آیا جمجمه‌های کریستالی باستانی‌اند؟ بررسی آزمایش‌های علمی

بررسی‌های علمی تأیید نکرده‌اند که جمجمه‌های کریستالی آزمایش‌شده، اشیایی باستانی از دوران پیشاکلمبی، یعنی پیش از ورود کلمب به قاره آمریکا، باشند. طبق بیانیه سال 2008 مؤسسه اسمیتسونین (Smithsonian Enstitüsü)، هیچ‌یک از نمونه‌های ارائه‌شده برای بررسی علمی از یک کاوش باستان‌شناسی مستند به دست نیامده بودند. آزمایش نمونه‌های مهم موزه‌ای نیز از ساخت جدیدتر آن‌ها پشتیبانی می‌کرد.

شواهد روشنگر در رد چرخ‌ها، بقایای ساینده‌ها و هیدروژن زیر سطوح تراش‌خورده نهفته است. اگر می‌خواهید بدانید چرا انتساب این اشیا به آزتک‌ها (Aztekler) یا مایاها (Mayalar) در این بررسی‌ها تأیید نشد، مسیر آن‌ها را از دست دلالان و مجموعه‌های موزه‌ای تا ردهای میکروسکوپی ساختشان دنبال کنید.

جمجمه‌های کریستالی چه هستند و چرا آن‌ها را باستانی می‌دانستند؟

جمجمه‌های کریستالی، پیکره‌هایی به شکل جمجمه انسان هستند که از قطعات کوارتز شفاف یا سفید شیری تراشیده شده‌اند. نمونه‌های بزرگ در نیمه دوم قرن 19 در مجموعه‌های عمومی و خصوصی پدیدار شدند. حضورشان در این مجموعه‌ها مستند است؛ اما منشأ باستانی آن‌ها بر پایه کاوش مستند نیست.

برخی جمجمه‌ها به آزتک‌ها، تولتک‌ها (Toltekler)، میشتک‌ها (Mikstekler) یا مایاها نسبت داده شده‌اند. این برچسب‌ها ادعاهایی درباره سازندگان آن‌ها هستند. اسمیتسونین گزارش داد که بررسی علمی، این انتساب‌ها را برای نمونه‌های بررسی‌شده تأیید نکرده است. بنابراین شما باید توصیف رایج یک شیء را از شواهدی که زمان و روش ساخت آن را مشخص می‌کنند، جدا کنید.

موزه بریتانیا (Britanya Müzesi) در سال 1897 جمجمه‌ای تقریباً هم‌اندازه جمجمه واقعی انسان را به‌عنوان نمونه‌ای از ساخت دوران پیشاکلمبی خرید. سابقه مستند خریدوفروش آن به اوژن بوبان (Eugène Boban)، عتیقه‌فروش فرانسوی، می‌رسد که کمی پیش از 1881 آن را به دست آورده بود. این جمجمه پیش از رسیدن به موزه، از شرکت جواهرسازی تیفانی اند کو (Tiffany & Co.) در نیویورک (New York) نیز گذشت.

بررسی‌های علمی درباره جمجمه‌های کریستالی چه نشان دادند؟

در سال 2008، پژوهشی تطبیقی درباره جمجمه‌های لندن (Londra) و واشینگتن (Washington) در جلد 35 مجله علوم باستان‌شناسی (Journal of Archaeological Science) منتشر شد. نویسندگان آن مارگارت ساکس (Margaret Sax)، جین والش (Jane Walsh)، ایان فریستون (Ian Freestone)، اندرو رنکین (Andrew Rankin) و نایجل میکس (Nigel Meeks) بودند. آن‌ها آثار ساخت را بررسی کردند و با اشیای کوارتزی به‌دست‌آمده از بافت‌های باستان‌شناختی معتبر در آمریکای میانه (Mezoamerika) مقایسه کردند.

گروه پژوهش برای بررسی رد ابزار از میکروسکوپ الکترونی روبشی استفاده کرد. اشیای مقایسه‌شده شامل یک جام کوارتزی میشتکی و مهره‌های کوارتزی آزتکی/میشتکی بود. روی این اشیا هیچ ردی که نشان‌دهنده استفاده از چرخ‌های گردان سنگ‌تراشی باشد دیده نشد. در مقابل، جمجمه‌های موزه بریتانیا و اسمیتسونین شواهدی از کار با چرخ گردان داشتند.

اهمیت این مقایسه در آن است که ادعایی مشخص درباره شیوه ساخت را می‌آزماید. هم جمجمه‌ها و هم اشیای دارای بافت باستان‌شناختی معتبر، از کوارتز کارشده بودند؛ اما آثار ساختشان تفاوت داشت. این یافته، ارتباط ادعایی میان جمجمه‌های موزه‌ای و تولید دوران پیشاکلمبی را به چالش کشید. مبنای آن، میزان باستانی به نظر رسیدن پیکره‌ها نبود.

تصور کنید پیش از پذیرفتن توضیح فروشنده درباره وضعیت یک وسیله روزمره، آثار فرسودگی آن را بررسی می‌کنید. درباره این جمجمه‌ها هم شما می‌توانید همین پرسش را دنبال کنید: آیا سطح فیزیکی شیء، داستان همراه آن را تأیید می‌کند؟ میکروسکوپ با آشکار کردن رد ابزارهای شکل‌دهنده کوارتز، این شواهد فیزیکی را فراهم کرد.

چرا بقایای ساینده‌ها اهمیت داشتند؟

ردهای روی جمجمه موزه بریتانیا نشان می‌داد که روی آن با ساینده‌های سختی مانند کوراندوم یا الماس کار شده است. این یافته، جزئیات بیشتری به شواهد ساخت با چرخ گردان افزود. پژوهشگران هم حرکت ابزارها و هم مواد ساینده دخیل در برش سطح را بررسی می‌کردند.

جمجمه اسمیتسونین سرنخ دیگری داشت. تحلیل بقایای روی آن با پراش پرتو ایکس، وجود کاربوراندوم یا کاربید سیلیسیم را مشخص کرد که فرمول شیمیایی آن SiC است. این ماده یک ساینده مصنوعی مدرن است. حضور آن، شاهد مادی مستقیمی بود که با منشأ آزتکی ادعاشده برای جمجمه تعارض داشت.

این یافته‌ها باید به همان اشیایی محدود بمانند که واقعاً آزمایش شدند. رد چرخ گردان روی هر دو جمجمه موزه بریتانیا و اسمیتسونین شناسایی شد. بقایای کاربید سیلیسیم روی نمونه اسمیتسونین شناسایی شد. کنار هم گذاشتن نتایج به این معنا نیست که همه جمجمه‌ها یک ساینده یکسان داشته‌اند یا تاریخ ساختشان دقیقاً یکسان بوده است.

آیا کوارتز می‌توانست منشأ یک جمجمه را روشن کند؟

پژوهشگران با میکروسکوپ و طیف‌سنجی رامان، درون‌گیرهای سیال و جامد داخل کوارتز جمجمه موزه بریتانیا را بررسی کردند. تحلیل آن‌ها برزیل (Brezilya) یا ماداگاسکار (Madagaskar) را به‌عنوان منشأهای احتمالی این ماده مطرح کرد. این تحلیل، معدن مشخصی را با قطعیت شناسایی نکرد.

این تمایز، منشأ ماده خام را از تاریخ پیکره نهایی جدا می‌کند. شما می‌توانید برزیل و ماداگاسکار را پیوندهای زمین‌شناختی پیشنهادی برای کوارتز جمجمه لندن بدانید. هیچ‌یک از این دو احتمال مشخص نمی‌کند چه کسی جمجمه را تراشیده است. رد ابزار به پرسش جداگانه‌ای پاسخ می‌دهد: سطح آن چگونه کار شده است؟

دانشمندان جمجمه پاریس را چگونه بررسی کردند؟

توماس کالیگارو (Thomas Calligaro) و همکارانش یک جمجمه کریستالی و یک سر کوچک انسان را از مجموعه موزه کِ برانلی (Quai Branly Müzesi) در پاریس (Paris) بررسی کردند. پژوهش آن‌ها در 18 دسامبر 2008 به‌صورت آنلاین منتشر شد. آن‌ها در کنار میکروسکوپ نوری و الکترونی روبشی، از روشی با باریکه یونی به نام ERDA استفاده کردند. این روش، توزیع هیدروژن را در زیر سطوح، بدون آسیب رساندن به اشیا، اندازه‌گیری می‌کرد.

نفوذ هیدروژن در جمجمه پاریس کم‌عمق‌تر از یک شیء کوارتزی مقایسه‌ای بود که می‌دانستند در سال 1740 تراشیده شده است. این نتیجه از تاریخ جدیدتر تراش جمجمه پشتیبانی می‌کرد. پژوهشگران با در نظر گرفتن نمایه‌های هیدروژن در کنار رد ابزار، نتیجه گرفتند که جمجمه احتمالاً در قرن 18 یا 19 تراشیده شده است.

سر کوچک انسان نتایج متفاوتی داشت. روی آن آثار کار با دست و نمایه عمیق‌تر هیدروژن دیده شد. بنابراین گروه پژوهش آن را شیئی احتمالاً پیشاکلمبی دانست. این تفاوت، نکته محوری پژوهش است: دو اثر کوارتزی تراشیده‌شده از یک مجموعه، ارزیابی یکسانی نگرفتند.

آیا جمجمه میچل‌هجز در لوبانتون کشف شد؟

گفته می‌شد آنا میچل‌هجز (Anna Mitchell-Hedges) جمجمه مشهور را در سال 1924 در لوبانتون (Lubaantun)، در بلیز (Belize) امروزی، پیدا کرده است. اسناد شرکت‌کنندگان در کاوش، نه این کشف و نه حضور آنا در آنجا را تأیید می‌کنند. بنابراین یافته ادعایی در این اسناد کاوش تأیید نشده است.

یک خرید مستند، نقطه اتکای محکم‌تری در تاریخ این شیء فراهم می‌کند. فردریک اِی. میچل‌هجز (Frederick A. Mitchell-Hedges) جمجمه را در 15 اکتبر 1943 از سیدنی برنی (Sydney Burney) در ساتبیز (Sotheby’s) لندن خرید. او همان سال این خرید را در نامه‌ای به برادرش شرح داد. این معامله با ادعای کشف پیشین، رویدادی جداگانه است.

خط زمانی

• نیمه دوم قرن 19: جمجمه‌های بزرگ کوارتزی در مجموعه‌های عمومی و خصوصی پدیدار شدند.
• کمی پیش از 1881: اوژن بوبان جمجمه‌ای را به دست آورد که بعدها وارد موزه بریتانیا شد.
• 1897: موزه بریتانیا جمجمه کریستالی خود را به‌عنوان اثری ساخته‌شده در دوران پیشاکلمبی خرید.
• 1924: تاریخ ادعایی کشف جمجمه به دست آنا میچل‌هجز در لوبانتون؛ اسناد کاوش آن را تأیید نمی‌کنند.
• 15 اکتبر 1943: فردریک اِی. میچل‌هجز جمجمه خود را در ساتبیز خرید.
• 1992: یک جمجمه بزرگ کوارتزی همراه با نامه‌ای بدون امضا، از راه پست به اسمیتسونین رسید.
• 2008: ساکس و همکارانش پژوهش تطبیقی جمجمه‌های لندن و واشینگتن را منتشر کردند.
• 10 ژوئیه تا 1 سپتامبر 2008: اسمیتسونین برای نخستین بار جمجمه خود را در نمایشگاه «حقیقت درباره جمجمه‌های کریستالی» (Kristal Kafatasları Hakkındaki Gerçek) به نمایش عمومی گذاشت.
• 18 دسامبر 2008: پژوهش پاریس درباره رد ابزار و نمایه‌های هیدروژن به‌صورت آنلاین منتشر شد.

جزئیاتی که در کتاب‌های راهنما پیدا نمی‌کنید

جمجمه اسمیتسونین در سال 1992 همراه با نامه‌ای بدون امضا رسید. در نامه ادعا شده بود که این شیء در سال 1960 در مکزیک (Meksika) خریداری شده و آزتکی است. این پیکره تقریباً 14 کیلوگرم وزن و 25 سانتی‌متر ارتفاع دارد. اندازه آن قابل سنجش است؛ روایت نامه درباره منشأ آن همچنان یک ادعا باقی ماند.

نخستین نمایش عمومی جمجمه اسمیتسونین، در نمایشگاه سال 2008 این مؤسسه در موزه ملی تاریخ طبیعی (Ulusal Doğa Tarihi Müzesi) در واشینگتن برگزار شد. بازدیدکنندگان می‌توانستند تصاویر میکروسکوپ الکترونی روبشی را با بزرگ‌نمایی 50 تا 500 برابر ببینند. این تصاویر، آثار ساخت را در کنار خود شیء به نمایشگاه آوردند.

اطلاعیه سال 2008 اسمیتسونین همچنین نمایش عمومی نمونه‌های مشهور در موزه بریتانیا در لندن و موزه کِ برانلی در پاریس را ثبت کرده بود. این‌ها اشاره‌هایی تاریخی به نمایش آن اشیا هستند. بررسی‌های مطرح‌شده در این مقاله به اشیای مشخصی از مجموعه‌ها مربوط‌اند؛ از جمله جفت جمجمه لندن و واشینگتن و آثار تراشیده‌شده پاریس که جداگانه مطالعه شدند.

پرسش‌های متداول

آیا منشأ پیشاکلمبی هیچ‌یک از جمجمه‌های کریستالی بررسی‌شده با روش علمی تأیید شده است؟

طبق بیانیه سال 2008 اسمیتسونین، منشأ پیشاکلمبی هیچ‌یک از نمونه‌های ارائه‌شده برای بررسی علمی تأیید نشده بود. هیچ‌کدام از یک کاوش باستان‌شناسی مستند به دست نیامده بودند. بنابراین انتساب آن‌ها به فرهنگ‌های باستانی، فاقد این پشتوانه باستان‌شناختی بود.

قوی‌ترین شواهد ساخت جدیدتر چیست؟

جمجمه‌های لندن و واشینگتن آثار کار با چرخ گردان داشتند. جمجمه اسمیتسونین همچنین حاوی کاربید سیلیسیم مصنوعی مدرن بود. درباره جمجمه پاریس، ردهای میکروسکوپی ابزار و نمایه‌های هیدروژن در کنار هم از تاریخ احتمالی تراش در قرن 18 یا 19 پشتیبانی می‌کردند.

آیا آزمایش‌های پاریس قدمت همه آثار کوارتزی بررسی‌شده را رد کردند؟

خیر. سر کوچک انسان که در کنار جمجمه بررسی شد، آثار کار با دست و نفوذ عمیق‌تر هیدروژن داشت. پژوهشگران آن را احتمالاً پیشاکلمبی ارزیابی کردند، درحالی‌که نتیجه گرفتند جمجمه احتمالاً در قرن 18 یا 19 تراشیده شده است.

آیا روایت کشف جمجمه میچل‌هجز پشتوانه‌ای در اسناد کاوش دارد؟

اسناد کاوش، نه کشف ادعایی سال 1924 در لوبانتون و نه حضور آنا میچل‌هجز را تأیید می‌کنند. معامله مستند، خرید فردریک اِی. میچل‌هجز در ساتبیز در 15 اکتبر 1943 است. او همان سال این خرید را در نامه‌ای نیز شرح داد.

منابع

1. مؤسسه اسمیتسونین — جمجمه کریستالی اسرارآمیز si.edu
2. موزه بریتانیا — جمجمه بلور سنگی artsandculture.google.com
3. مارگارت ساکس و همکاران — منشأ دو جمجمه کریستالی مکزیکی با قدمت ادعایی پیشاکلمبی doi.org
4. توماس کالیگارو و همکاران — پژوهش تاریخ‌گذاری دو اثر تراشیده‌شده از بلور سنگی link.springer.com
5. ویکی‌پدیا (Vikipedi) — جمجمه کریستالی en.wikipedia.org

FAQ

Image: Crystal skull british museum random9834672.jpg — Wikimedia Commons, CC BY 3.0