تاینوها (ترکی: Tainolar) مردمان بومی کارائیب بودند و به زبانی از خانوادهٔ آراواکی سخن می‌گفتند. جوامع آنها در سراسر باهاما، آنتیل بزرگ و بخش شمالی آنتیل کوچک زندگی می‌کردند. کلمب در 1492 در گواناهانیِ باهاما با تاینوها روبه‌رو شد. اما تاریخ آنها به سده‌ها کشاورزی، گسترش روستاها و زندگی آیینی پیش از این برخورد برمی‌گردد.
پس از کلمب، فتح اسپانیایی‌ها جنگ، برده‌سازی و کار اجباری را به همراه آورد. بیماری هم بر این ویرانی افزود. بااین‌حال، ادعای ناپدیدشدن کامل تاینوها با شواهد سازگار نیست. اگر شما سرگذشت آنها را تا پورتوریکوی امروز دنبال کنید، پژوهشهای ژنتیکی و نمودهای امروزی هویت تاینو پیوندهایی را نشان میدهند که از ویرانی دوران استعمار جان به در برده‌اند.
تاینوها چه کسانی بودند و از کجا آمدند؟
نامهای «آراواک‌های جزیره‌نشین» و «آراواک‌های آنتیل» بیانگر پیوند میان تاینوها و جوامع آراواک در آمریکای جنوبی‌اند. موزهٔ فلوریدا خاستگاه فرهنگ تاینو را به جمعیت‌های آراواکی‌زبان پیرامون رود اورینوکو پیوند می‌دهد. این ارتباط، تاریخ کارائیب را در چارچوب گسترده‌تری از جابه‌جایی میان خشکی اصلی و جزیره‌ها قرار می‌دهد.
بر پایهٔ نظریه‌ای دربارهٔ مهاجرت که موزهٔ فلوریدا ارائه کرده است، جوامع سالادوئید حدود 250 پیش از میلاد به شرق هیسپانیولا رسیدند. آنها سنت‌های کشاورزی و سفالگری را با خود آوردند.
در هیسپانیولا، حدود 1100–1200 میلادی، روستاهای بزرگ‌تر با طرح و آرایش منظم‌تر پدید آمدند. کشاورزی نیز فشرده‌تر شد. این تحولات به شناخت فرهنگ تاینو از راه سکونتگاه‌ها و تولید غذا کمک میکنند؛ به‌جای آنکه آغاز این فرهنگ را همان لحظهٔ ورود اروپایی‌ها بدانیم.
تاینوها کجا زندگی می‌کردند؟
جوامع تاینو در باهاما، آنتیل بزرگ و بخش شمالی آنتیل کوچک سکونت داشتند. هر مکان بخشی متفاوت از تاریخ آنها را حفظ کرده است. گواناهانی محل برخورد با کلمب در 1492 بود. هیسپانیولا شواهدی از رشد روستاها و فشرده‌ترشدن کشاورزی دارد. در پورتوریکو، محوطه‌های آیینی و اسناد مقاومت در برابر فتح اسپانیایی‌ها باقی مانده‌اند.
در کاگوانا، در منطقهٔ اوتوآدوی پورتوریکو، زمین‌های توپ‌بازی که حدود 1270 میلادی ساخته شدند، در کنار سنگ‌های دارای سنگ‌نگاره باقی مانده‌اند. در سنت کروآ، باتِیِ سالت ریور، محوطه‌ای با حاشیهٔ سنگی، محل گردهمایی بود. بازی، رقص، موسیقی و آیین‌های آرِیتو جوامع تاینو را در آنجا گرد هم می‌آوردند.
فرهنگ تاینو چگونه بود؟
روستاهای تاینو را رؤسایی به نام کاسیکه اداره می‌کردند. مسئولیت آنها سامان‌دادن به دادوستد، حل اختلاف‌ها و حفاظت از جامعه بود. بنابراین، رهبری هم روابط درون روستا را در بر می‌گرفت و هم تعامل با بیرون را. کاسیکه بخشی از سازمان‌دهی عملی زندگی جمعی بود.
کشاورزان در تپه‌های خاکیِ دست‌ساز به نام کونوکو، کاساوا و ذرت می‌کاشتند. این شیوه‌های کشاورزی زندگی روستایی را تأمین می‌کردند. در هیسپانیولا، فشرده‌ترشدن کشاورزی با رشد سکونتگاه‌های بزرگ‌تر در حدود 1100–1200 میلادی همراه بود. تولید غذا و توسعهٔ سکونتگاه‌ها دو بخش به‌هم‌پیوسته از تاریخ فرهنگی تاینو بودند.
باورهای تاینو شامل ارواحی به نام زِمی بود. این ارواح با سنگ‌ها، درختان، غارها و نیروهای طبیعی مانند باران ارتباط داشتند. پیکره‌های آنها را از سنگ، صدف، چوب و گل می‌ساختند. به این ترتیب، باورها ویژگی‌های جهان پیرامون را به اشیایی پیوند می‌دادند که مردم می‌توانستند بسازند و به کار ببرند.
باتِیِ سالت ریور نشان می‌دهد که چندین فعالیت در یک فضای جمعی انجام می‌شد. این محوطه هم جای بازی بود و هم میزبان رقص، موسیقی و آیین‌های آرِیتو. وقتی شما زندگی روستایی تاینو را تصور می‌کنید، این فضای گردهمایی را هم در کنار زمین‌های کشاورزی و مسئولیت‌های کاسیکه در نظر بگیرید.
زبان تاینو، تلفظ و معنی نام آن
زبان تاینو به خانوادهٔ آراواکی تعلق داشت. بر اساس تاریخچهٔ زبانیِ خلاصه‌شده در ویکی‌پدیای انگلیسی، استفاده از آن به‌عنوان زبان مادری در سدهٔ هفدهم پایان یافت. بااین‌حال، بخشی از واژگان آن وارد زبان‌های دیگر شد. واژه‌های بومی canoa، hamaca و barbacoa از راه اسپانیایی به انگلیسی رسیدند و به صورت canoe، hammock و barbecue درآمدند.
شما هر بار که واژهٔ انگلیسی barbecue را به کار می‌برید یا از استراحت در یک hammock حرف می‌زنید، با این میراث زبانی روبه‌رو می‌شوید. این واژه‌های آشنای انگلیسی پیوندی با واژگان بومی کارائیب حفظ کرده‌اند. بقای آنها با انتقال پیوستهٔ تاینو به‌عنوان زبان مادری تفاوت دارد.
مریام وبستر تلفظ انگلیسی Taino را «ˈtī-(ˌ)nō» آورده است؛ تقریباً «TIE-noh» یا «تاینو» با تکیه بر بخش نخست. دربارهٔ معنی آن توافق کمتری وجود دارد. خوزه باریرو، Taíno را به معنی «مردمان خوب» توضیح می‌دهد. برداشت‌های دیگر، آن را به nitayno، نام یک گروه اجتماعی نخبه، پیوند میدهند. بنابراین «مردمان خوب» را باید یک تفسیر دانست، نه ترجمه‌ای که همه بر سر آن توافق دارند.
این واژه در 1493 در اسناد اسپانیایی دیده می‌شود. کاربرد گسترده‌تر آن به‌عنوان نام قومیِ دربرگیرندهٔ این مردمان کارائیب، با کار کنستانتین ساموئل رافینسک در 1836 ارتباط دارد. در نتیجه، تاریخ این نام و تاریخ جوامعی که توصیف می‌کند، مسیرهای زمانی متفاوتی دارند.
پس از کلمب چه بر سر تاینوها آمد؟
ورود کلمب به گواناهانی در 1492 آغاز برخوردی بود که در اینجا شرح داده می‌شود. زیر سلطهٔ استعماری اسپانیا، بومیان و آفریقایی‌های به‌بردگی‌گرفته‌شده در مزارع نیشکر، معادن و خدمت خانگی کار می‌کردند. برده‌سازی و بهره‌کشی از نیروی کار بخشی از جهان استعماریِ پس از آن بود.
اسناد پورتوریکو ابعاد ملموس این خشونت را نشان میدهند. در درگیری‌های 1511 تا 1515، یورش‌های اسپانیایی‌ها روستاها و زمین‌های کشاورزی تاینو را ویران کرد. مهاجمان بزرگسالان، از جمله زنان، و نیز کودکان را اسیر می‌کردند. این ویرانی خانه‌ها، تولید غذا و مردمی را هدف می‌گرفت که تداوم جوامع به آنها وابسته بود.
آبله ضربهٔ بزرگ دیگری وارد کرد. نامهای به تاریخ 10 ژانویهٔ 1519 از راهبان هیرونیمی که هیسپانیولا را اداره می‌کردند، شیوعی را ثبت کرده است که در دسامبر 1518 آغاز شد. این تاریخ اهمیت دارد، زیرا کاهش جمعیت جزیره پیش از این همه‌گیریِ ثبت‌شده آغاز شده بود.
ماسیمو لیوی باچی، جمعیت‌شناس، توضیح‌هایی را به چالش می‌کشد که همه‌گیری‌ها را علت اصلی فروپاشی جمعیت می‌دانند. او استدلال می‌کند که بهره‌کشی از نیروی کار و کاهش باروری را هم باید در نظر گرفت. جنگ، اسارت، آسیب به کشاورزی و بیماری، همگی در شرح کاهش جمعیت دوران استعمار جای دارند.
حتی جمعیت اولیه هم محل بحث است. برآوردهای جمعیت هیسپانیولا در 1492 از 100,000 نفر تا بیش از یک میلیون نفر متغیر است. موزهٔ فلوریدا مطرح می‌کند که شواهد باستان‌شناختی ممکن است از ارقامی نزدیک‌تر به برآوردهای بالاتر پشتیبانی کنند. چنین اختلافی باعث می‌شود ارائهٔ یک رقم واحد و دقیق برای جمعیت اولیهٔ جزیره گمراهکننده باشد.
تاینوهای پورتوریکو: مقاومت و یک نام مردانهٔ ثبت‌شده
آگویبانا نام مردانهٔ تاینوست که در تاریخ پورتوریکو ثبت شده است. آگویبانای دوم در 1511 رهبری جنگ با فاتحان اسپانیایی را بر عهده داشت. اگر شما به دنبال نام پسرانهٔ تاینو هستید، این نام به شخصیتی ثبت‌شده در تاریخ و مبارزه‌ای مشخص تعلق دارد.
سندی از خزانه‌داری پورتوریکو به تاریخ 6 فوریهٔ 1512، مالیات سلطنتیِ 20 درصدی بر تاینوهایی را ثبت می‌کند که از راه جنگ به بردگی گرفته شده بودند. این سند جنگ را به اسارت و درآمد سلطنتی پیوند می‌دهد. در کنار روایت‌های ویرانی روستاها و کشتزارها، این سند نشان می‌دهد که فتح چگونه در اسناد اداری ثبت می‌شد.
خط زمانی
- حدود 250 پیش از میلاد: بر اساس نظریهٔ مهاجرت ارائه‌شده از سوی موزهٔ فلوریدا، جوامع سالادوئید به شرق هیسپانیولا رسیدند.
- 1100–1200 میلادی: روستاهای بزرگ‌تر و کشاورزی فشرده‌تر از نشانه‌های تحول فرهنگ تاینو در هیسپانیولا بودند.
- حدود 1270 میلادی: زمین‌های توپ‌بازی در کاگوانای پورتوریکو ساخته شدند.
- 1492: کلمب در گواناهانی با تاینوها روبه‌رو شد.
- 1493: واژهٔ تاینو در اسناد اسپانیایی ظاهر شد.
- 1511: آگویبانای دوم در پورتوریکو رهبری جنگ با فاتحان اسپانیایی را بر عهده داشت.
- دسامبر 1518: شیوع ثبت‌شدهٔ آبله در هیسپانیولا آغاز شد.
- سدهٔ هفدهم: استفاده از تاینو به‌عنوان زبان مادری پایان یافت.
- 1836: رافینسک تاینو را به‌عنوان یک رده‌بندی قومی گسترده‌تر به کار برد.
- 2018: پژوهش دی‌ان‌ای باستانی، پیوندهای تباری با مردم امروزی پورتوریکو را نشان داد.
- 2018–2019: نمایشگاهی در اسمیتسونین به میراث و هویت امروزی تاینو پرداخت.
جزئیاتی که در راهنماهای گردشگری پیدا نمی‌کنید
در بازی باتو، بازیکنان با لگن، آرنج، شانه یا سر خود به توپی لاستیکی ضربه می‌زدند. این جزئیات، جنبه‌ای بدنی از بازی را نشان می‌دهد که زمین‌های باقی‌مانده به‌تنهایی نمی‌توانند منتقل کنند. این توپ‌بازی بخشی از دنیای گسترده‌تر فعالیت‌های جمعی تاینو بود.
از جمله اشیایی که در آیین‌های کوهوبا به کار می‌رفت، کاردک‌های القای استفراغ بود. این ابزارها را می‌شد از چوب‌های سخت آنتیل یا استخوان دندهٔ گاو دریایی ساخت. مواد سازندهٔ آنها پیوندی ملموس میان اعمال آیینی و منابع طبیعیِ به‌کاررفته در ساخت اشیای آیینی برقرار میکنند.
چهارپایهٔ دوهوی تاینو در موزهٔ بریتانیا، با شمارهٔ ثبت Am1949,22.118، به 1292–1399 میلادی تاریخ‌گذاری شده است. چشم‌ها، دهان و شانه‌های آن با طلا مرصع شده‌اند. شکل مادی و تاریخ‌گذاری‌شدهٔ این اثر، نمای دیگری از زندگی تاینو پیش از ورود کلمب به دست می‌دهد.
آیا امروز هم تاینوها وجود دارند؟
پژوهشی در PNAS در 2018، خویشاوندی نزدیکی میان مؤلفهٔ ژنتیکی بومی در مردم امروزی پورتوریکو و یک فرد باستانی تاینو از باهاما یافت. ژنوم باستانی از دندان زنی به دست آمد که در غار پریچرز در الوترا پیدا شده بود. این دندان به 776–992 میلادی تاریخ‌گذاری شده است.
این پژوهش از مدلی پشتیبانی نکرد که بر اساس آن مردم پورتوریکو مستقیماً از همین یک زن باهامایی تبار گرفته باشند. در عوض، به جمعیت‌های نیاکانی با خویشاوندی نزدیک اشاره داشت. اگر شما این یافته را شاهدی بر تداوم می‌دانید، این تفاوت مهم است: پیوند مورد بحث میان جمعیت‌هایی با تبار مشترک است.
هویت امروزی بخش دیگری از تصویر را نشان می‌دهد. نمایشگاه 2018–2019 اسمیتسونین، افراد و سازمانهایی را معرفی و مستند کرد که در کوبا، جمهوری دومینیکن، پورتوریکو و جوامع مهاجر در ایالات متحده، تبار بومی خود را از راه هویت تاینو ابراز میکنند. تاریخ تاینو در کنار شواهد باستان‌شناختی و ژنتیکی، این نمودهای امروزی را نیز در بر می‌گیرد.
پرسش‌های متداول
تاینوها کجا زندگی می‌کردند؟
آنها در باهاما، آنتیل بزرگ و بخش شمالی آنتیل کوچک زندگی می‌کردند. خاستگاه فرهنگی آنها با جوامع آراواکی‌زبان پیرامون رود اورینوکو در آمریکای جنوبی پیوند دارد.
Taíno را چطور تلفظ میکنند؟
مریام وبستر تلفظ انگلیسی آن را «ˈtī-(ˌ)nō» آورده است؛ تقریباً «TIE-noh» یا «تاینو» با تکیه بر بخش نخست.
آیا تاینوها پس از کلمب ناپدید شدند؟
جمعیت آنها تلفات فاجعهباری دید. پیوندهای ژنتیکی با مردم امروزی پورتوریکو و نمودهای امروزی هویت تاینو، ادعای ناپدیدشدن کامل را به چالش می‌کشند.
کدام نام پسرانهٔ تاینو در اسناد تاریخی ثبت شده است؟
آگویبانا نام مردانه‌ای است که در تاریخ پورتوریکو ثبت شده است. آگویبانای دوم در 1511 رهبری جنگ با فاتحان اسپانیایی را بر عهده داشت.
منابع
- ویکی‌پدیای انگلیسی — تاینو en.wikipedia.org
- موزهٔ فلوریدا — تاریخ فرهنگ تاینو floridamuseum.ufl.edu
- کتابخانهٔ کنگره — کلمب و تاینوها wwws.loc.gov
- سازمان پارک‌های ملی — زندگی، باور و آیین تاینو nps.gov
- موزهٔ ملی سرخ‌پوستان آمریکا، اسمیتسونین — راهنمای گالری تاینو americanindian.si.edu
- موزهٔ هنر پیشاکلمبی شیلی — شمنیسم در کارائیب museo.precolombino.cl
- موزهٔ بریتانیا — چهارپایه؛ دوهو britishmuseum.org
- ویکی‌پدیای انگلیسی — زبان تاینو en.wikipedia.org
- مریام وبستر — تاینو merriam-webster.com
- آکادمی تاریخ پورتوریکو — جنگ و سلب دارایی تاینوها، 1511–1512 academiaprhistoria.org
- ماسیمو لیوی باچی — کاهش جمعیت آمریکای تحت سلطهٔ اسپانیا پس از فتح labdisia.disia.unifi.it
- PNAS — خاستگاه‌ها و میراث ژنتیکی تاینوهای کارائیب pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- مؤسسهٔ اسمیتسونین — تاینو: میراث و هویت بومی در کارائیب si.edu
- ویکی‌پدیای انگلیسی — محوطهٔ زمین‌های توپ‌بازی آیینی کاگوانا en.wikipedia.org
FAQ
تاینوها کجا زندگی می‌کردند؟
تاینوها در باهاما، آنتیل بزرگ و بخش شمالی آنتیل کوچک زندگی می‌کردند. خاستگاه فرهنگی آنها با جوامع آراواکی‌زبان پیرامون رود اورینوکو در آمریکای جنوبی پیوند دارد.
Taíno را چطور تلفظ میکنند؟
فرهنگ مریام وبستر تلفظ انگلیسی آن را ˈtī-(ˌ)nō آورده است؛ تقریباً «تاینو» با تکیه بر بخش نخست، یا TIE-noh.
آیا تاینوها پس از کلمب ناپدید شدند؟
جمعیت آنها تلفات فاجعهباری دید، اما تعبیر ناپدیدشدن کامل گمراهکننده است. پژوهشهای ژنتیکی پیوندهای تباری آنها را با مردم امروزی پورتوریکو نشان میدهند و افراد و سازمانهایی همچنان هویت تاینویی خود را ابراز میکنند.
کدام نام پسرانهٔ تاینو در اسناد تاریخی ثبت شده است؟
آگویبانا نام مردانهٔ تاینوست که در تاریخ پورتوریکو ثبت شده است. آگویبانای دوم در 1511 رهبری جنگ با فاتحان اسپانیایی را بر عهده داشت.
Image: Spatula, 900–1492. Caribbean, Greater Antilles, Taino, 10th-15th century. Manatee bone.jpg — Gift of Brian and Florence Mahony, CC0
