Mısır Çarşısı’nın adındaki Mısır, mısır koçanı değil, bir ülkenin adıdır. İngilizcede Spice Bazaar ve Egyptian Bazaar olarak anılan yapı için “Corn Bazaar” çevirisi yanlıştır. Üstelik çarşı, adını aldığı Mısır’la hiç ilgisi yokmuş gibi görünen bir caminin gelirleri için yapılmıştır.
Bu yazıda adın hangi gerekçelerle Mısır’a bağlandığını öğreneceksiniz. Çarşının nerede olduğunu, kaçta kapandığını ve pazar günü açık olup olmadığını da burada bulacaksınız. Sonra 1660’tan 2018’e uzanan tarihi, dükkânların ilk sahiplerini ve az bilinen ayrıntıları göreceksiniz.
Mısır Çarşısı nerede, hangi semtte?
Mısır Çarşısı, İstanbul’un Fatih ilçesindeki Eminönü semtinde bulunur. Vikipedi’ye göre çarşı Yeni Cami’nin arkasındadır ve Çiçek Pazarı’nın yanında yer alır. Adres olarak Rüstem Paşa Mahallesi, 34116 Fatih/İstanbul verilir.
Arayanlar sık sık “mısır çarşısı nerede” ve “mısır çarşısı istanbul” diye sorar.
Yol tarifi için bilmeniz gerekenler
Yol tarifi için en güvenilir işaret Yeni Cami’dir. Çarşı caminin arkasında uzanır. Haritada “Yeni Cami” yazıp yönünüzü oraya çevirdiğinizde, çarşıyı camiden sonra bulursunuz.
Çiçek Pazarı da yön bulmaya yarar, çünkü çarşının yanındadır. Çarşının L biçimli bir planı ve altı kapısı vardır. Hangi kapıdan girdiğinize göre karşınıza farklı bir sokak çıkar. Bu yüzden ilk gelişinizde kapı adlarını aklınızda tutmanız işinizi kolaylaştırır.
Mısır Çarşısı kaçta kapanıyor, pazar günü açık mı?
Mısır Çarşısı 1664 sitesi, 25 Ekim 2026 tarihinde çalışma saatlerini haftanın yedi günü 08.00-19.30 olarak duyuruyordu. Yani akşam yedi buçukta kapanır. Gün batımına yakın bir saatte gidecekseniz yarım saatlik payı hesaba katın.
Pazar günü de çarşı açıktır; site de çalışma saatlerini haftanın yedi günü için duyurur. Hafta sonu İstanbul’da bir fırsat bulduğunuzda, baharat veya lokum alışverişini pazara ertelemek zorunda kalmazsınız. Saatler zamanla değişebilir. Bu yüzden uzak bir yerden geliyorsanız çarşının sitesine göz atmanız yerinde olur.
Çarşının adı neden Mısır?
Ad konusunda Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Kültür Portalı iki gerekçe sayar. Birincisi finansman: Mısır’dan alınan vergiler yapının masraflarına bağlanır. İkincisi ticaret: çarşıda satılan Mısır kaynaklı eşya ve baharatlar adın kaynağı sayılır. Portal bu iki açıklamayı birlikte verir ve birini diğerinin yerine koymaz.
Bir noktaya dikkat edin. Çarşı baştan beri bu adla anılmadı. Kültür Portalı’na göre Mısır Çarşısı adı 18. yüzyılın ortalarından itibaren kullanılmaya başlandı. 17. yüzyıl tarihçilerinin metinlerinde ise çarşı Yeni Çarşı ve Valide Çarşısı adlarıyla geçer. Yani 1664’te tamamlanan yapı, bugünkü adını almadan önce onlarca yıl başka adlarla biliniyordu.
Bu iki eski ad da çarşının kimliğini anlatır. “Yeni” sözcüğü, Yeni Cami’nin yanında kurulmuş yeni bir ticaret alanına işaret eder. “Valide” ise yaptıranın, padişahın annesi olmasından gelir.
Günlük hayatla bağ kurmak isterseniz şunu düşünün. Bugün bir paket baharat aldığınızda, o baharatın yolculuğunu hiç sormazsınız. Çarşının adı ise tam bu yolculuğu hatırlatır: eşyanın geldiği yer, yapının adına dönüşmüştür.
Çarşıyı kim, neden yaptırdı?
Mısır Çarşısı, Yeni Cami Külliyesi’nin cami giderlerini karşılamak için yapılmış bir arastadır. Wikipedia’ya göre çarşıdaki kiralık dükkânların gelirleri Yeni Cami’nin bakımına ayrılıyordu. Yani çarşı, bugünkü anlamda bir turistik duraktan önce, bir caminin gelir kaynağıydı.
Kültür Portalı, yapımın 1660’ta IV. Mehmed’in annesi Turhan Sultan’ın emriyle başladığını belirtir. Aynı kaynağa göre inşaatın başında Hassa Baş Mimarı Kâzım Ağa görev aldı. 1664’teki tamamlanışında ise Mustafa Ağa görevdeydi.
İlk dönemde dükkânlar kimlerindi?
İstanbul İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’ne göre çarşı ilk döneminde aktar ve pamukçu esnafına tahsis edildi. Kapılar da bu iki gruba göre paylaştırılmıştı:
- Aktarlara: Balıkpazarı, Hasırcılar ve Ketenciler kapıları.
- Pamukçulara: Yeni Cami, Haseki ve Çiçek Pazarı kapıları.
Aynı kurum, erken dönemdeki 100 dükkânın 49’unun aktarlara verildiğini aktarır. Kalan dükkânlar pamukçulara ve yorgancılara kaldı. Aktar dükkânlarının önünde ahşap bir peyk, arkasında ise depo ve imalathane bulunuyordu. Yani aktar dükkânı yalnızca bir satış yeri değildi; arkasında depo ve imalathane da vardı.
Kısa kronoloji
- 1660 Kültür Portalı’na göre Turhan Sultan’ın emriyle yapım başladı.
- 1664 İnşaat Mustafa Ağa’nın görevde olduğu dönemde tamamlandı.
- 18. yüzyıl ortaları Mısır Çarşısı adı kullanılmaya başlandı.
- 1691 Çarşıda büyük yangın yaşandı.
- 1940 Çarşı ikinci büyük yangınını geçirdi.
- 1940-1943 İstanbul Belediyesi çarşıyı restore etti.
- 1941 Yeni Cami avlusundan geçirilen yol, çarşı ile camiyi ayırdı.
- 1969’dan itibaren Kuyumcu, kuruyemişçi ve şarküteri dükkânları açılmaya başladı.
- 2018 Tonozların üzerindeki betonarme tabakanın kaldırılıp yerine kurşun kaplı ahşap çatı yapıldığı restorasyon tamamlandı.
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
Bu bölümde sık anlatılmayan birkaç ayrıntıyı bulacaksınız.
- Dükkân sembolleri. Bazı dükkânlar, saçaklarına asılan devekuşu yumurtası, kayık, makas veya püskül gibi sembollerle tanınıyordu.
- Çarşının mahkemesi. Haseki Kapısı’nın üst katındaki mahkemede esnafın kendi arasındaki ve halkla yaşadığı anlaşmazlıklar çözülüyordu. Yani çarşı yalnızca alışveriş yeri değil, uyuşmazlıkların da halledildiği bir yerdi.
- Camiyle çarşıyı ayıran yol. Yeni Cami avlusundan 1941’de geçirilen yol, cami ile Mısır Çarşısı’nı birbirinden ayırdı. Külliye olarak birlikte düşünülen iki yapı bugün bir yolla bölünmüş durumda.
- Dua Kürsüsü’ndeki bezemeler. 2018’de tamamlanan restorasyonda Dua Kürsüsü’nün boya tabakaları altından özgün kalem işi bezemeler çıkarıldı.
Bugün çarşıda ne var, fotoğraflarını nerede görebilirsiniz?
Günümüzde çarşıda baharat ve lokum satıcılarının yanında kuyumcu ve hediyelik eşya dükkânları da bulunur. Bu değişim eskiden başlamıştır. Anadolu Ajansı’nın 2018 tarihli haberine göre çarşıda 1969’dan itibaren kuyumcu, kuruyemişçi ve şarküteri dükkânları açıldı. Yani ilk dönemin aktar ve pamukçu düzeni bugün yerini daha karışık bir esnaf yapısına bıraktı.
Yapının kendisi de değişti. Yangınlardan sonra İstanbul Belediyesi çarşıyı 1940-1943 yılları arasında restore etti. 2018’de tamamlanan restorasyonda tonozların üzerindeki betonarme tabaka kaldırıldı. Yerine kurşun kaplı ahşap bir çatı yapıldı.
Mısır Çarşısı resimleri
“Mısır çarşısı resimleri” arayanlar için bir yön: Kültür Portalı’nın Mısır Çarşısı sayfasında Gülcan Acar’a ait dış görünüm ve iç mekân fotoğrafları yayımlanmıştır. Gitmeden önce bu kareleri görmek, kapıların ve L biçimli planın nasıl göründüğünü anlamanıza yardım eder.
Sık sorulan sorular
Mısır Çarşısı’ndaki Mısır, mısır bitkisi mi?
Hayır. Addaki Mısır, ülke adıdır. İngilizcede Spice Bazaar ve Egyptian Bazaar denir; Corn Bazaar çevirisi yanlıştır.
Mısır Çarşısı’nı kim yaptırdı?
Kültür Portalı’na göre yapım 1660’ta IV. Mehmed’in annesi Turhan Sultan’ın emriyle başladı. İnşaat 1664’te tamamlandı.
Mısır Çarşısı kaçta kapanıyor?
Mısır Çarşısı 1664 sitesi, 25 Ekim 2026’da çalışma saatlerini haftanın yedi günü 08.00-19.30 olarak duyuruyordu. Yine de gitmeden önce siteye bakmak iyi olur.
Mısır Çarşısı pazar günü açık mı?
Evet. Vikipedi, çarşının pazar günleri de açık olduğunu belirtir. Site de yedi gün açık olduğunu duyurur.
Mısır Çarşısı’nın adresi nedir?
Adres, Rüstem Paşa Mahallesi, 34116 Fatih/İstanbul olarak verilir. Çarşı Eminönü’nde, Yeni Cami’nin arkasındadır.
Kaynaklar
- Vikipedi — Mısır Çarşısı tr.wikipedia.org
- Wikipedia — Spice Bazaar en.wikipedia.org
- Kültür ve Turizm Bakanlığı — Kültür Portalı kulturportali.gov.tr
- İstanbul İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü — Çarşılar-Bedestenler istanbul.ktb.gov.tr
- Anadolu Ajansı — Restore edilen Mısır Çarşısı ve Nusretiye Camisi açılıyor aa.com.tr
- Anadolu Ajansı — 351 yıldır tarçın ve karanfil kokan çarşı aa.com.tr
Görsel: Spice Bazaar in Istanbul.jpg — Deckkohl, CC0
