Šta je Kuva-yi Milliye?
Kuva-yi Milliye, na turskom „Kuvâ-yi Milliye“, naziv je organizacije nacionalnog otpora koja je ustala protiv okupacije i aneksije tokom Turskog rata za nezavisnost. Nije bila jedinstvena vojska s jednim štabom. Činila ju je mreža lokalnih oružanih jedinica.
Naziv vam pomaže da razumijete ko se borio. Vjerski učenjaci, službenici, oficiri i lokalne vođe uzimali su oružje u mjestima u kojima su živjeli.
U ovom članku saznat ćete šta naziv znači, kako se piše, kada je organizacija nastala i ko ju je predvodio. Saznat ćete i gdje danas možete vidjeti njene tragove.
Šta znači Kuva-yi Milliye?
Na turskom naziv znači „nacionalne snage“ ili „nacionalne trupe“.
Izraz je stariji od Rata za nezavisnost. Atatürkova enciklopedija navodi da se naziv „Kuvâ-yı Milliye“ koristio još u vrijeme Balkanskog rata, prije početka nacionalne borbe.
Kako se piše Kuva-yi Milliye?
Turske enciklopedije naziv ove historijske organizacije pišu „Kuvâ-yi Milliye“. Cirkumfleks iznad prvog slova a dio je službenog načina pisanja.
U tekstovima na engleskom često ćete vidjeti oblik „Kuva-yi Milliye“, bez tog znaka. Oba oblika označavaju isto. Atatürkova enciklopedija koristi oblik „Kuvâ-yı Milliye“.
Kada je osnovana Kuva-yi Milliye?
Nema jedinstvenog datuma osnivanja. Lokalne jedinice nastajale su odvojeno u Dörtyolu, egejskoj regiji i drugim krajevima. Zato organizacija nije imala jedno središnje mjesto osnivanja.
Pozadina ovih događaja bilo je primirje u Mudrosu (Mondros), potpisano 30. 10. 1918. Nakon njega demobiliziran je veliki dio osmanske vojske, a skladišta oružja stavljena su pod nadzor. Obični ljudi imali su manje mogućnosti da se brane.
Prvi oružani otpor povezan s Kuva-yi Milliye dogodio se 19. 12. 1918. u Dörtyolu, protiv francuskih snaga.
Sljedeća prekretnica nastupila je 15. 5. 1919. Grčke snage okupirale su Izmir. Taj događaj bio je presudan za širenje organizacije Kuva-yi Milliye širom zapadne Anadolije.
Hronologija
- 30. 10. 1918.: Potpisano je primirje u Mudrosu. Demobilizacija vojske i okupacije stvaraju uslove za lokalni otpor.
- 19. 12. 1918.: U Dörtyolu dolazi do sukoba s francuskim snagama. Pamti se kao prvi oružani otpor.
- 15. 5. 1919.: Grčke snage okupiraju Izmir. Otpor u zapadnoj Anadoliji ubrzano se razvija.
- 16. 5. 1919.: Lokalni stanovnici u Balıkesiru odlučuju započeti oružanu borbu.
- 23. 5. 1919.: Pukovnik Şefik beg predlaže Ministarstvu rata organiziranje Kuva-yi Milliye.
- Kraj maja 1919.: Borci iz Ödemişa zauzimaju položaje oko Hacıilyasa.
- 16. 6. 1919.: Yörük Ali Efe i njegovi saborci izvode prepad kod Malgaça.
- 26–27. 1. 1920.: Köprülü Hamdi beg i borci Kuva-yi Milliye prelaze na rumelijsku stranu kako bi izveli prepad na skladište municije Akbaş.
- 12. 2. 1920.: Maraş je oslobođen francuske okupacije.
- 10–11. 4. 1920.: Francuske snage napuštaju Urfu.
- Kraj 1920–1921.: Jedinice Zapadnog fronta ulaze u sastav regularne vojske. Neke jedinice na Južnom frontu nastavljaju borbu.
Ko se pridružio Kuva-yi Milliye?
Pokret je okupljao ljude iz različitih društvenih slojeva. Učestvovali su vjerski učenjaci, činovnici, oficiri, efe, zejbeci i dio lokalnih uglednika.
Jedinice su obično bile male. Odredi su uglavnom imali po 30, 40 ili 50 ljudi.
Među najpoznatijim lokalnim komandantima bili su Yörük Ali Efe, Demirci Mehmet Efe i Şahin beg.
Kako se Kuva-yi Milliye borila na zapadu?
U zapadnoj Anadoliji jedinice Kuva-yi Milliye koristile su taktiku brzih napada i povlačenja protiv grčke vojske. Cilj im je bio usporiti njeno napredovanje dok se ne formira regularna vojska.
Broj boraca brzo je rastao. Procjene za snage u zapadnoj Anadoliji kreću se od 6.500–7.500 ljudi krajem 1919. do približno 15.000 sredinom 1920. godine.
Dva lokalna primjera pokazuju kako je to izgledalo na terenu.
Ödemiş. Ovdašnja organizacija Kuva-yi Milliye zvala se „Yiğit Ordusu“ (Vojska hrabrih). Krajem maja 1919. njeni borci zauzeli su položaje oko sela Hacıilyas.
Malgaç. Yörük Ali Efe i njegovi saborci napali su grčku stražarsku postaju 16. 6. 1919. Nalazila se uz željeznički most Malgaç, između Sultanhisara i Atçe. Prepad je uspio.
Podršku je pružalo i stanovništvo. Kongres u Nazilliju odlučio je prikupljati novac i robu od stanovništva kako bi se na frontove mogli slati vojnici i zalihe.
Kuva-yi Milliye na Južnom frontu
Na jugu je protivnik bila Francuska. Jedinice Kuva-yi Milliye činile su glavnu oružanu snagu na turskoj strani Južnog fronta.
U okolini Dörtyola jedinice pod vodstvom Kara Hasan paše vodile su gerilski rat protiv okupacijskih snaga u planinama Amanos.
Rezultati se vide u datumima. Maraş je oslobođen francuske okupacije 12. 2. 1920. Francuske snage napustile su Urfu 10–11. 4. 1920.
Kako je Kuva-yi Milliye prestala djelovati?
Njen zadatak bio je zadržati odbrambene položaje do formiranja regularne vojske.
Krajem 1920. ubrzan je prelazak jedinica Zapadnog fronta u regularnu vojsku. Na Južnom frontu neke jedinice nastavile su borbu i tokom 1921. godine.
Promjena nije svuda prošla bez sukoba. Tokom prelaska na regularnu vojsku jedinice Kuvâ-yi Seyyare pod vodstvom Çerkeza Ethema pobunile su se protiv vlade u Ankari.
Posjeta Muzeju Kuva-yi Milliye u Balıkesiru
Ako putujete zapadnom Turskom, možete stati na mjesto na kojem je donesena jedna od tih odluka. Stanovnici Balıkesira okupili su se 16. 5. 1919. u jednoj zgradi i odlučili započeti oružanu borbu. U toj zgradi danas se nalazi Muzej Kuva-yi Milliye.
Prizemlje muzeja ima površinu od 120 kvadratnih metara. U njemu su izložene pisane odluke, lični predmeti i fotografije 41 osobe koje su predvodile lokalnu organizaciju.
Pojedinosti koje nećete naći u turističkim vodičima
- Stariji naziv. Izraz „Kuvâ-yı Milliye“ koristio se i u vrijeme Balkanskog rata, prije Rata za nezavisnost.
- Prijedlog na papiru. Pukovnik Şefik beg, komandant 57. divizije, podnio je izvještaj Ministarstvu rata 23. 5. 1919. U njemu je predložio organiziranje Kuva-yi Milliye.
- Poljska bolnica. Dr. Mustafa Bengisu osnovao je poljsku bolnicu istočno od sela Hacıilyas. Služila je borcima iz Ödemişa.
- Prepad preko rijeke. Köprülü Hamdi beg i njegovi ljudi prešli su na rumelijsku stranu 26–27. 1. 1920. Njihov cilj bilo je skladište municije Akbaş, koje su čuvali Francuzi.
- Imena nekoliko desetina ljudi. Muzej u Balıkesiru izlaže građu o 41 osobi koje su predvodile lokalnu organizaciju, a ne o bezimenoj masi.
Često postavljana pitanja
Šta znači Kuva-yi Milliye?
Na turskom znači „nacionalne snage“ ili „nacionalne trupe“.
Kako se piše ovaj naziv?
Turske enciklopedije pišu „Kuvâ-yi Milliye“. U tekstovima na engleskom često se koristi „Kuva-yi Milliye“.
Kada je osnovana?
Nema jedinstvenog datuma osnivanja. Lokalne jedinice nastajale su odvojeno. Događaj u Dörtyolu 19. 12. 1918. pamti se kao prvi oružani otpor, a okupacija Izmira 15. 5. 1919. dovela je do širenja organizacije.
Ko su bili njeni najpoznatiji komandanti?
Yörük Ali Efe, Demirci Mehmet Efe i Şahin beg. Kara Hasan paša predvodio je jedinice u Dörtyolu.
Gdje možete posjetiti muzej posvećen ovoj organizaciji?
Muzej Kuva-yi Milliye u Balıkesiru nalazi se u zgradi u kojoj su se lokalni stanovnici okupili 16. 5. 1919.
Izvori
- TDV Islamska enciklopedija — Kuvâ-yi Milliye islamansiklopedisi.org.tr
- TDV Islamska enciklopedija — Nacionalna borba islamansiklopedisi.org.tr
- Wikipedija — Kuvâ-yi Milliye tr.wikipedia.org
- Wikipedija — Kuva-yi Milliye en.wikipedia.org
- Atatürkova enciklopedija — Kuvâ-yı Millîye ataturkansiklopedisi.gov.tr
- Ministarstvo kulture i turizma — Muzej Kuva-Yi Milliye muze.gov.tr
- Ministarstvo kulture i turizma — Hronologija 1920. godine ktb.gov.tr
- Portal kulture — Hronologija Republike Turske kulturportali.gov.tr
FAQ
Šta znači Kuva-yi Milliye?
Na turskom znači „nacionalne snage“ ili „nacionalne trupe“. Naziv se koristio za lokalne jedinice otpora koje su se borile protiv okupacije tokom Turskog rata za nezavisnost.
Kako se piše Kuva-yi Milliye?
Turske enciklopedije naziv historijske organizacije pišu „Kuvâ-yi Milliye“, s cirkumfleksom na prvom slovu a. U tekstovima na engleskom taj se znak često izostavlja, pa se piše „Kuva-yi Milliye“.
Kada je osnovana Kuva-yi Milliye?
Nema jedinstvenog datuma osnivanja. Lokalne jedinice nastajale su odvojeno u različitim krajevima. Sukob u Dörtyolu 19. 12. 1918. pamti se kao njen prvi oružani otpor, a organizacija se znatno proširila nakon okupacije Izmira 15. 5. 1919.
Ko su bili poznati komandanti Kuva-yi Milliye?
Među najpoznatijim lokalnim komandantima bili su Yörük Ali Efe, Demirci Mehmet Efe i Şahin beg. Kara Hasan paša predvodio je jedinice u Dörtyolu.
Možete li posjetiti muzej Kuva-yi Milliye?
Da. Muzej Kuva-yi Milliye u Balıkesiru nalazi se u zgradi u kojoj su se lokalni stanovnici okupili 16. 5. 1919. i odlučili započeti oružanu borbu.
Image: Çerkez Ethem, Çerkez savaşçıları ve Mustafa Kemal Atatürk, 06-1920.jpg — Original photographer is unknown, Public domain
