لومباردها چه کسانی بودند؟ پادشاهی آن‌ها و ریشه نام لومباردی

لومباردها (Lombardlar) قومی ژرمن بودند که در منابع لاتین Langobardi نامیده می‌شدند. آن‌ها در سال 568 به رهبری آلبوین (Alboin) وارد ایتالیا (İtalya) شدند و پادشاهی‌ای با مرکزیت پاویا (Pavia) تشکیل دادند. نام لومباردی (Lombardiya) از نام این قوم گرفته شده است. استقلال پادشاهی آن‌ها در سال 774، با فتح پاویا به دست شارلمانی (Şarlman)، پایان یافت.

اما تاریخ لومباردها به منطقه‌ای که امروز لومباردی نام دارد محدود نمی‌شود. مسیر آن‌ها از بخش سفلای رود الب (Elbe) به پانونیا (Pannonia) و سپس ایتالیا رسید. اگر شما این مسیر را دنبال کنید، جغرافیای چندپاره پادشاهی، قوانین مکتوب و بناهای باقی‌مانده نشان می‌دهند که چگونه یک قوم مهاجر نامی ماندگار بر جغرافیا گذاشت.

لومباردها از کجا آمدند؟

نخستین سکونتگاه‌های شناخته‌شده لومباردها در شرق بخش سفلای الب، در شمال آلمان (Almanya) امروزی قرار داشت. در سده نخست میلادی، حضور آن‌ها در حوالی این منطقه ثبت شده است. این اطلاعات، نقطه اتکای جغرافیایی اولیه‌ای برای شناخت قومی فراهم می‌کند که بعدها با ایتالیا پیوند خورد.

روایت‌های خاستگاه آن‌ها به جاهای دیگری اشاره دارند. «اوریگو» (Origo) و پائولوس دیاکونوس (Paulus Diaconus) از خاستگاهی در اسکاندیناوی (İskandinavya) سخن می‌گویند. روایت متفاوت «کدکس گوتانوس» (Codex Gothanus)، آغاز مهاجرت را کنار رودی به نام ویندیلیکوس (Vindilicus)، در حاشیه سرزمین گل (Galya)، قرار می‌دهد. این‌ها روایت‌های متفاوتی از آغاز راه هستند و یک مسیر مورد توافق را شرح نمی‌دهند.

حدود سال 500، لومباردها در شمال رود دانوب (Tuna) بودند. سپس در پانونیا گسترش یافتند؛ سرزمینی که بخش‌هایی از غرب مجارستان (Macaristan) امروزی و اتریش سفلی (Aşağı Avusturya) را دربر می‌گرفت. بنابراین، پانونیا مرحله‌ای مهم میان سکونتگاه‌های پیشین آن‌ها در شمال و ورودشان به ایتالیا بود.

در سال 567، آلبوین، پادشاه لومباردها، با آوارها (Avarlar) متحد شد و پادشاهی گپیدها (Gepidler) را نابود کرد. سال بعد، او لومباردها را به ایتالیا برد. این دو رویداد پیاپی، پایان یک پادشاهی را به آغاز فتوحات لومباردها در سرزمین‌های غربی‌تر پیوند می‌دهند.

لومباردها چگونه پادشاهی خود را در ایتالیا تشکیل دادند؟

آلبوین در سال 568 وارد ایتالیا شد و تصرف سرزمین‌های زیر فرمان بیزانس (Bizans) را آغاز کرد. ایتالیا پیش‌تر جنگ گوتی (Gotlar Savaşı) سال‌های 535–554 را پشت سر گذاشته و آسیب دیده بود. نیروی کوچک بیزانسی باقی‌مانده نمی‌توانست جلوی پیشروی لومباردها را بگیرد.

نخستین دوک‌نشین لومباردی در ایتالیا، فریولی (Friuli) در شمال شرق بود. میلان (Milano) در سال 569 سقوط کرد. پاویا بیشتر مقاومت کرد: لومباردها در سال 572، پس از محاصره‌ای حدوداً سه‌ساله، آن را گرفتند. پیشروی آن‌ها هم با تصرف سریع سرزمین‌ها همراه بود و هم با مقاومت طولانی.

پاویا مرکز اصلی اداری پادشاهی و محل اقامت پادشاهان آن شد. پس اهمیتش هم به حکومت‌داری مربوط بود و هم به فتح نظامی. وقتی شما در تاریخ لومباردها به نام پاویا برمی‌خورید، با شهری روبه‌رو هستید که اقامتگاه سلطنتی و اداره پادشاهی در آن به هم می‌رسیدند.

سلطنت بدون وقفه ادامه پیدا نکرد. لومباردها میان سال‌های 574 و 584، حدود ده سال پادشاه نداشتند. انتخاب آوتاری (Authari) در سال 584 سلطنت را احیا کرد. به این ترتیب، تاریخ آغازین پادشاهی دوره‌ای قابل‌توجه بدون رهبری پادشاه را هم دربر می‌گرفت.

آیا لومباردها بر سراسر ایتالیا حکومت می‌کردند؟

لومباردها هرگز سراسر شبه‌جزیره را فتح نکردند. بیزانس گذرگاهی را حفظ کرد که رم (Roma) را از راه پروجا (Perugia) به راونا (Ravenna) وصل می‌کرد. باقی ماندن این ارتباط مانع شد که فتوحات لومباردها به تسلط بر کل ایتالیا تبدیل شود.

بااین‌حال، فرمانروایی لومباردها بسیار فراتر از شمال می‌رفت. قلمرو آن‌ها از لانگوباردیای بزرگ (Langobardia Maior) تا اسپولتو (Spoleto) در مرکز ایتالیا و بنونتو (Benevento) و گارگانو (Gargano) در جنوب امتداد داشت. اگر تاریخشان را به لومباردی امروزی محدود کنیم، بخش بزرگی از این سرزمین‌ها نادیده می‌ماند.

اگر شما پادشاهی را روی نقشه مجسم می‌کنید، هم گستردگی آن را ببینید و هم گسستگی‌هایش را. سرزمین‌های شمالی لومباردها، مراکز آن‌ها در مرکز و جنوب، و گذرگاه بیزانسی همگی بخشی از یک جغرافیای سیاسی بودند. نام این پادشاهی نباید این تصور را ایجاد کند که سراسر ایتالیا فتح شده بود.

لومباردها چگونه قوانین خود را مکتوب کردند؟

در نوامبر 643، مجمعی از سپاهیان در پاویا فرمان روتاری (Rothari Fermanı) را پذیرفت. این فرمان پایه مکتوب حقوق لومباردی شد. نقش پاویا در این رویداد، بُعدی حقوقی نیز به جایگاه آن به‌عنوان مرکز اصلی سلطنتی و اداری می‌افزاید.

این فرمان 388 فصل داشت و عمدتاً به حقوق کیفری می‌پرداخت. بنابراین، مجموعه‌ای مفصل با تمرکزی مشخص بود، نه صرفاً اعلامیه‌ای کوتاه از سوی پادشاه. پذیرش آن، زمان مشخصی را نشان می‌دهد که حقوق لومباردی صورت مکتوب پیدا کرد.

این مجموعه همچنان تغییر می‌کرد. گرویدن لومباردها به مذهب کاتولیک تغییراتی در قوانین به همراه آورد. گریموآلد (Grimoald) نیز در سال 668 موادی به فرمان روتاری افزود. پس پذیرش این سنت حقوقی مکتوب در سال 643 به معنای ثابت ماندن همیشگی آن نبود.

چرا لومباردی را به این نام می‌شناسیم؟

نام لومباردی از Longobardus یا Langobardus گرفته شده است. این‌ها صورت‌های لاتین نام قومی هستند که در سال 568 وارد ایتالیا شد. این نام جغرافیایی، پیوند میان لومباردها و سرزمین‌های مرتبط با فرمانروایی آن‌ها را حفظ کرده است.

معنای جغرافیایی آن هم تغییر کرد. در اوایل قرون وسطی، لومباردی به پادشاهی لومباردها اشاره داشت. در سده‌های بعد، این نام گاهی می‌توانست سراسر شمال ایتالیا را دربر بگیرد و از مرزهای منطقه امروزی فراتر برود.

شما می‌توانید این تاریخ را از راه نام مکان‌هایی که هنگام خواندن یک نشانی یا برنامه‌ریزی سفر به کار می‌برید، به زندگی روزمره پیوند دهید. لومباردی نمونه‌ای است که در آن، نام آشنای یک منطقه، نام قومی قدیمی‌تر را در خود نگه داشته است؛ هرچند محدوده جغرافیایی‌اش تغییر کرده باشد.

معنای خود واژه Langobardi همچنان محل بحث است. یک توضیح، آن را «ریش‌های بلند» معنا می‌کند. توضیح دیگری، جزء دوم واژه را به واژه‌ای در زبان نیاژرمنی به معنای «تبر» پیوند می‌دهد. بنابراین، توضیح رایجِ مربوط به ریش باید به‌عنوان یک تفسیر مطرح شود، نه معنایی بی‌چون‌وچرا.

خط زمانی

• سده نخست میلادی: حضور لومباردها در حوالی بخش سفلای الب ثبت شد.
• حدود 500: آن‌ها در شمال دانوب بودند و سپس در پانونیا گسترش یافتند.
• 567: آلبوین و آوارها پادشاهی گپیدها را نابود کردند.
• 568: آلبوین لومباردها را وارد ایتالیا کرد و فتح سرزمین‌های بیزانسی آغاز شد.
• 569: لومباردها میلان را تصرف کردند.
• 572: پاویا پس از محاصره‌ای حدوداً سه‌ساله سقوط کرد.
• 574–584: لومباردها دوره‌ای بدون پادشاه را گذراندند.
• 584: انتخاب آوتاری سلطنت را احیا کرد.
• 643: فرمان روتاری در پاویا پذیرفته شد.
• 668: گریموآلد موادی به مجموعه قوانین افزود.
• 774: شارلمانی پاویا را فتح کرد و به استقلال پادشاهی پایان داد.
• 2011: یونسکو (UNESCO) هفت مجموعه از بناهای لومباردی را در فهرست میراث جهانی ثبت کرد.

جزئیاتی که در راهنماهای سفر پیدا نمی‌کنید

یک پژوهش دیرینه‌ژنومی در سال 2018، دی‌ان‌ای 63 فرد مدفون در سولاد (Szólád) مجارستان و کولنیو (Collegno) ایتالیا را بررسی کرد. پژوهشگران به‌صراحت گفتند که هدفشان شناسایی هویت قومی لومباردها از راه ژنتیک نبوده است. هنگام پیوند دادن شواهد زیستی به تاریخ یک قوم مشخص، توجه به دامنه این پژوهش اهمیت دارد.

آرامگاهی که در سال 1874 در چیویداله (Cividale) کشف شد، به گیزولف (Gisulf)، نخستین دوک فریولی، نسبت داده شد. این شناسایی محل تردید است، زیرا اشیای تدفینی آن به پس از میانه سده هفتم تعلق دارند. بنابراین، فردی که آرامگاه به او نسبت داده شده و شواهد تاریخ‌گذاری آن باید جداگانه در نظر گرفته شوند.

در همان آرامگاه، انگشتری مُهردار یافت شد که سکه‌ای طلایی از تیبریوس (Tiberius)، امپراتور روم، روی آن نشانده شده بود. این شیء یکی از جزئیات مشخص تدفین است، هرچند انتساب آرامگاه به گیزولف همچنان قطعی نیست. نامطمئن بودن هویت فرد مدفون، شواهد مربوط به محتویات آرامگاه را از میان نمی‌برد.

اثر هفت‌بخشی لومباردی ثبت‌شده در یونسکو ویژگی کمتر آشکار دیگری هم دارد: معیارهای انتخاب آن، پایتخت‌های سلطنتی پیشین لومباردها را کنار می‌گذاشت. بنابراین، اهمیت پاویا در پادشاهی و نبودن آن در این مجموعه مشخص از بناها با هم سازگارند. این گزینش میراث جهانی، فهرست همه مراکز مهم لومباردها نیست.

پس از پایان استقلال پادشاهی چه چیزی باقی ماند؟

فتح پاویا به دست شارلمانی در سال 774 به استقلال پادشاهی لومباردها پایان داد. اما سنت حقوقی لومباردها پایان نیافت. این سنت، به‌ویژه در بنونتو، تا سده یازدهم و پس از آن ادامه داشت.

میراث بناهای آن‌ها در سراسر ایتالیا پراکنده است. یونسکو در سال 2011 هفت مجموعه را در چیویداله دل فریولی (Cividale del Friuli)، برشا (Brescia)، کاستل‌سپریو–توربا (Castelseprio-Torba)، اسپولتو، کامپلو سول کلیتونو (Campello sul Clitunno)، بنونتو و مونته سنت‌آنجلو (Monte Sant’Angelo) ثبت کرد. پراکندگی این مکان‌ها نشان‌دهنده تاریخی است که از شمال تا مرکز و جنوب ایتالیا امتداد داشت.

برای شما به‌عنوان بازدیدکننده، این مکان‌ها چارچوبی جغرافیایی برای درک آن حضور گسترده‌تر فراهم می‌کنند. پاویا به شناخت حکومت سلطنتی کمک می‌کند. هفت مجموعه یونسکو نیز میراثی از بناها را حفظ می‌کنند که با گزینشی جداگانه انتخاب شده‌اند. هر دو بخشی از تاریخ نهفته در نام لومباردی هستند.

پرسش‌های متداول

لومباردها چه کسانی بودند؟

لومباردها قومی ژرمن بودند که در منابع لاتین Langobardi نامیده می‌شدند. آن‌ها در سال 568 به رهبری آلبوین وارد ایتالیا شدند و پادشاهی‌ای تشکیل دادند که پاویا مرکز اصلی اداری و محل اقامت پادشاهان آن بود.

آیا پادشاهی لومباردها همان لومباردی امروزی بود؟

خیر. فرمانروایی لومباردها تا اسپولتو، بنونتو و گارگانو امتداد داشت. محدوده نام لومباردی هم تغییر کرد: ابتدا به پادشاهی اشاره داشت و بعدها گاهی سراسر شمال ایتالیا را دربر می‌گرفت.

فرمان روتاری چه بود؟

این فرمان پایه مکتوب حقوق لومباردی بود که در نوامبر 643 در مجمعی از سپاهیان در پاویا پذیرفته شد. 388 فصل آن عمدتاً به حقوق کیفری می‌پرداخت و گریموآلد در سال 668 مواد دیگری به آن افزود.

پادشاهی لومباردها چه زمانی پایان یافت؟

استقلال آن در سال 774، با فتح پاویا به دست شارلمانی، پایان یافت. حقوق لومباردی پس از آن نیز، به‌ویژه در بنونتو، تا سده یازدهم و پس از آن ادامه داشت.

منابع

1. Vikipedi — لومباردها tr.wikipedia.org
2. Nature Communications — شناخت سازمان اجتماعی و مهاجرت بربرهای سده ششم از راه دیرینه‌ژنومیک nature.com
3. Wikipedia — لومباردها en.wikipedia.org
4. Italia.it — لومباردها و مکان‌های قدرت آن‌ها italia.it
5. Wikipedia — پاویا en.wikipedia.org
6. دانشگاه کلن، کتابخانه قوانین — قوانین لومباردها leges.uni-koeln.de
7. Wikipedia — لومباردی en.wikipedia.org
8. یونسکو — لومباردها در ایتالیا، مکان‌های قدرت whc.unesco.org
9. موزه ملی باستان‌شناسی چیویداله — آرامگاه گیزولف museoarcheologicocividale.beniculturali.it

FAQ

Image: Lombard (Kingdom of) Italy.png — Wario2, CC BY-SA 4.0