Haiti (turski: Haiti) i Dominikanska Republika (turski: Dominik Cumhuriyeti) dijele ostrvo Hispaniolu (turski: Hispanyola) zato što se na zapadu razvila francuska vlast, dok se na istoku nastavila španska vlast. Ta je podjela priznata 1697. godine. Haiti je izborio nezavisnost 1804., a zatim je od 1822. do 1844. upravljao cijelim ostrvom. Dominikanska Republika odvojila se od Haitija 1844. godine. Tako je nastala podjela ostrva na dvije države.
Možda će vas iznenaditi da Hispaniola tokom cijele te historije nije ostala podijeljena. Promjene njene političke karte možete pratiti kroz kolonijalne sporazume, revoluciju protiv ropstva i 22 godine pod jednom vlašću. Ključno je razlikovati raniju kolonijalnu granicu od kasnijeg osamostaljenja dviju država.
Ostrvo Hispaniola: gdje se nalazi na karti?
Hispaniola se nalazi u Karipskom moru i pripada Velikim Antilima. Zapadno od nje je Kuba, a istočno Portoriko. Površina joj je približno 76.192 kvadratna kilometra. Poslije Kube, drugo je najveće karipsko ostrvo.
Na karti Hispaniole Haiti zauzima zapadni dio. Dominikanska Republika zauzima istočni dio. Hispaniola je naziv njihovog zajedničkog ostrva. Svaka od tih zemalja ima vlastito ime i nezavisnu državnost.
Ta vam razlika može koristiti i u svakodnevnim situacijama. Ako čitate kartu ili birate jezik za razgovor, sam naziv ostrva ne govori vam o kojoj je državi ili kojem jeziku riječ. U Dominikanskoj Republici govori se španski. Na Haitiju se govore francuski i haićanski kreolski.
Šta znači Hispaniola?
Hispaniola je latinizirani oblik španskog naziva Española. Prema objašnjenju Pedra Mártira de Angleríje, taj naziv predstavlja umanjenicu imena Španija. Njegovo porijeklo zato pripada španskoj kolonijalnoj historiji ostrva.
Historija ostrva, međutim, nije počela dolaskom Evropljana. Kada je Kristofor Kolumbo stigao na Hispaniolu 1492. godine, na njoj su već živjele starosjedilačke zajednice. Među njima su bili Taíno, Ciguayo i Macorix.
Je li Kolumbo pristao na Hispanioli?
Da. Kolumbo je stigao na Hispaniolu 1492. godine. Tokom drugog putovanja 1493. unaprijedio je špansku kolonizaciju. Njegov dolazak predstavlja rani datum u kolonijalnoj historiji ostrva. Ipak, sam po sebi ne objašnjava kasniju francusko-špansku podjelu.
Španskim naseljavanjem nastao je i Santo Domingo na južnoj obali ostrva. UNESCO osnivanje njegovog kolonijalnog grada datira u 1498. godinu. Počeci grada zato su znatno stariji od sporazuma kojima su formalno razgraničeni francuski i španski posjedi.
Važno je da razlikujete nazive Santo Domingo i Saint-Domingue. Santo Domingo bio je grad na južnoj obali. Saint-Domingue postao je francuska kolonija na zapadu Hispaniole. U njoj je počela Haićanska revolucija.
Kako su Francuska i Španija podijelile Hispaniolu?
Tokom 17. vijeka francuski bukaniri uspostavili su baze na zapadu Hispaniole. Njihovo prisustvo pomoglo je stvaranju uslova za nastanak francuske kolonije Saint-Domingue. Francuska kolonijalna vlast tako se razvijala na zapadu, uz španske posjede na istoku.
Presudno diplomatsko priznanje uslijedilo je 1697. godine. Mirom u Rijswijku Španija je priznala francuski suverenitet nad približno zapadnom trećinom Hispaniole. Bila je to podjela između kolonijalnih sila. Haiti i Dominikanska Republika tada još nisu postojali kao nezavisne države.
Sporazumom iz Aranjueza 1777. godine detaljno je utvrđena granica između francuske i španske kolonije. Ta dva sporazuma imala su različite uloge. Mirom u Rijswijku priznat je francuski suverenitet na zapadu. Sporazumom iz Aranjueza precizno je određena granica između kolonija.
Ako želite razumjeti zašto na ostrvu postoje dvije države, počnite od te kolonijalne podjele. Njome su uspostavljene zasebne francuske i španske teritorije. Ipak, kasnija historija donijela je promjene suvereniteta i razdoblje u kojem je Haiti upravljao objema stranama.
Kako je Saint-Domingue postao Haiti?
Do 1760-ih Saint-Domingue postao je najprofitabilnija kolonija u Amerikama. Njegova proizvodnja šećera i kafe zavisila je od porobljenih Afrikanaca. Bogatstvo kolonije i sistem prisilnog rada na kojem je počivalo dio su iste priče.
Porobljeni ljudi pokrenuli su veliki ustanak na sjeveru Saint-Dominguea 22. 8. 1791. Time je počela Haićanska revolucija. Put zapadne kolonije prema nezavisnosti izrastao je iz te borbe protiv ropstva.
Dok je revolucija trajala, Španija je Bazelskim mirom 1795. godine prepustila svoje istočne posjede Francuskoj. Raniji raspored francuskog zapada i španskog istoka zato se promijenio prije nezavisnosti Haitija. Kolonijalne granice i politička kontrola nisu ostale nepromijenjene.
Napoleonove snage ponovo su uspostavile kontrolu nad Saint-Domingueom 1802. godine i pokušale obnoviti ropstvo. Taj pokušaj pokrenuo je novi val otpora. Francuske snage poražene su krajem 1803. godine.
Jean-Jacques Dessalines proglasio je nezavisnost Haitija 1. 1. 1804. Nekadašnja francuska kolonija postala je nezavisna država. Istočni dio Hispaniole prošao je kroz drugačiji slijed vlasti prije nastanka Dominikanske Republike.
Zašto se Dominikanska Republika odvojila od Haitija?
Nekadašnja španska kolonija na istoku Hispaniole oslobodila se francuske vlasti 1809. godine i vratila pod španski suverenitet. Time je obnovljena španska vlast na istoku, nakon što je Španija tu teritoriju ustupila Francuskoj 1795. godine.
José Núñez de Cáceres proglasio je nezavisnost istoka od Španije 1821. godine. Zasebna uprava trajala je svega nekoliko mjeseci. Haiti je pod vodstvom Jean-Pierrea Boyera 1822. stavio istočnu teritoriju pod svoju vlast.
Od 1822. do 1844. Haiti je upravljao cijelim ostrvom. To razdoblje trajalo je 22 godine. Ono je ključno za odgovor: dvije države nisu jednostavno stekle nezavisnost na suprotnim stranama nepromijenjene kolonijalne granice.
La Trinitaria, tajno društvo osnovano 1838. godine, djelovalo je s ciljem sticanja nezavisnosti. Ti napori kulminirali su proglašenjem Dominikanske Republike 27. 2. 1844. Nova republika stekla je nezavisnost odvajanjem od Haitija.
Dominikanska Republika kasnije se vratila pod špansku vlast 1861. godine. Španska uprava trajala je do 1865. Njena politička historija zato obuhvata još jedno razdoblje pod Španijom nakon proglašenja nezavisnosti 1844. godine.
Hronologija
- 1492: Kolumbo je stigao na Hispaniolu.
- 1498: Osnovan je kolonijalni grad Santo Domingo, prema UNESCO-ovom datiranju.
- 8. mjesec 1604: Španska kruna odobrila je plan uništavanja sela na sjevernoj i zapadnoj obali te prisilnog preseljenja njihovih stanovnika u područje oko Santo Dominga.
- 1697: Mirom u Rijswijku priznat je francuski suverenitet na zapadu.
- 1777: Sporazumom iz Aranjueza utvrđena je francusko-španska kolonijalna granica.
- 1791: U Saint-Domingueu izbio je ustanak kojim je počela Haićanska revolucija.
- 1795: Španija je ustupila istočnu Hispaniolu Francuskoj.
- 1804: Dessalines je proglasio nezavisnost Haitija.
- 1809: Istok se vratio pod špansku vlast.
- 1821: Núñez de Cáceres proglasio je nezavisnost istoka od Španije.
- 1822: Haiti je pod Boyerovim vodstvom ujedinio cijelo ostrvo pod jednom vlašću.
- 1844: Dominikanska Republika proglasila je nezavisnost od Haitija.
- 1861–1865: Dominikanska Republika ponovo je bila pod španskom vlašću.
Detalji koje nećete naći u turističkim vodičima
Na izgled Santo Dominga utjecala je jedna konkretna administrativna prekretnica. Nicolás de Ovando premjestio je njegove institucije na zapadnu obalu rijeke Ozame 1502. godine. Primijenio je mrežni plan ulica koji je postao uzor za kasnije gradove u Amerikama.
Druga prekretnica bila je povezana s prisilnim preseljenjem. Tokom 8. mjeseca 1604. godine španska kruna odobrila je plan uništavanja sela na sjevernoj i zapadnoj obali Hispaniole. Njihove stanovnike trebalo je prisilno preseliti u područje oko Santo Dominga.
Podaci o proizvodnji Saint-Dominguea pokazuju razmjere njegove plantažne privrede. Neposredno prije Haićanske revolucije kolonija je proizvodila približno 40 posto šećera i 60 posto kafe koji su se uvozili u Evropu. Tu proizvodnju održavao je rad porobljenih ljudi.
Kolonijalna granica povezana je i s današnjom kartom. Pojedini dijelovi današnje granice između Haitija i Dominikanske Republike prate liniju dogovorenu 1777. godine. Zato u granici između nezavisnih država možete prepoznati dio kolonijalne podjele.
Nezavisnost i međunarodno priznanje bili su odvojeni događaji za Haiti. Dessalines je proglasio nezavisnost 1804., ali su Sjedinjene Američke Države formalno priznale Haiti tek 12. 7. 1862. Ti datumi označavaju različite faze međunarodne historije te zemlje.
Često postavljana pitanja
Je li Hispaniola država?
Hispaniola je ostrvo koje dijele Haiti i Dominikanska Republika. Haiti se nalazi na zapadu, a Dominikanska Republika na istoku. Obje su nezavisne države.
Gdje se nalazi Hispaniola?
Nalazi se u Karipskom moru, u Velikim Antilima, između Kube na zapadu i Portorika na istoku. Zauzima približno 76.192 kvadratna kilometra.
Je li Kolumbo pristao na Hispanioli?
Kolumbo je stigao na Hispaniolu 1492. godine. Zajednice Taíno, Ciguayo i Macorix već su naseljavale ostrvo kada je došao.
Kada su Haiti i Dominikanska Republika postali zasebne države?
Haiti je proglasio nezavisnost 1804. godine. Zatim je upravljao cijelim ostrvom od 1822. do proglašenja nezavisnosti Dominikanske Republike 27. 2. 1844. Tim odvajanjem uspostavljene su dvije nezavisne države na Hispanioli.
Izvori
- Wikipedia — Hispaniola en.wikipedia.org
- Vikipedi — Hispanyola tr.wikipedia.org
- UNESCO — Kolonijalni grad Santo Domingo whc.unesco.org
- Cambridge University Press — Suzbijanje krijumčara: Depopulacija Hispaniole, 1604–1606 cambridge.org
- Kongresna biblioteka — Karta Dominikanske Republike loc.gov
- Ministarstvo vanjskih poslova SAD-a, Ured historičara — Sjedinjene Američke Države i Haićanska revolucija, 1791–1804 history.state.gov
- Ropstvo i sjećanje — Haiti (Saint-Domingue) slaveryandremembrance.org
- Međunarodni univerzitet Floride — Haiti i Dominikanska Republika, Eugenio Matibag islandluminous.fiu.edu
- Ministarstvo vanjskih poslova SAD-a, Ured historičara — Haiti history.state.gov
FAQ
Je li Hispaniola država?
Hispaniola je ostrvo koje dijele dvije nezavisne države: Haiti na zapadu i Dominikanska Republika na istoku.
Gdje se nalazi Hispaniola?
Hispaniola se nalazi u Karipskom moru, u Velikim Antilima, istočno od Kube i zapadno od Portorika. Poslije Kube, drugo je najveće karipsko ostrvo.
Je li Kolumbo pristao na Hispanioli?
Kristofor Kolumbo stigao je na Hispaniolu 1492. godine. Na ostrvu su već živjele zajednice Taíno, Ciguayo i Macorix.
Kada su Haiti i Dominikanska Republika postali zasebne države?
Haiti je proglasio nezavisnost 1804. godine. Od 1822. upravljao je cijelim ostrvom, a Dominikanska Republika proglasila je nezavisnost od Haitija 27. 2. 1844.
Image: Hispaniola Vinckeboons4.jpg — Johannes Vingboons, Public domain
