پیش از آنکه بازار ادویه استانبول را ببینید، بویش را حس می‌کنید. عطر دارچین، میخک و راحت‌الحلقوم شیرین از درهایش بیرون می‌آید. اما نام روی تابلوها خیلی از بازدیدکنندگان را متعجب می‌کند. چرا یک بازار ادویه در استانبول نام کشور دیگری را دارد؟
پاسخ کوتاه این است: نام ترکی آن، «Mısır Çarşısı»، یعنی «بازار مصری». معنی آن «بازار ذرت» نیست. پاسخ مفصل‌تر به مالیات، یک مسجد، مادر یک سلطان و چند قرن آتش‌سوزی و مرمت مربوط می‌شود. در این مقاله همه این‌ها را مرور می‌کنیم.
بازار ادویه استانبول کجاست؟
بازار در محله امینونو (Eminönü)، در منطقه فاتح (Fatih) استانبول قرار دارد. پشت مسجد جدید (Yeni Cami) و کنار بازار گل (Çiçek Pazarı) است. اگر مسجد را پیدا کنید، تقریباً به بازار رسیده‌اید.
نشانی بازار به این صورت آمده است: Rüstem Paşa Mahallesi, 34116 Fatih/İstanbul. همین نشانی را در برنامه نقشه خود وارد کنید.
نقشه ساختمان به شکل حرف L است و شش دروازه دارد. این عدد را به خاطر بسپارید. همان‌طور که در ادامه می‌بینید، در سال‌های نخست هر دروازه کارکردی داشت.
چرا به آن بازار مصری می‌گویند؟
درگاه وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه، کولتور پورتالی (Kültür Portalı)، این نام را به دو موضوع مرتبط می‌داند:
- مالیات‌هایی که از مصر دریافت می‌شد و به تأمین هزینه ساخت کمک می‌کرد.
- کالاها و ادویه‌هایی که از مصر می‌آمد و در بازار فروخته می‌شد.
پس این نام هم داستان تأمین پول را در خود دارد و هم داستان تجارت را. مصر بخشی از هزینه ساخت و بخشی از کالاهای بازار را تأمین می‌کرد.
این نام پس از ساخت بنا رواج پیدا کرد. به گفته کولتور پورتالی، نام «Mısır Çarşısı» تازه از میانه قرن 18 به کار رفت. پیش از آن، تاریخ‌نگاران قرن 17 از بازار با نام‌های دیگری یاد می‌کردند: «بازار جدید» و «بازار والده». والده در زبان عثمانی به مادر سلطان گفته می‌شد. این نام مستقیماً به زنی اشاره دارد که دستور ساخت بازار را داد.
«بازار ذرت» نیست
در ترکی امروزی، واژه mısır میتواند به معنی ذرت هم باشد. یک اشتباه رایج از همین‌جا می‌آید. بعضی‌ها نام بازار را «بازار ذرت» ترجمه می‌کنند.
مقاله ویکیپدیا درباره بازار ادویه میگوید این ترجمه اشتباه است. Mısır در نام بازار به کشور مصر اشاره دارد. در زبان انگلیسی، این بنا را هم Spice Bazaar، یعنی بازار ادویه، و هم Egyptian Bazaar، یعنی بازار مصری، می‌نامند. هر دو نام به یک مکان اشاره دارند.
برای مقایسه، خیابانی در شهر خودتان را تصور کنید که نام شهری دوردست را دارد. شاید نامش را از کالاهایی گرفته باشد که از آن شهر می‌آمدند، نه از چیزی که در خود خیابان می‌روید. نام بازار مصری هم همین‌طور است: به خاستگاه کالاها اشاره دارد.
چه کسی آن را ساخت و چرا؟
بازار فقط برای فروش ادویه ساخته نشد. هدف از ساخت آن، تأمین هزینه‌های یک مسجد بود.
کولتور پورتالی آن را یک آراستا (arasta)، یعنی ردیفی از مغازه‌ها، توصیف می‌کند که برای تأمین هزینه‌های جاری مجموعه مسجد جدید ساخته شد. ویکیپدیا اضافه می‌کند که اجاره مغازه‌ها به نگهداری مسجد اختصاص داشت.
شما این شیوه را از زندگی روزمره می‌شناسید. ساختمانی را در نظر بگیرید که پرداخت‌های ماهانه مستأجرانش هزینه آسانسور، گرمایش و تعمیرات را تأمین می‌کند. بازار هم همین کار را در مقیاسی بسیار بزرگ‌تر انجام می‌داد. مغازه‌ها درآمد داشتند و این پول صرف نگهداری مسجد می‌شد.
فرمان ساخت را تورهان سلطان (Turhan Sultan)، مادر محمد چهارم (Mehmed IV)، صادر کرد. کار در 1660 آغاز شد. به گفته کولتور پورتالی، در آغاز، کاظم آغا (Kâzım Ağa) با عنوان «معمارباشی خاصه»، معمار ارشد پروژه بود. هنگام پایان ساخت بازار در 1664، مصطفی آغا (Mustafa Ağa) معمار آن بود.
خط زمانی
- 1660: ساخت بازار به فرمان تورهان سلطان آغاز می‌شود.
- 1664: مصطفی آغا ساخت بنا را به پایان می‌رساند.
- میانه قرن 18: نام «Mısır Çarşısı» رواج پیدا می‌کند.
- 1691: آتش‌سوزی بزرگی در بازار رخ می‌دهد.
- 1940: دومین آتش‌سوزی بزرگ رخ می‌دهد.
- 1940-1943: شهرداری استانبول بازار را مرمت می‌کند.
- 1941: خیابانی که از میان حیاط مسجد جدید می‌گذرد، مسجد را از بازار جدا می‌کند.
- از 1969: طلافروش‌ها، آجیل‌فروش‌ها و فروشندگان مواد غذایی آماده و لذیذ در بازار مغازه باز می‌کنند.
- 2018: مرمتی که منبر دعا و پوشش بام را هم در بر می‌گرفت، به پایان می‌رسد.
در سال‌های نخست چه کسانی چه می‌فروختند؟
در دوره نخست، بازار به دو صنف اختصاص داشت: عطارها (aktar) و پنبه‌فروش‌ها.
شش دروازه میان این دو صنف تقسیم شده بود. به گفته اداره فرهنگ و گردشگری استان استانبول:
- دروازه‌های بالیک‌پازاری (Balıkpazarı)، حصیرجیلار (Hasırcılar) و کتن‌جیلر (Ketenciler) به عطارها اختصاص داشت.
- دروازه‌های مسجد جدید، حسکی (Haseki) و بازار گل به پنبه‌فروش‌ها اختصاص داشت.
همین منبع آمار دوره نخست را هم ارائه می‌کند. از 100 مغازه، 49 مغازه به عطارها رسید. بقیه به پنبه‌فروش‌ها و لحاف‌دوزها اختصاص یافت.
مغازه‌های عطارها چیدمان مشخصی داشتند. جلوی مغازه یک سکوی چوبی به نام پیک (peyk) قرار داشت. پشت مغازه هم انبار و کارگاه بود. کالاها همان‌جا، در چند قدمی مشتری، نگهداری و آماده می‌شدند.
آتش‌سوزی‌ها، یک خیابان و مرمت‌ها
تاریخ بازار آرام نبوده است. ویکیپدیا دو آتش‌سوزی بزرگ را ثبت کرده: یکی در 1691 و دیگری در 1940.
پس از آتش‌سوزی دوم، شهرداری استانبول بین 1940 و 1943 بازار را مرمت کرد. در همان سال‌ها، در 1941، خیابانی از میان حیاط مسجد جدید کشیده شد. این خیابان مسجد را از بازاری جدا کرد که برای تأمین هزینه‌هایش ساخته شده بود.
آخرین مرمت بزرگ در 2018 به پایان رسید. خبرگزاری آناتولی گزارش داد که لایه بتن مسلح روی طاق‌ها برداشته شد. به جای آن، سقفی چوبی با پوشش سرب قرار گرفت. تصور کنید درپوشی سنگین و امروزی را از روی بنایی قدیمی بردارید و سقفی متناسب با آن جایگزین کنید.
امروز در بازار چه پیدا می‌کنید؟
تجارت بازار در گذر زمان تغییر کرده است. خبرگزاری آناتولی در 2018 گزارش داد که از 1969، طلافروش‌ها، آجیل‌فروش‌ها و فروشندگان مواد غذایی آماده و لذیذ در بازار مغازه باز کردند. به گفته کولتور پورتالی، امروز ادویه‌فروش‌ها و فروشندگان راحت‌الحلقوم در کنار طلافروشی‌ها و فروشگاه‌های سوغات فعالیت دارند.
پس انتظار داشته باشید چیزی بیش از غرفه‌های ادویه ببینید. پیش از انتخاب مغازه به تابلوها نگاه کنید و قبل از خرید، چند مغازه را با هم مقایسه کنید.
ساعت کار
هنگام بررسی وبسایت خود بازار در 25 اکتبر 2026، ساعت کار آن در هر هفت روز هفته 08.00-19.30 درج شده بود. مقاله ترکی ویکیپدیا هم میگوید بازار یکشنبهها باز است. ساعت کار ممکن است تغییر کند؛ اگر قرار است فقط برای بازار راهی شوید، پیش از رفتن آن را بررسی کنید.
جزئیاتی که در راهنماهای سفر پیدا نمی‌کنید
مغازه‌های بدون تابلو. بعضی مغازه‌ها با نشانه‌هایی شناخته می‌شدند که از لبه بامشان آویزان بود؛ مثل تخم شترمرغ، قایق، قیچی یا منگوله. مشتری می‌توانست مغازه محبوبش را از روی نشانه آن پیدا کند.
دادگاه بالای یک دروازه. طبقه بالای دروازه حسکی محل یک دادگاه بود. اختلاف‌های میان کسبه و نیز اختلاف‌های کسبه با مردم در آنجا حل‌وفصل می‌شد.
رنگ روی تزئینات. در مرمتی که در 2018 به پایان رسید، کارگران لایه‌های رنگ را از روی منبر دعا برداشتند. خبرگزاری آناتولی گزارش داد که تزئینات اصیل نقاشی‌شده با دست، موسوم به قلم‌کاری، از زیر آن‌ها نمایان شد.
خیابانی میان مسجد و بازار. امروز ممکن است به‌راحتی از کنار خیابانی بگذرید که در 1941 از میان حیاط مسجد جدید کشیده شد و متوجه آن نشوید. اما این خیابان دو بنایی را از هم جدا کرد که به صورت یک مجموعه برنامه‌ریزی شده بودند و بازار هزینه‌های مسجد را تأمین می‌کرد.
پرسش‌های متداول
چرا بازار ادویه استانبول را بازار مصری می‌نامند؟
کولتور پورتالی این نام را هم به مالیات‌های دریافتی از مصر مرتبط می‌داند که به تأمین هزینه ساخت کمک کردند و هم به کالاها و ادویه‌های مصری که در بازار فروخته می‌شدند. Mısır در اینجا به کشور مصر اشاره دارد.
آیا «Mısır Çarşısı» یعنی بازار ذرت؟
خیر. در زبان ترکی، mısır میتواند به معنی ذرت هم باشد، اما نام بازار به کشور مصر اشاره دارد. ترجمه آن به «بازار ذرت» اشتباه است.
بازار ادویه استانبول کجاست؟
این بازار در امینونو، در منطقه فاتح استانبول، پشت مسجد جدید و کنار بازار گل قرار دارد. نشانی آن به این صورت آمده است: Rüstem Paşa Mahallesi, 34116 Fatih/İstanbul.
آیا بازار ادویه یکشنبهها باز است؟
بله. مقاله ترکی ویکیپدیا میگوید بازار یکشنبهها باز است. هنگام بررسی وبسایت خود بازار در 25 اکتبر 2026، ساعت کار آن برای تمام روزهای هفته 08.00-19.30 درج شده بود.
چه کسی بازار ادویه را ساخت؟
ساخت بازار در 1660 به فرمان تورهان سلطان، مادر محمد چهارم، آغاز شد. کاظم آغا در آغاز کار معمار ارشد بود و هنگام پایان ساخت در 1664، مصطفی آغا معمار آن بود.
منابع
- وزارت فرهنگ و گردشگری — درگاه فرهنگی، «Mısır Çarşısı» kulturportali.gov.tr
- ویکیپدیا — «Mısır Çarşısı» tr.wikipedia.org
- ویکیپدیا — «Spice Bazaar» en.wikipedia.org
- اداره فرهنگ و گردشگری استان استانبول — «بازارها و بازارهای سرپوشیده» istanbul.ktb.gov.tr
- خبرگزاری آناتولی — «بازار مصری و مسجد نصرتیه پس از مرمت بازگشایی می‌شوند» aa.com.tr
- خبرگزاری آناتولی — «بازاری که 351 سال است بوی دارچین و میخک می‌دهد» aa.com.tr
FAQ
چرا بازار ادویه استانبول را بازار مصری می‌نامند؟
درگاه فرهنگی وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه، کولتور پورتالی، این نام را هم به مالیات‌های دریافتی از مصر مرتبط می‌داند که بخشی از هزینه ساخت را تأمین کردند و هم به کالاها و ادویه‌های مصری که در بازار فروخته می‌شدند. «Mısır» در اینجا به کشور مصر اشاره دارد.
آیا «Mısır Çarşısı» یعنی بازار ذرت؟
خیر. در زبان ترکی، mısır میتواند به معنی ذرت هم باشد، اما نام این بازار به کشور مصر اشاره دارد. ترجمه آن به «بازار ذرت» اشتباه است.
بازار ادویه استانبول کجاست؟
این بازار در محله امینونو، در منطقه فاتح استانبول قرار دارد. پشت مسجد جدید و کنار بازار گل است. نشانی آن به این صورت آمده است: Rüstem Paşa Mahallesi, 34116 Fatih/İstanbul.
آیا بازار ادویه یکشنبهها باز است؟
بله. مقاله ترکی ویکیپدیا میگوید بازار یکشنبهها هم باز است. هنگام بررسی وبسایت خود بازار در 25 اکتبر 2026، ساعت کار آن در هر هفت روز هفته 08.00-19.30 درج شده بود.
چه کسی بازار ادویه را ساخت؟
ساخت بازار در 1660 به فرمان تورهان سلطان، مادر محمد چهارم، آغاز شد. کولتور پورتالی کاظم آغا را معمار ارشد در آغاز کار و مصطفی آغا را معمار هنگام پایان ساخت در 1664 معرفی می‌کند.
Image: Spice Bazaar in Istanbul.jpg — Deckkohl, CC0
