قوای ملیه چیست؟
قوای ملیه (Kuva-yi Milliye) نام تشکیلات مقاومت ملی بود که در جنگ استقلال ترکیه در برابر اشغال و الحاق سرزمین‌ها برخاست. این تشکیلات، ارتشی واحد با یک ستاد فرماندهی نبود. شبکه‌ای از واحدهای مسلح محلی بود.
این نام به شما نشان می‌دهد چه کسانی می‌جنگیدند. علمای دینی، کارمندان دولت، افسران و رهبران محلی در محل زندگی خود دست به سلاح بردند.
در این مقاله با معنی نام، شیوه نگارش، زمان شکل‌گیری و فرماندهان این نیروها آشنا می‌شوید. همچنین می‌خوانید که امروز کجا می‌توانید ردپای آن‌ها را ببینید.
قوای ملیه یعنی چه؟
این نام در ترکی به معنی «نیروهای ملی» یا «قشون ملی» است.
این عبارت پیش از جنگ استقلال هم وجود داشت. دانشنامه آتاتورک اشاره می‌کند که نام «Kuvâ-yı Milliye» در دوره جنگ بالکان، پیش از آغاز مبارزه ملی، نیز به کار می‌رفت.
قوای ملیه را چطور مینویسند؟
دانشنامههای ترکی نام این تشکیلات تاریخی را «Kuvâ-yi Milliye» مینویسند. علامت کلاهک روی نخستین «a» بخشی از املای رسمی آن است.
در متنهای انگلیسی اغلب شکل «Kuva-yi Milliye» را بدون این علامت می‌بینید. هر دو به یک تشکیلات اشاره دارند. دانشنامه آتاتورک آن را «Kuvâ-yı Milliye» می‌نویسد.
قوای ملیه چه زمانی تشکیل شد؟
قوای ملیه تاریخ تأسیس واحدی ندارد. واحدهای محلی در دورتیول (Dörtyol)، منطقه اژه (Ege) و مناطق دیگر جداگانه شکل گرفتند. به همین دلیل، این تشکیلات یک محل تأسیس مرکزی هم نداشت.
زمینه شکل‌گیری آن، آتش‌بس مودروس (Mondros) بود که در 30 اکتبر 1918 امضا شد. پس از آن، بخش بزرگی از ارتش عثمانی مرخص شد و انبارهای سلاح زیر بازرسی قرار گرفت. راه‌های مردم عادی برای دفاع از خود محدودتر شد.
نخستین مقاومت مسلحانه مرتبط با قوای ملیه در 19 دسامبر 1918 در دورتیول و علیه نیروهای فرانسوی رخ داد.
نقطه عطف بعدی در 15 مه 1919 بود. نیروهای یونانی ازمیر را اشغال کردند. این رویداد نقشی تعیین‌کننده در گسترش تشکیلات قوای ملیه در سراسر آناتولی غربی داشت.
خط زمانی
- 30 اکتبر 1918: آتش‌بس مودروس امضا می‌شود. مرخص شدن نیروهای ارتش و اشغال سرزمین‌ها زمینه مقاومت محلی را فراهم می‌کند.
- 19 دسامبر 1918: درگیری دورتیول علیه نیروهای فرانسوی رخ می‌دهد. از آن به‌عنوان نخستین مقاومت مسلحانه یاد می‌شود.
- 15 مه 1919: نیروهای یونانی ازمیر را اشغال میکنند. مقاومت در آناتولی غربی شتاب می‌گیرد.
- 16 مه 1919: مردم محلی در بالیکسیر (Balıkesir) تصمیم به مبارزه مسلحانه می‌گیرند.
- 23 مه 1919: سرهنگ شفیق بیگ (Şefik Bey) پیشنهاد تشکیل قوای ملیه را به وزارت جنگ ارائه می‌کند.
- اواخر مه 1919: مبارزان اودمیش (Ödemiş) در اطراف حاجی‌ایلیاس (Hacıilyas) موضع می‌گیرند.
- 16 ژوئن 1919: یوروک علی افه (Yörük Ali Efe) و همرزمانش یورش مالگاچ (Malgaç) را انجام می‌دهند.
- 26–27 ژانویه 1920: کوپرولو حمدی بیگ (Köprülü Hamdi Bey) و مبارزان قوای ملیه به سمت روم‌ایلی (Rumeli) می‌روند تا به انبار مهمات آکباش (Akbaş) یورش ببرند.
- 12 فوریه 1920: مرعش (Maraş) از اشغال فرانسه آزاد می‌شود.
- 10–11 آوریل 1920: نیروهای فرانسوی اورفا (Urfa) را ترک میکنند.
- اواخر 1920–1921: واحدهای جبهه غرب به ارتش منظم می‌پیوندند. برخی واحدهای جبهه جنوب به جنگ ادامه می‌دهند.
چه کسانی به قوای ملیه پیوستند؟
این جنبش افرادی از قشرهای مختلف جامعه را جذب کرد. علمای دینی، دیوان‌سالاران، افسران، افه‌ها (efe)، زیبک‌ها (zeybek) و برخی از سرشناسان محلی در آن شرکت داشتند.
واحدها معمولاً کوچک بودند. دسته‌ها عموماً در گروه‌های 30، 40 یا 50 نفره سازمان می‌یافتند.
یوروک علی افه، دمیرجی مهمت افه (Demirci Mehmet Efe) و شاهین بیگ (Şahin Bey) از شناختهشدهترین فرماندهان محلی بودند.
قوای ملیه در غرب چگونه می‌جنگید؟
در آناتولی غربی، واحدهای قوای ملیه علیه ارتش یونان از تاکتیک‌های ضربه و گریز استفاده می‌کردند. هدفشان کند کردن پیشروی آن ارتش بود تا فرصت تشکیل یک ارتش منظم فراهم شود.
شمار نیروها به‌سرعت افزایش یافت. برآوردها از نیروهای آناتولی غربی، از 6,500–7,500 نفر در پایان 1919 به حدود 15,000 نفر تا میانه 1920 می‌رسد.
دو نمونه محلی نشان می‌دهد این مبارزه در میدان چگونه پیش می‌رفت.
اودمیش. تشکیلات قوای ملیه در اینجا «یییت اوردوسو» (Yiğit Ordusu)، به معنی «ارتش دلیران»، نام داشت. در پایان مه 1919، مبارزان آن در اطراف روستای حاجی‌ایلیاس موضع گرفتند.
مالگاچ. در 16 ژوئن 1919، یوروک علی افه و همرزمانش به یک پاسگاه نگهبانی یونانی یورش بردند. این پاسگاه کنار پل راه‌آهن مالگاچ، میان سلطان‌حصار (Sultanhisar) و آتچا (Atça)، قرار داشت. یورش موفق بود.
مردم نیز پشتیبانی می‌کردند. کنگره نازیلی (Nazilli) تصمیم گرفت از مردم پول و کالا جمع‌آوری کند تا نیرو و تدارکات به جبهه‌ها فرستاده شود.
قوای ملیه در جبهه جنوب
در جنوب، دشمن فرانسه بود. واحدهای قوای ملیه نیروی مسلح اصلی طرف ترکیه در جبهه جنوب را تشکیل می‌دادند.
در اطراف دورتیول، واحدهای زیر فرمان کارا حسن پاشا (Kara Hasan Paşa) در کوه‌های آمانوس (Amanos Dağları) علیه نیروهای اشغالگر جنگ چریکی می‌کردند.
نتایج این مبارزه را می‌توان در تاریخ‌ها دید. مرعش در 12 فوریه 1920 از اشغال فرانسه آزاد شد. نیروهای فرانسوی در 10–11 آوریل 1920 اورفا را ترک کردند.
کار قوای ملیه چگونه پایان یافت؟
وظیفه آن حفظ مواضع تا زمان تشکیل ارتش منظم بود.
در اواخر 1920، انتقال واحدهای جبهه غرب به ارتش منظم شتاب گرفت. در جبهه جنوب، برخی واحدها در 1921 همچنان می‌جنگیدند.
این تغییر همه‌جا بی‌دردسر پیش نرفت. در جریان گذار به ارتش منظم، واحدهای قوای سیاره (Kuvâ-yi Seyyare) به فرمان چرکس ادهم (Çerkez Ethem) علیه حکومت آنکارا (Ankara) شوریدند.
بازدید از موزه قوای ملیه در بالیکسیر
اگر به غرب ترکیه سفر کنید، می‌توانید در جایی بایستید که یکی از این تصمیم‌ها در آن گرفته شد. در 16 مه 1919، مردم بالیکسیر در ساختمانی گرد آمدند و تصمیم به مبارزه مسلحانه گرفتند. آن ساختمان اکنون موزه قوای ملیه (Kuva-Yi Milliye Müzesi) است.
طبقه همکف موزه 120 متر مربع مساحت دارد. تصمیم‌های مکتوب، وسایل شخصی و عکس‌های 41 نفری که رهبری تشکیلات محلی را بر عهده داشتند، در آن به نمایش گذاشته شده است.
جزئیاتی که در راهنماهای سفر پیدا نمی‌کنید
- نامی قدیمی‌تر. عبارت «Kuvâ-yı Milliye» در دوره جنگ بالکان هم به کار می‌رفت؛ پیش از جنگ استقلال.
- پیشنهادی روی کاغذ. در 23 مه 1919، سرهنگ شفیق بیگ، فرمانده لشکر 57، گزارشی به وزارت جنگ ارائه کرد. او در این گزارش پیشنهاد سازمان‌دهی قوای ملیه را داد.
- یک بیمارستان صحرایی. دکتر مصطفی بنگیسو (Mustafa Bengisu) در شرق روستای حاجی‌ایلیاس بیمارستانی صحرایی برپا کرد. این بیمارستان به مبارزان اودمیش خدمات می‌داد.
- یورش با عبور از رود. در 26–27 ژانویه 1920، کوپرولو حمدی بیگ و افرادش به سمت روم‌ایلی رفتند. هدف آن‌ها انبار مهمات آکباش بود که فرانسوی‌ها از آن نگهبانی می‌کردند.
- نام چند ده نفر. موزه بالیکسیر اسناد و اشیای مربوط به 41 نفر از رهبران تشکیلات محلی را نمایش می‌دهد. در اینجا با افرادی مشخص روبه‌رو هستید، نه جمعیتی بی‌نام‌ونشان.
پرسش‌های متداول
قوای ملیه یعنی چه؟
این نام در ترکی به معنی «نیروهای ملی» یا «قشون ملی» است.
این نام را چطور مینویسند؟
دانشنامههای ترکی «Kuvâ-yi Milliye» مینویسند. در متنهای انگلیسی اغلب «Kuva-yi Milliye» به کار می‌رود.
چه زمانی تشکیل شد؟
تاریخ تأسیس واحدی نداشت. واحدهای محلی جداگانه شکل گرفتند. از درگیری دورتیول در 19 دسامبر 1918 به‌عنوان نخستین مقاومت مسلحانه یاد می‌شود. اشغال ازمیر در 15 مه 1919 باعث گسترش این تشکیلات شد.
شناختهشدهترین فرماندهان آن چه کسانی بودند؟
یوروک علی افه، دمیرجی مهمت افه و شاهین بیگ. کارا حسن پاشا فرماندهی واحدهای دورتیول را بر عهده داشت.
کجا می‌توانید از موزه‌ای درباره آن بازدید کنید؟
موزه قوای ملیه در بالیکسیر در همان ساختمانی قرار دارد که مردم محلی در 16 مه 1919 در آن گرد آمدند.
منابع
- دانشنامه اسلام TDV — قوای ملیه islamansiklopedisi.org.tr
- دانشنامه اسلام TDV — مبارزه ملی islamansiklopedisi.org.tr
- ویکی‌پدیا — قوای ملیه tr.wikipedia.org
- ویکی‌پدیا — قوای ملیه en.wikipedia.org
- دانشنامه آتاتورک — قوای ملیه ataturkansiklopedisi.gov.tr
- وزارت فرهنگ و گردشگری — موزه قوای ملیه muze.gov.tr
- وزارت فرهنگ و گردشگری — گاه‌شمار 1920 ktb.gov.tr
- درگاه فرهنگ — گاه‌شمار جمهوری ترکیه kulturportali.gov.tr
FAQ
قوای ملیه یعنی چه؟
این نام در ترکی به معنی «نیروهای ملی» یا «قشون ملی» است. این عنوان برای واحدهای مقاومت محلی به کار می‌رفت که در جنگ استقلال ترکیه با اشغال مبارزه می‌کردند.
قوای ملیه را چطور مینویسند؟
دانشنامههای ترکی نام این سازمان تاریخی را به صورت «Kuvâ-yi Milliye» مینویسند؛ با علامت کلاهک روی نخستین a، یعنی â. متنهای انگلیسی اغلب این علامت را حذف میکنند و «Kuva-yi Milliye» مینویسند.
قوای ملیه چه زمانی تشکیل شد؟
تاریخ تأسیس واحدی نداشت. واحدهای محلی در مناطق مختلف جداگانه شکل گرفتند. درگیری دورتیول در 19 دسامبر 1918 نخستین مقاومت مسلحانه آن شناخته می‌شود. پس از اشغال ازمیر در 15 مه 1919، این تشکیلات به‌طور گسترده گسترش یافت.
فرماندهان معروف قوای ملیه چه کسانی بودند؟
یوروک علی افه، دمیرجی مهمت افه و شاهین بیگ از شناختهشدهترین فرماندهان محلی بودند. کارا حسن پاشا فرماندهی واحدهای دورتیول را بر عهده داشت.
آیا می‌توانید از موزه قوای ملیه بازدید کنید؟
بله. موزه قوای ملیه در بالیکسیر در همان ساختمانی قرار دارد که مردم محلی در 16 مه 1919 در آن گرد آمدند و تصمیم به مبارزه مسلحانه گرفتند.
Image: Çerkez Ethem, Çerkez savaşçıları ve Mustafa Kemal Atatürk, 06-1920.jpg — Original photographer is unknown, Public domain
