوامبر ۲۰۲۶: آرکیولوژی گزارش خود را درباره تبار نادر جذام شناسایی‌شده در گور قایقی منتشر کرد.
پرسش‌های متداول
چه کسی در گور قایقی G265 فالوارد دفن شده بود؟
مردی که در حدود ۵۰سالگی درگذشت، در آنجا دفن شده بود. طول قایق بلوطی او بیش از چهار متر بود. گور شامل اشیای چوبی تزیین‌شده و یک کمربند نظامی اواخر دوره روم بود.
آیا دیانای باستانی ثابت کرد که او از منطقه مرزی دانوب آمده بود؟
یکی از مقایسه‌ها او را در کنار جوامع باستانی مرز دانوب قرار داد. تحلیلهای تکمیلی تبار او را بهروشنی از تبار دیگر افراد فالوارد متمایز نکردند. خاستگاه دانوبی او همچنان یک تفسیر است.
آیا با وجود نداشتن آسیب استخوانی، جذام داشت؟
دیانای مایکوباکتریوم لپره در دندان و استخوان پاشنه او یافت شد. پژوهشگران برای توضیح نبود آسیب اسکلتی مرتبط با جذام، عفونت بدون علامت یا محدود بودن آثار آن به بافتهای نرم را مطرح کردند.
آیا این مرد سرباز رومی بود؟
خدمت به‌عنوان سرباز مزدور، یکی از توضیح‌های پیشنهادی برای ارتباطات او و کمربند نظامی‌اش است. گروه پژوهشی تجارت در مسیرهای دوردست را نیز مطرح کرد. یافته‌های دیانای هیچ‌یک از این دو شغل را اثبات نکردند.
منابع
- ویکی‌پدیا، «تدفین در کشتی» en.wikipedia.org
- دانشگاه کیل، «جابه‌جایی انسان و بیماری در اواخر دوران باستان» uni-kiel.de
- NIhK، «گورهای فالوارد» nihk.de
- موزه قلعه بدرکزا، «گورستان‌های فالوارد» burg-bederkesa.de
- مایبورگ و همکاران، iScience، ۲۰۲۶ sciencedirect.com
- آرکیولوژی، «سویه نادر جذام در یک گور قایقی شناسایی شد» archaeology.org
- NIhK، «رهایی از درد پس از ۱۶۰۰ سال» nihk.de
FAQ
چه کسی در گور قایقی G265 فالوارد دفن شده بود؟
این گور متعلق به مردی بود که در حدود ۵۰سالگی درگذشت و در سده پنجم میلادی دفن شد. در گور او یک قایق بلوطی به طول بیش از چهار متر، اشیای چوبی تزیین‌شده و یک کمربند نظامی اواخر دوره روم قرار داشت.
دیانای باستانی درباره تبار او چه نشان داد؟
یکی از تحلیلها G265 را در کنار جوامع مرزی دانوب در دوره روم و دوره مهاجرت اقوام قرار داد. تحلیلهای تکمیلی به الگوی تباری نرسیدند که او را بهروشنی از دیگر افراد فالوارد متمایز کند. بنابراین، خاستگاه دانوبی او همچنان یک تفسیر است.
آیا مرد دفنشده در فالوارد جذام داشت؟
پژوهشگران دیانای مایکوباکتریوم لپره را در دندان و استخوان پاشنه او یافتند. استخوانهایش هیچ آسیب ناشی از جذام نشان نمیدادند. گروه پژوهشی عفونت بدون علامت یا محدود بودن آثار عفونت به بافتهای نرم را مطرح کرد.
آیا او سرباز رومی بود؟
کمربند نظامی او از اواخر دوره روم، زمینه بحث درباره پیوندهای نظامی‌اش را فراهم می‌کند. خدمت به‌عنوان سرباز مزدور یکی از فرضیه‌هاست. گروه پژوهشی تجارت در مسیرهای دوردست را نیز به‌عنوان احتمال دیگری مطرح کرد.
Image: Viking brooch from Scar boat burial, The Orkney Museum (9496747649).jpg — bruno, CC BY 2.0
