Odakle potječe ime Čankiri?
Historija Čankirija i porijeklo njegovog imena počinju s Gangrom, antičkom tvrđavom na brdu Karatekin. Ovo utvrđeno mjesto činilo je prvu jezgru današnjeg grada. Savremeno ime zato čuva vezu s antičkim središtem naselja. Ako krenete od tvrđave, lakše ćete pratiti vezu između imena grada i njegovog položaja.
Ime se javlja u nekoliko historijskih oblika. Arapski izvori grad su nazivali Hancere. U seldžučkom i osmanskom razdoblju bio je poznat kao Kengırı ili Kângırı. Svi ti nazivi pripadaju historiji istog grada. Oni povezuju antičku Gangru s današnjim imenom Čankiri.
Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam navodi Eratostena kao najraniji pisani izvor koji spominje Gangru. Živio je u 3. vijeku prije nove ere. Taj spomen smješta antičko ime mnogo prije seldžučkih i osmanskih oblika. Ujedno pruža konkretno pisano uporište za historiju imena.
Objašnjenje koje ime Čankiri povezuje s riječima çan i kırık direkcija svrstava u narodnu etimologiju. Historijsko objašnjenje porijeklo imena povezuje s Gangrom. Wikipedija na turskom jeziku promjenu iz Kângırı u Çankırı povezuje s prijedlogom begova Talâta, Rifata i Yusufa Ziye. Prijedlog je pročitan na plenarnoj sjednici parlamenta 11. 4. 1925.
Šta povezuje Čankiri s antičkim svijetom?
Vaza iz İnandıka svjedoči o starohetitskom razdoblju u blizini Čankirija. Otkrivena je tokom iskopavanja 1966–1967. kod sela İnandık. Izložena je u Muzeju anadolskih civilizacija u Ankari. Mjesto nalaza i današnje mjesto izlaganja, dakle, nisu isti. Nalaz potječe s područja Čankirija, a predmet je izložen u Ankari.
Gangra je kasnije pripadala Paflagoniji. Nakon smrti njenog posljednjeg kralja, Dejotara Filadelfa, 6. ili 5. godine prije nove ere, Paflagonija je postala dio Rimskog carstva. Gangra je potpala pod rimsku vlast u sklopu te regionalne promjene. Obje navedene godine odnose se na kraljevu smrt i promjenu vlasti koja je uslijedila.
Tvrđava sjeverno od grada čuva materijalne tragove antičkog naselja. Među njima su rimska grobnica uklesana u stijenu i ostaci naselja. Tu se nalazi i turbe emira Karatekin-bega. Kada te tragove sagledate zajedno, tvrđava postaje više od polazišta za objašnjenje imena. Ona čuva svjedočanstva različitih razdoblja prošlosti Čankirija.
Kako su tvrđava i Taş Mescit oblikovali srednjovjekovni Čankiri?
U julu 1101. križarske snage pod Raymondovim vodstvom napale su Čankiri. Nisu uspjele zauzeti tvrđavu, ali su opljačkale njenu okolinu. Ta je razlika važna. Napad je pogodio područje oko utvrđenja, dok je sama tvrđava odoljela osvajanju.
Drugi dio srednjovjekovne historije Čankirija povezan je s brigom o bolesnicima i vjerskim građevinama. Atabeg Cemaleddin Ferruh dao je sagraditi bolnicu 1235, za vladavine Alâeddina Keykubata I. Bolnički dio nije sačuvan. Njegova gradnja ipak predstavlja precizno datiran građevinski poduhvat iz seldžučkog razdoblja grada.
Cemaleddin Ferruh je 1242–1243. ispred bolnice dogradio darul-hadis, ustanovu za izučavanje hadisa. U tom dijelu nalaze se prostor za molitvu i njegovo turbe. Među lokalnim stanovništvom poznat je kao Taş Mescit. Sačuvana građevina i ranija bolnica dijelovi su povezanih poduhvata, ali su građeni u različito vrijeme.
Džamija İmaret pruža još jedan srednjovjekovni datum. Njen natpis navodi da ju je Candaroğlu Kasım-beg dao sagraditi 1397. Kasım-beg i njegova supruga Sultan Hatun ukopani su u njenom haremu. Natpis i mezari tako povezuju poznatog osnivača s građevinom i njenom neposrednom okolinom.
Šta je sačuvano iz osmanskog Čankirija?
Ured guvernera gradnju Velike džamije, poznate i kao Džamija sultana Sulejmana, smješta u razdoblje 1522–1558. Sagradio ju je Sadık Kalfa po naredbi sultana Sulejmana. Njen glavni prostor kvadratne osnove natkriven je središnjom punom kupolom i četirima polukupolama. Još tri kupole počivaju na četiri stuba ulaznog trijema.
Džamija Ali-bega donosi kasniji datum u središtu grada. Na njenom natpisu stoji 1609. godina. Munara ima tijelo od opeke i podnožje od klesanog kamena. Ta dva materijala možete uzeti kao konkretan detalj kada građevinu posmatrate izvan okvira njenog imena i datuma gradnje.
Mustafa Hazım-efendija dao je sagraditi medresu Buğday Pazarı Hazımiye krajem 18. vijeka. Zgrada je kasnije služila kao skladište vune i građevinskog materijala. Njena historija zato obuhvata i prvobitnu obrazovnu namjenu i kasniju praktičnu upotrebu.
Tradicionalne kuće Čankirija približavaju ovu historiju svakodnevnom životu. Uglavnom imaju dvije etaže. Donja etaža, na kojoj su se odvijale svakodnevne aktivnosti, bila je uređena za zimski boravak. Gornja etaža, s pogledom na okolinu, više se koristila ljeti. Ako i vi u svom domu mijenjate prostorije prema godišnjem dobu, u ovoj podjeli možete prepoznati poznatu logiku rasporeda kuće.
Historijska praonica rublja još je jedan prostor svakodnevnog života. Prema prikazu Ministarstva obrazovanja, Abdülhamid II dao ju je sagraditi 1885. kao praonicu Tatlı Su. Općina Čankiri obnovila ju je 2006. Muzej je postala 2016, čime je nakon obnove dobila novu namjenu.
Detalji koje nećete naći u vodičima
Prema prikazu rimskog razdoblja koji donosi pokrajinska direkcija za turizam, Gangra i Germanikopolis nisu jednostavno označavali isti prostor. Gangra se odnosila na tvrđavu. Germanikopolis je označavao novi grad koji se razvijao ispod nje. Ta vam razlika pomaže da razdvojite utvrđeni vrh brda od naselja u podnožju.
Osmanski zapisi iz 1521. opisuju tvrđavu kroz njeno osoblje. Navode dizdara, ćehaju i 50 stražara. Ti podaci pokazuju ko je bio zadužen za tvrđavu. Uz opis neuspjelog napada iz 1101, otkrivaju još jednu stranu njene historije: zabilježenu skupinu ljudi raspoređenih na službu u njoj.
Dva kamena reljefa povezana s Taş Mescitom danas se nalaze na različitim mjestima. Prikaz dviju isprepletenih zmija ostao je na građevini. Prikaz zmije obavijene oko pehara nalazi se u Muzeju Čankirija. Njihovu zajedničku povezanost s Taş Mescitom zato treba razlikovati od današnjih mjesta na kojima ih možete vidjeti.
Medresa Buğday Pazarı zaslužuje pažnju i zbog pročelja prema ulici. Četiri drvena stuba nose istak gornje etaže od 80 centimetara. U prizemnom dijelu pročelja nekada su se nalazili dućani. Taj detalj povezuje gornju konstrukciju zgrade s trgovačkom upotrebom prostora okrenutog ulici.
Kako je Čankiri povezan s Ratom za nezavisnost?
Tokom Turskog rata za nezavisnost Čankiri je bio važno središte za prebacivanje ljudi i dopremanje zaliha iz Istanbula u Ankaru preko İnebolua. Njegova uloga bila je vezana za kretanje duž puta snabdijevanja. Ratna historija grada zato obuhvata i veze između mjesta, pored pojedinačnih građevina.
Historijski nacionalni park İstiklal Yolu obuhvata 235,70 hektara na području Čankirija i Kastamonua. Proglašen je predsjedničkom odlukom broj 302 od 1. 11. 2018. Odluka je objavljena 2. 11. 2018. Park povezuje historijski značaj tog puta sa službeno proglašenim zaštićenim područjem.
Još jedna obnovljena znamenitost je historijska sahat-kula, među lokalnim stanovništvom poznata kao Çan Saati. Visoka je 15 metara i ima brojčanike na sve četiri strane gornjeg dijela. Općina Čankiri navodi da je obnovom 2021. sat ponovo osposobljen za rad.
Hronologija
- Starohetitsko razdoblje: Razdoblje kojem pripada vaza iz İnandıka.
- 3. vijek prije nove ere: Eratosten spominje Gangru.
- 6. ili 5. godina prije nove ere: Paflagonija potpada pod rimsku vlast nakon smrti Dejotara Filadelfa.
- juli 1101: Križarske snage ne uspijevaju zauzeti tvrđavu Čankiri.
- 1235: Cemaleddin Ferruh daje sagraditi bolnicu.
- 1242–1243: Dograđen je darul-hadis poznat kao Taş Mescit.
- 1397: Datum gradnje zabilježen na natpisu džamije İmaret.
- 1521: Zapisi o tvrđavi navode dvojicu službenika i 50 stražara.
- 1522–1558: Gradi se Džamija sultana Sulejmana.
- 1609: Datum na natpisu džamije Ali-bega.
- Kraj 18. vijeka: Naručena je gradnja medrese Buğday Pazarı Hazımiye.
- 1885: Naručena je gradnja praonice Tatlı Su.
- Rat za nezavisnost: Čankiri služi putu snabdijevanja İnebolu–Ankara.
- 11. 4. 1925.: U parlamentu je pročitan prijedlog u vezi s imenom Čankiri.
- 1966–1967: Tokom iskopavanja otkrivena je vaza iz İnandıka.
- 2006: Obnovljena je Historijska praonica rublja.
- 2016: Praonica postaje muzej.
- 2. 11. 2018.: Objavljena je odluka o nacionalnom parku.
- 2021: Obnovom je sat na kuli Çan Saati ponovo osposobljen za rad.
Često postavljana pitanja
Odakle potječe ime Čankiri?
Potječe od antičkog naziva Gangra, povezanog s tvrđavom na brdu Karatekin. Kasniji oblici uključuju Hancere, Kengırı i Kângırı.
Znači li Čankiri „razbijeno zvono“?
Pokrajinska direkcija za turizam objašnjenje koje uključuje riječi çan i kırık smatra narodnom etimologijom. Njeno historijsko objašnjenje porijeklo imena povezuje s Gangrom.
Šta je Taş Mescit?
To je sačuvani darul-hadis koji je Cemaleddin Ferruh dogradio 1242–1243. U njemu se nalaze prostor za molitvu i njegovo turbe.
Kakva je bila ratna uloga Čankirija?
Tokom Rata za nezavisnost pomagao je u prebacivanju ljudi i dopremanju zaliha iz Istanbula u Ankaru preko İnebolua.
Izvori
- TDV İslâm Ansiklopedisi — Çankırı islamansiklopedisi.org.tr
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Čankirija — Historija cankiri.ktb.gov.tr
- Wikipedija na turskom jeziku — Çankırı tr.wikipedia.org
- Općina Čankiri — Informativna brošura o Čankiriju cankiri.bel.tr
- Ministarstvo kulture i turizma, DÖSİMM — Çankırı dosim.ktb.gov.tr
- Općina Čankiri — Taş Mescit cankiri.bel.tr
- Ured guvernera Čankirija — Taş Mescit cankiri.gov.tr
- Ured guvernera Čankirija — Historijske džamije cankiri.gov.tr
- Općina Čankiri — Tradicionalna arhitektura cankiri.bel.tr
- Općina Čankiri — Medresa Buğday Pazarı Hazımiye cankiri.bel.tr
- Portal kulture — Medresa Buğday Pazarı kulturportali.gov.tr
- Ministarstvo obrazovanja — Historijska praonica rublja okuldisiogrenme.eba.gov.tr
- Općina Čankiri — Historijska sahat-kula cankiri.bel.tr
- Generalna direkcija za zaštitu prirode i nacionalne parkove — Historijski nacionalni park İstiklal Yolu ekotaban.tarimorman.gov.tr
FAQ
Odakle potječe ime Čankiri?
Ime Čankiri potječe od naziva Gangra, povezanog s antičkom tvrđavom na brdu Karatekin. Historijski oblici uključuju Hancere u arapskim izvorima te Kengırı ili Kângırı u seldžučkom i osmanskom razdoblju.
Znači li Čankiri „razbijeno zvono“?
Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam objašnjenje zasnovano na riječima çan i kırık svrstava u narodnu etimologiju. Historijsko objašnjenje porijeklo imena povezuje s antičkom Gangrom.
Šta je Taş Mescit?
Taş Mescit je sačuvani dio darul-hadisa koji je Cemaleddin Ferruh dogradio 1242–1243. ispred svoje ranije bolnice. U njemu se nalaze prostor za molitvu i njegovo turbe.
Kakvu je ulogu Čankiri imao u Ratu za nezavisnost?
Čankiri je bio važno središte za prebacivanje ljudi i dopremanje zaliha iz Istanbula u Ankaru preko İnebolua.
Image: Esentepe, 18100 Çankırı Merkez-Çankırı, Turkey – panoramio.jpg — esentepeli emirhan, CC BY 3.0
