آنگلوساکسون‌ها که بودند؟ پیدایش پادشاهی‌های انگلستان

آنگلوساکسون‌ها (Anglosaksonlar) جامعه‌ای فرهنگی با زبان انگلیسی باستان بودند. این جامعه از تعامل مهاجران دریای شمال (Kuzey Denizi) با جمعیت‌های رومی‌ـ‌بریتانیایی ساکن بریتانیا (Britanya) شکل گرفت. پس از پایان حکومت روم (Roma) در حدود 410، سرداران جنگی پادشاهی‌های جداگانه‌ای ساختند. مسیحی‌شدن، فتوحات وایکینگ‌ها (Vikingler) و گسترش وسکس (Wessex) بعدها این پادشاهی‌ها را دگرگون کرد. این روند به اتحاد انگلستان (İngiltere) به دست اتلستن (Æthelstan) در 927 انجامید.

مهاجرت چگونه به پیدایش پادشاهی‌ها انجامید؟ این پادشاهی‌ها چگونه به انگلستان تبدیل شدند؟ اگر شما ارتباط سفرهای دریایی، هدایای شاهانه، صومعه‌ها و شهرهای استحکام‌یافته را دنبال کنید، این روند روشن‌تر می‌شود. حتی مقررات خریدوفروش و نام خیابان‌ها نیز بخش‌هایی از این تاریخ را حفظ کرده‌اند.

آنگل‌ها، ساکسون‌ها و ژوت‌ها از کجا آمدند و چگونه در بریتانیا ساکن شدند؟

جوامع آنگلوساکسون در بخش بزرگی از انگلستان امروزی و جنوب شرقی اسکاتلند (İskoçya) سکونت داشتند. شکل‌گیری آن‌ها به دورهٔ میان پایان حکومت روم در حدود 410 و فتح نورمن‌ها (Norman Fethi) در 1066 مربوط می‌شود. در این سده‌ها، بریتانیایی‌ها، آنگلوساکسون‌ها و وایکینگ‌ها برای قدرت رقابت می‌کردند. [1, 2]

بید (Bede) روایتی اثرگذار از خاستگاه مهاجران ارائه کرد. او در اثری که در 731 به پایان رساند، مهاجرانِ واردشده در 449 را به سه گروه نسبت داد. آنگل‌ها (Angluslar) از آنگلن (Angeln)، ساکسون‌ها (Saksonlar) از نیدرزاکسن امروزی (Aşağı Saksonya) و ژوت‌ها (Jütler) از یوتلاند (Jutland) آمده بودند. [3]

این روایت چند سده پس از ورود مهاجرانی نوشته شد که توصیفشان می‌کرد. باستان‌شناسی از جمعیتی پیچیده‌تر از تصویر بید با گروه‌های کاملاً جدا از هم خبر می‌دهد. بنابراین شما باید این نام‌ها را نقطهٔ شروعی برای شناخت مهاجرت بدانید، نه توصیفی کامل از همهٔ کسانی که از دریا گذشتند. [3]

این ارتباط‌ها پیش از مهاجرت‌های سدهٔ پنجم نیز وجود داشت. مزدوران ساکسون در ارتش روم در بریتانیا خدمت کرده بودند. پیش از جابه‌جایی‌های گسترده‌ترِ مرتبط با سکونت آنگلوساکسون‌ها، خدمت نظامی جزیره را به سرزمین اصلی اروپا پیوند می‌داد. [4]

عبور از دریای شمال همیشه به معنای رفتن برای همیشه نبود. مهاجران با قایق سفر می‌کردند. برخی به سرزمین اصلی اروپا بازمی‌گشتند تا اعضای بیشتری از خانواده را به بریتانیا بیاورند. استقرار مهاجران می‌توانست از راه سفرهای مکرر و پیوندهای خانوادگی گسترش یابد. [3]

مهاجران چه تعاملی با جمعیت‌های ساکن بریتانیا داشتند؟

جامعهٔ آنگلوساکسون از تماس تازه‌واردان با جوامع رومی‌ـ‌بریتانیایی پدید آمد. زبان این جامعهٔ فرهنگی، انگلیسی باستان بود. این اصطلاح به جامعه‌ای فرهنگی اشاره دارد که به‌مرور شکل گرفت؛ نه صرفاً به همهٔ کسانی که از یک زادگاه مشترک در سرزمین اصلی اروپا آمده بودند. [1]

دربارهٔ ابعاد مهاجرت بحث وجود داشته است. یک توضیح بر جابه‌جایی گستردهٔ جمعیت تأکید دارد. توضیح دیگر به این موضوع وزن بیشتری می‌دهد که بریتانیایی‌های ساکن منطقه، زبان ژرمنی و شیوه‌های زندگی گروه کوچک‌تری از مهاجران را پذیرفتند. اختلاف این دو توضیح بر سر میزان جابه‌جایی لازم برای ایجاد تغییر فرهنگی است. [3]

پژوهشی که در 2022 در نیچر (Nature) منتشر شد، ژنوم 460 فرد باستانی را بررسی کرد. 278 نفر از آن‌ها از انگلستان بودند. نتایج، در برابر توضیحی که فقط بر ورود گروه کوچکی از نخبگان تکیه داشت، از مهاجرت چشمگیر پشتیبانی کرد. پژوهشگران در مدل‌سازی تبار افراد نمونه‌برداری‌شده از شرق انگلستان، سهم تبارِ سواحل دریای شمال در سرزمین اصلی اروپا را تا 76% برآورد کردند. [5]

این رقم به همان افراد نمونه‌برداری‌شده از شرق انگلستان مربوط است. درصدی برای تمام جوامع آنگلوساکسون نیست. همین پژوهش، برداشت‌های مربوط به جایگاه اجتماعی را نیز پیچیده‌تر می‌کند: در مردانی که همراه با سلاح دفن شده بودند، احتمال داشتن تبار مهاجر بیشتر از احتمال داشتن تبار محلی نبود. [5]

مسیحی‌شدن و اسکان وایکینگ‌ها چگونه جامعه را تغییر داد؟

مسیحیت در سدهٔ چهارم در بریتانیای رومی ریشه دوانده بود. پس از پایان حکومت روم نیز در میان جوامع بریتانیایی دوام آورد. بنابراین گرویدنِ بعدیِ فرمانروایان آنگلوساکسون به مسیحیت، در جزیره‌ای رخ داد که این دین از پیش در آن سابقه داشت. [8]

در 597، پاپ گریگوری کبیر (Papa Büyük Gregorius)، آگوستین (Augustinus) را به کنت (Kent) فرستاد. آگوستین شاه اتلبرت (Æthelberht) را به مسیحیت درآورد و صومعه‌ای در کنتربری (Canterbury) بنا کرد. همسر شاه، برتا (Bertha)، شاهزاده‌خانمی از فرانک‌ها (Franklar)، پیش‌تر مسیحی بود. پس تغییر دینی هم با خاندان‌های سلطنتی پیوند داشت و هم با هیئتی تبلیغی که از آن سوی دریا آمده بود. [8]

شیوه‌های عمل به مسیحیت یکسان نبود. در شورای ویتبی (Whitby Sinodu) در 664، اوسویو (Oswiu)، شاه نورثامبریا (Northumbria)، روش رومیِ محاسبهٔ تاریخ عید پاک را به‌جای سنت ایرلندی (İrlanda) برگزید. این تصمیم دربارهٔ شیوهٔ پیروی یک پادشاهی مسیحی از تقویم دینی‌اش بود. [8]

صومعه‌ها به گسترش دانش نیز کمک می‌کردند. بید در محیط علمی ورموث‌ـ‌جارو (Wearmouth-Jarrow) فعالیت داشت. او در حدود 731 کتاب «تاریخ کلیسایی مردم انگلیس» (İngiliz Halkının Kilise Tarihi) را به پایان رساند. بید در طول زندگی خود حدود 40 کتاب دربارهٔ دین، تاریخ، نجوم و موضوعات دیگر نوشت یا ترجمه کرد. [9]

حملات وایکینگ‌ها عامل دیگری برای تغییر بود. یورش به کلیسای سنت کاتبرت (Aziz Cuthbert) در لیندیسفارن (Lindisfarne) در 793، از حملات اولیه‌ای بود که در سراسر اروپا (Avrupa) توجه برانگیخت. ورود ارتش بزرگ وایکینگ‌ها (Büyük Viking Ordusu) در 865 به دگرگونی سیاسی بسیار گسترده‌تری انجامید. [2, 7]

نورثامبریا، مرسیا (Mercia) و آنگلیای شرقی (Doğu Anglia) در پی لشکرکشی‌های این ارتش فروپاشیدند. وسکس به مبارزه ادامه داد. آلفرد (Alfred)، که از 871 تا 899 شاه وسکس بود، در 878 ارتشی از وایکینگ‌ها را در ادینگتون (Edington) شکست داد. گوتروم (Guthrum)، رهبر وایکینگ‌ها، بعدها غسل تعمید مسیحی گرفت. [4, 7]

آلفرد با ایجاد شبکه‌ای از مراکز استحکام‌یافته به نام «بورگ» (burh)، توان دفاعی را تقویت کرد. توافق او با گوتروم، کنترل وایکینگ‌ها بر سرزمین‌های گستردهٔ شمالی و شرقی را به رسمیت شناخت. این مناطق با نظم حقوقی و سیاسی موسوم به دانلا (Danelaw) پیوند یافتند. [4, 7]

پادشاهی‌های جداگانه چگونه به انگلستانی متحد تبدیل شدند؟

پیش از اتحاد، قدرت سیاسی پیرامون سرداران جنگیِ موفق شکل می‌گرفت. پیروزی و هدایای ارزشمند به رهبران کمک می‌کرد پیروانی گرد آورند. آن‌ها با پیوند دادن جوامع کوچک‌تر، پادشاهی‌هایی مانند نورثامبریا، مرسیا و وسکس را ساختند. قدرت شاه به توانایی او در جذب هواداران و پاداش دادن به آن‌ها وابسته بود. [6]

در حدود 650–800، پادشاهی‌های اصلی آنگلوساکسون عبارت بودند از کنت، مرسیا، نورثامبریا، آنگلیای شرقی، اسکس (Essex)، ساسکس (Sussex) و وسکس. قدرت نسبی آن‌ها تغییر می‌کرد. برتری نورثامبریا در سدهٔ هفتم جای خود را به قدرت‌گیری مرسیا داد که پایگاهش در میدلندز (Midlands) بود. [4, 7]

مرسیا در دوران اوفا (Offa)، که از 757 تا 796 حکومت کرد، قدرت ویژه‌ای یافت. بااین‌حال، قدرت مرسیا به تشکیل پادشاهی متحدِ نهایی نینجامید. فتوحات وایکینگ‌ها نقشهٔ سیاسی را تغییر داد. وسکس نیز به‌عنوان پادشاهی‌ای که همچنان در برابر ارتش مهاجم مقاومت می‌کرد، دوام آورد. [7]

از دههٔ 910، ادوارد بزرگ‌تر (Yaşlı Edward) و خواهرش اتلفلد (Æthelflæd) به قلمرو دانلا در جنوب رود هامبر (Humber) پیشروی کردند. اتلفلد عنوان «بانوی مرسیایی‌ها» را داشت. هر دو در روایتِ قرار گرفتن سرزمین‌ها زیر فرمان قدرتی جای دارند که پیش از تشکیل انگلستان متحد پدید آمد. [7]

اتلستن در 927 پادشاهی‌های جداگانهٔ انگلستان را زیر یک فرمانروایی گرد آورد. او نخستین «شاه انگلیسی‌ها» شناخته می‌شود. در 937، با پیروزی در برونانبور (Brunanburh) جایگاه برتر خود را در بریتانیا استوارتر کرد. او در این نبرد ائتلافی را شکست داد که شاه اسکاتلند و اسکاندیناویایی‌های (İskandinavlar) دوبلین (Dublin) نیز در آن حضور داشتند. [11]

اتحاد با زندگی روزمره هم پیوند داشت. در دوران اتلستن، خریدوفروش عمدتاً به مراکز بورگ محدود شد و همین امر زندگی شهری را رونق داد. مقررات پولی در پی کنترل وزن نقره و مجازات جعل سکه بود. اگر شما به محل خریدتان و شیوهٔ اعتماد به پرداخت‌ها فکر کنید، این مقررات پیوندی آشنا با حکومت سلطنتی پیش رویتان می‌گذارد. [11]

چرا فتح نورمن‌ها در 1066 نقطهٔ عطف به شمار می‌رود؟

در 14 اکتبر 1066، ویلیام (William)، دوک نرماندی (Normandiya)، ارتش شاه هارولد (Harold) را در هیستینگز (Hastings) شکست داد. هارولد کشته شد. ویلیام در 25 دسامبر همان سال به‌عنوان شاه انگلستان تاج‌گذاری کرد. این فتح، پادشاهی موجود را زیر فرمان حاکمی تازه قرار داد. [12]

پیامدهای آن فراتر از تخت‌وتاج بود. اشراف نورمن‌ـ‌فرانسوی جای بخش بزرگی از نخبگان حاکم پیشین را گرفتند. فرمانروایان جدید برای تثبیت کنترل بر کشور قلعه ساختند. تغییر در مالکیت زمین و ابزارهای اعمال قدرت، این فتح را به نقطهٔ عطفی بزرگ در سیاست تبدیل کرد. [13]

زبان هم تغییر را نشان می‌دهد و هم تداوم را. فرانسوی در حکومت و میان زمین‌داران بزرگ به کار می‌رفت. لاتین زبان کلیسا و اسناد حقوقی بود. انگلیسی زبان گفتاری مردم باقی ماند. پس تغییر فرمانروایان، گفتار انگلیسی را از میان نبرد. [14]

جزئیاتی که در راهنماهای گردشگری پیدا نمی‌کنید

در ساتن هو (Sutton Hoo) در سافک (Suffolk)، تدفین درون کشتیِ متعلق به سدهٔ هفتم، در 1939 کاوشگران را با مسئله‌ای نامعمول روبه‌رو کرد. کشتی چوبی باقی نمانده بود. بااین‌حال، رد آن در ماسه و پرچ‌های آهنی‌اش شکل شناوری به طول حدود 27.3 متر را آشکار می‌کرد. [15]

زمانی تصور می‌شد قطعات سیاه‌رنگِ به‌دست‌آمده از این تدفین، قطران کاج بوده‌اند که برای تعمیر کشتی به کار می‌رفته است. تحلیلی که در 2016 منتشر شد، آن‌ها را قیر شناسایی کرد. ویژگی‌های شیمیایی و ایزوتوپی این قطعات به منشأیی در خاورمیانه (Orta Doğu) اشاره داشت. این یافته، پیوندی فراتر از دریای شمال به تاریخ مادی این تدفین افزود. [15]

شما می‌توانید رد اسکان وایکینگ‌ها را در یک نشانی معمولی خیابان هم پیدا کنید. بخش پایانی نام خیابان فلچر گیت (Fletcher Gate) در ناتینگهام (Nottingham)، از واژهٔ gata در زبان نورس باستان آمده است؛ واژه‌ای به معنای خیابان یا راه. در اینجا «gate» به معنای دروازه یا ورودی نیست. [10]

خط زمانی

• سدهٔ چهارم: مسیحیت در بریتانیای رومی ریشه دواند.
• حدود 410: حکومت روم در بریتانیا پایان یافت.
• سدهٔ پنجم: مهاجران از دریای شمال گذشتند و به بریتانیا آمدند.
• 597: هیئت تبلیغی آگوستین به کنت رسید.
• حدود 650–800: هفت پادشاهی اصلی آنگلوساکسون بر صحنهٔ سیاسی مسلط بودند.
• 664: اوسویو در ویتبی روش رومیِ محاسبهٔ تاریخ عید پاک را برگزید.
• 731: بید «تاریخ کلیسایی مردم انگلیس» را به پایان رساند.
• 757–796: اوفا بر مرسیا حکومت کرد.
• 793: وایکینگ‌ها به لیندیسفارن حمله کردند.
• 865: ارتش بزرگ وایکینگ‌ها از راه رسید.
• 878: آلفرد در ادینگتون پیروز شد.
• دههٔ 910: ادوارد و اتلفلد سرزمین‌های دانلا در جنوب هامبر را فتح کردند.
• 927: اتلستن پادشاهی‌های انگلستان را متحد کرد.
• 937: اتلستن در برونانبور پیروز شد.
• 14 اکتبر 1066: ویلیام ارتش هارولد را در هیستینگز شکست داد.
• 25 دسامبر 1066: ویلیام به‌عنوان شاه انگلستان تاج‌گذاری کرد.

پرسش‌های متداول

آیا آنگلوساکسون‌ها فقط مهاجر بودند؟

خیر. جامعهٔ آنگلوساکسون از تعامل مهاجران با جمعیت‌های رومی‌ـ‌بریتانیایی ساکن منطقه شکل گرفت. مهاجرت گسترده، در کنار تماس با مردمی که از پیش در بریتانیا زندگی می‌کردند، در این فرایند نقش داشت. [1, 5]

پادشاهی‌های اصلی آنگلوساکسون کدام بودند؟

در حدود 650–800، این پادشاهی‌ها کنت، مرسیا، نورثامبریا، آنگلیای شرقی، اسکس، ساسکس و وسکس بودند. قدرت نسبی آن‌ها در طول این دوره تغییر می‌کرد. [4, 7]

آیا آلفرد انگلستان را متحد کرد؟

آلفرد وسکس را تقویت کرد و در 878 ارتشی از وایکینگ‌ها را شکست داد. اتحاد زیر فرمان یک حاکم، در دوران اتلستن و در 927 به دست آمد؛ پس از پیشروی‌های ادوارد و اتلفلد. [4, 7, 11]

آیا فتح نورمن‌ها به زبان انگلیسی پایان داد؟

خیر. انگلیسی زبان گفتاری مردم باقی ماند. فرانسوی در حکومت و میان زمین‌داران بزرگ جایگاه یافت. لاتین نیز در کلیسا و اسناد حقوقی استفاده می‌شد. [14]

منابع

1. Wikipedia — آنگلوساکسون‌ها en.wikipedia.org
2. English Heritage — انگلستان در اوایل قرون وسطی english-heritage.org.uk
3. Our Migration Story — تهاجم آنگلوساکسون‌ها و آغاز شکل‌گیری «انگلیسی‌ها» ourmigrationstory.org.uk
4. Historical Association — آنگلوساکسون‌ها: تاریخی مختصر history.org.uk
5. Nature — مهاجرت آنگلوساکسون‌ها و شکل‌گیری خزانهٔ ژنی انگلیسی‌های نخستین nature.com
6. English Heritage — اوایل قرون وسطی: قدرت و سیاست english-heritage.org.uk
7. English Heritage — آشنایی با انگلستان در اوایل قرون وسطی english-heritage.org.uk
8. English Heritage — اوایل قرون وسطی: دین english-heritage.org.uk
9. Durham Cathedral — بید ارجمند durhamcathedral.co.uk
10. University of Nottingham — ورود و استقرار nottingham.ac.uk
11. The Royal Family — اتلستن royal.uk
12. English Heritage — تاریخ صومعهٔ بتل و میدان نبرد english-heritage.org.uk
13. Kent Historic Environment Record — کنت در قرون وسطی heritage.kent.gov.uk
14. London Museum — فتح نورمن‌ها چگونه لندن را تغییر داد londonmuseum.org.uk
15. PLOS ONE — شناسایی، تعیین ویژگی‌های ژئوشیمیایی و اهمیت قیر journals.plos.org

FAQ

Image: Harold godwinson, Late anglo-saxon warriors, Hastings 1066.png — Rowyn flowerdew, CC0