شمشیرهای عصر برنز را با ریختن برنز مذاب در قالب می‌ساختند. سپس سلاح ریختهشده را حرارت می‌دادند، چکشکاری میکردند و پرداخت می‌زدند. یک نیمه کاملاً سالم از قالب ماسهسنگی که در گروسآیبشتات (Großeibstadt) در بایرن (Bavyera) پیدا شده، مستقیماً مرحله ریختهگری را نشان می‌دهد. این یافته شاهدی بر ساخت شمشیر در آنجا در حدود ۳٬۰۰۰ سال پیش است.
کشف گروسآیبشتات میان سلاح نهایی و ابزار ساخت آن پیوند برقرار میکند. اگر شما ساخت شمشیر را تنها یک بار ریختن فلز تصور می‌کنید، قالب فقط آغاز ماجرا را به شما نشان می‌دهد. یافته‌های مشابه و آزمایشهای بازسازی، کارهای پس از آن را روشن می‌کنند؛ از صاف کردن تیغه تا بریدن جزئیات کوچک روی سطح.
قالب سنگی بایرن چه چیزی را نشان می‌دهد؟
این قالب ماسهسنگی در کاوشهای تابستان ۲۰۲۵ در گروسآیبشتات، در منطقه فرانکونی سفلی (Aşağı Frankonya) بایرن پیدا شد. محل کشف، سکونتگاهی در زمین‌های پست بود که به دوره فرهنگ خاکستردان‌ها (Urnfield) تعلق داشت و قدمت آن به ۱۳۰۰–۸۰۰ پیش از میلاد می‌رسید. این بافت استقراری، شیء را در جامعه‌ای جای می‌دهد که برنزکاری در آن انجام می‌شد.
شیء باقی‌مانده، یک نیمه کاملاً سالم از قالب ریختهگری شمشیر است. این قالب برای شمشیری زبانهدار در نظر گرفته شده بود؛ زبانه همان بخشی است که درون دسته امتداد پیدا میکند. این تفاوت اهمیت دارد: باستان‌شناسان ابزار ساخت سلاح را پیدا کردند، نه خود سلاح را.
قالب دومی از همان دوره برای ریختهگری زیورآلات به کار میرفت. این قالب، همراه با دیگر ساختارهای باستان‌شناختی، متخصصان اداره ایالتی حفاظت از آثار تاریخی بایرن (BLfD) را به این نتیجه رساند که حدود ۳٬۰۰۰ سال پیش یک ریخته‌گر برنز در این محل کار می‌کرده است. بنابراین، ساخت شمشیر بخشی از شواهد گسترده‌تر فلزکاری در گروسآیبشتات است.
هریتیج‌دیلی (HeritageDaily) گزارش خود را در ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر کرد. این گزارش همچنین به گنجینه‌ای برنزی می‌پرداخت که نزدیک گرابنشتت (Grabenstätt) پیدا شده و قدمت آن حدود ۸۸۰–۸۰۰ پیش از میلاد است. آن گنجینه، کشفی جدا از قالب گروسآیبشتات بود.
سازندگان چگونه برنز را به شمشیر تبدیل میکردند؟
برنز آلیاژی است که از ترکیب مس با عناصر دیگر، از جمله قلع یا آرسنیک، ساخته می‌شود. ترکیب آن بخشی از ماجرای ساخت شمشیر است. پژوهش کریستیانو یایا (Cristiano Iaia) درباره فلزکاری فرهنگ تراماره (Terramare)، به آلیاژی از مس در شمشیرهای ناوه نوع ۲–چتونا (Naue II-Cetona) اشاره میکند که به‌طور میانگین حدود ۱۰ درصد قلع دارد.
این رقم به شمشیرهایی مربوط است که در پژوهش تراماره بررسی شدهاند. وقتی شما آنها را با قالب ماسهسنگی بایرن مقایسه می‌کنید، باید این رقم را مختص همان نمونه‌ها بدانید. قالب، شکل موردنظر برای قطعه ریختهشده را ثبت میکند؛ پژوهش آلیاژ به ماده به‌کاررفته در گروه مشخصی از شمشیرها می‌پردازد.
ساسیا فان در فارت‌فرسخوف (Sasja van der Vaart-Verschoof) در کتاب تکه‌تکه کردن رئیس قبیله، ریختن فلز مذاب در قالب برای ساخت شمشیر برنزی را شرح می‌دهد. در گروسآیبشتات، نیمه ماسهسنگی باقی‌مانده، شاهدی مادی از این ابزار شکل‌دهی است. شکل شمشیر به حفره‌ای بستگی داشت که پیش از ریختن فلز آماده شده بود.
برای مقایسه‌ای روزمره، شما می‌توانید قالب شیرینی‌پزی را در نظر بگیرید: حفره آماده‌شده، شکل اولیه را به ماده می‌دهد. در ساخت شمشیر برنزی، این شکل اولیه پس از ریختهگری همچنان به کار فراوان نیاز داشت. پژوهش، حرارت دادن برای همگن کردن برنز تازه ریختهشده و سپس چکشکاری را شرح می‌دهد.
طبق کتاب تکه‌تکه کردن رئیس قبیله، قالبهای سنگی قابلیت استفاده دوباره داشتند. همین پژوهش توضیح می‌دهد که یک شمشیر برنزی موجود میتوانست الگوی ساخت قالب سفالی تازه‌ای باشد. این‌ها روش‌های متفاوت آماده کردن قالبی بودند که فلز مذاب در آن ریخته می‌شد.
پس از بیرون آمدن شمشیر از قالب چه اتفاقی می‌افتاد؟
ریختهگری شکلی ایجاد می‌کرد که هنوز به کار نیاز داشت. در آزمایشهای بازسازی شمشیر چتونا که یایا درباره آنها بحث میکند، شکل دادن به قبضه، ایجاد سوراخ با سنبه‌های برنزی و صاف کردن تیغه، مراحل جداگانه ساخت بودند. هر مرحله به بخش متفاوتی از سلاح در حال ساخت می‌پرداخت.
لبه‌های تیغه نیز نیاز به کار داشتند. پژوهش یایا درباره تراماره بر کار سرد شدید در امتداد لبه‌های برنده شمشیرهای ناوه نوع ۲–چتونا تأکید میکند. بنابراین، برای توضیح ساخت این سلاح‌ها باید ریختهگری و فلزکاری پس از آن را در کنار هم دید.
روند کلی ساخت، علاوه بر چکشکاری، پرداخت سطح را نیز شامل می‌شد. وقتی شما به قالب ماسهسنگی نگاه می‌کنید، شاهدی از یک مرحله در این روند را می‌بینید. قالب، شکل ریختهشده را فراهم می‌کرد؛ عملیات بعدی روی شکل، لبه‌ها و سطح آن انجام می‌شد.
آزمایشهای بازسازی، معیاری چشمگیر از میزان کار لازم به دست می‌دهند. آزمایشهای شمشیر چتونا مرتبط با مارکوس و مارکوس بینگلی (Markus and Markus Binggeli) نشان داد که فقط کارهای پس از ریختهگری میتوانست بیش از ۱۰۰ ساعت طول بکشد. این نتیجه مربوط به همان آزمایش‌هاست و برنامه زمانی ثابتی برای ساخت همه شمشیرهای باستانی نیست.
آیا قالبهای شمشیر همیشه سنگی بودند؟
در شواهد باستان‌شناختی هم سنگ دیده می‌شود و هم سفال. لوکا پلگرینی (Luca Pellegrini) و همکارانش قدمت قالب ماسهسنگی شمشیر کاستیونه مارکیزی (Castione Marchesi) را حدود ۱۶۵۰–۱۴۵۰ پیش از میلاد تعیین کردهاند. این قالب، نمونه‌ای قدیمی‌تر برای مقایسه با کاربرد ماسه‌سنگ در گروسآیبشتات است.
موزه لندن (Londra Müzesi) قطعاتی از قالب سفالی شمشیر با قدمت ۹۰۰–۷۰۰ پیش از میلاد را نگهداری میکند. از آنها برای ساخت شمشیری با تیغه برگ‌مانند استفاده می‌شد. این قطعات، ماده دیگری را برای ساخت قالب در تاریخ گسترده‌تر ریختهگری شمشیر برنزی نشان می‌دهند.
پژوهشگرانی که در اکس‌آرک (EXARC) نوشته‌اند، احتمال استفاده از قالب ماسهای در شمال ایتالیا (İtalya) را نیز بررسی می‌کنند. آنها این احتمال را یکی از توضیح‌های شمار اندک قالبهای شمشیر باقی‌مانده در آن منطقه می‌دانند. مقاله آنها قالبهای سنگی و سفالی را هم ثبت میکند؛ بنابراین بحث، چند روش احتمالی ساخت را در بر می‌گیرد.
ریختهگری آزمایشی موفق در ماسه، مستقیماً ثابت نمیکند که سازندگان باستانی هم همین روش را به کار می‌بردند. هنگام تفسیر شواهد ساخت، این مرز اهمیت دارد. قالب ماسهسنگی گروسآیبشتات یک شیء باستان‌شناختی باقی‌مانده است، در حالی که فرضیه استفاده از ماسه از راه کار آزمایشی به یک پرسش می‌پردازد.
یافته بایرن چه جایگاهی در عصر برنز دارد؟
تاریخ‌های عصر برنز در مناطق مختلف یکسان نیست. برای آناتولی (Anadolu)، مرور ویکی‌پدیای ترکی (Vikipedi) آغاز آن را حدود ۳۰۰۰ پیش از میلاد می‌داند. اگر شما پیش از سفر به ترکیه (Türkiye) تاریخ باستان را بررسی می‌کنید، این گاه‌شماری منطقه‌ای کمک میکند شواهد متأخرتر بایرن را در دوره‌ای بسیار طولانی‌تر از کاربرد برنز جای دهید.
شمشیرهای عصر برنز از نظر اندازه نیز متفاوت بودند. مرور ویکی‌پدیای انگلیسی (Wikipedia)، طول معمول را ۶۰–۸۰ سانتی‌متر ذکر میکند و از نمونه‌هایی با طول بیش از ۱۰۰ سانتی‌متر نام میبرد. این اندازه‌ها به مجموعه گسترده شمشیرهای عصر برنز مربوط‌اند، نه به قطعه ریختهشده در قالب گروسآیبشتات.
همین مرور، پیدایش نوع شمشیر ناوه نوع ۲ را که گریف‌تسونگن‌شوِرت (Griffzungenschwert) نیز نامیده می‌شود، حدود سده ۱۳ پیش از میلاد می‌داند. این نوع تا سده ۶ پیش از میلاد ادامه یافت. بافت استقراری قالب گروسآیبشتات با قدمت ۱۳۰۰–۸۰۰ پیش از میلاد، با بخشی از این بازه طولانی هم‌زمان است.
خط زمانی
- حدود ۳۰۰۰ پیش از میلاد: طبق گاه‌شماری منطقه‌ای ویکی‌پدیای ترکی، عصر برنز در آناتولی آغاز می‌شود.
- حدود ۱۶۵۰–۱۴۵۰ پیش از میلاد: قالب ماسهسنگی شمشیر کاستیونه مارکیزی به این دوره تاریخ‌گذاری شده است.
- ۱۳۰۰–۸۰۰ پیش از میلاد: سکونتگاه فرهنگ خاکستردان‌ها که قالب گروسآیبشتات از آن به دست آمده، به این بازه تعلق دارد.
- حدود ۱۱۵۰–۹۵۰ پیش از میلاد: قالب چندوجهی شمشیر از جنس سنگ صابون در پیورونه (Piverone) به این دوره تاریخ‌گذاری شده است.
- ۹۰۰–۷۰۰ پیش از میلاد: قالب سفالی موزه لندن برای شمشیر با تیغه برگ‌مانند به این بازه تعلق دارد.
- تابستان ۲۰۲۵: کاوشگران قالب ماسهسنگی شمشیر را در گروسآیبشتات پیدا می‌کنند.
- ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶: هریتیج‌دیلی گزارش خود را درباره قالب گروسآیبشتات و گنجینه جداگانه گرابنشتت منتشر میکند.
جزئیاتی که در راهنماهای سفر پیدا نمی‌کنید
قالب سنگ صابون پیورونه، روی سه وجه خود حفره‌هایی برای ساخت شمشیرهای زبانهدار نوع اربنهایم (Erbenheim) داشت. قدمت آن حدود ۱۱۵۰–۹۵۰ پیش از میلاد است. این قالب نشان می‌دهد که چگونه چند وجه یک بلوک سنگی را برای ساخت شمشیر آماده میکردند.
قطعات سفالی موزه لندن، آثار الیاف گیاهی را حفظ کردهاند که برای بستن نیمه‌های داخلی قالب به یکدیگر به کار می‌رفتند. شماره ثبت این شیء RNH96[5034]<18>a است. در کنار حفره تیغه برگ‌مانند، این آثار الیاف نشان می‌دهند که قالب چگونه بسته نگه داشته می‌شد.
جزئیات کوچک گاهی به ابزارهای غیرمنتظره نیاز داشتند. در آزمایشهای بازسازی چتونا، تلاش برای ایجاد شیار در امتداد لبه‌های تیغه با اسکنه‌های فلزی شکست خورد. یک خراشنده سنگی کوچک کار را انجام داد. این آزمایش نمونه‌ای روشن از نقش سنگ در پرداخت یک سلاح برنزی است.
عیب‌های ریختهگری همیشه باعث نمی‌شدند شمشیر را دوباره ذوب کنند. کتاب تکه‌تکه کردن رئیس قبیله از حفره‌های کوچک ناشی از ریختهگری در بعضی شمشیرهای برنزی بحث میکند که آثار استفاده نیز دارند. این اشیا نشان می‌دهند که سلاحی با چنین نقص‌هایی همچنان میتوانست به کار گرفته شود.
پرسش‌های متداول
شمشیرهای عصر برنز چگونه ساخته میشدند؟
برنز مذاب را در قالب میریختند تا شکل شمشیر ایجاد شود. سپس حرارت دادن، چکشکاری و پرداخت سطح انجام می‌شد. کار بازسازی چتونا، شکل دادن به قبضه، ایجاد سوراخ با سنبه‌های برنزی و صاف کردن تیغه را نیز ثبت کرده است.
چه چیزی قالب گروسآیبشتات را مهم میکند؟
این شیء یک نیمه کاملاً سالم از قالب ماسهسنگی شمشیر زبانهدار است. در سکونتگاهی از فرهنگ خاکستردان‌ها پیدا شده و شاهدی بر ساخت شمشیر است. یک قالب هم‌دوره برای زیورآلات نیز شناسایی برنزکاری محلی را تقویت میکند.
آیا می‌شد قالب شمشیر را بیش از یک بار استفاده کرد؟
طبق کتاب تکه‌تکه کردن رئیس قبیله، قالبهای سنگی قابلیت استفاده دوباره داشتند. این پژوهش روش دیگری را هم شرح می‌دهد: استفاده از یک شمشیر برنزی موجود به‌عنوان الگو برای آماده کردن قالب سفالی تازه.
آیا پرداخت بیشتر از ریختهگری زمان میبرد؟
آزمایشهای بازسازی چتونا نشان می‌دهند که فقط کارهای پس از ریختهگری میتوانست بیش از ۱۰۰ ساعت طول بکشد. روشن‌ترین نکته این آزمایشها، حجم کار پرداخت است: ریختن فلز فقط یک بخش از ساخت شمشیر بود.
منابع
- BLfD و Archäologische Staatssammlung — بیانیه مطبوعاتی مشترک blfd.bayern.de
- HeritageDaily — یافته‌های نادر عصر برنز، فلزکاری باستانی در بایرن را آشکار می‌کنند heritagedaily.com
- Sasja van der Vaart-Verschoof — تکه‌تکه کردن رئیس قبیله rmo.nl
- Cristiano Iaia — آهنگران و آهنگری در تراماره عصر برنز iris.unito.it
- موزه لندن — قالب، قالب شمشیر londonmuseum.org.uk
- Luca Pellegrini و همکاران، نشریه EXARC — مشاهداتی درباره ساخت شمشیر در عصر برنز ایتالیا exarc.net
- Wikipedia — شمشیر عصر برنز en.wikipedia.org
- Vikipedi — عصر برنز tr.wikipedia.org
FAQ
شمشیرهای عصر برنز چگونه ساخته میشدند؟
سازندگان برنز مذاب را در قالب میریختند و سپس قطعه ریختهشده را با حرارت دادن، چکشکاری و پرداخت آماده میکردند. آزمایشها مراحل جداگانهای برای شکل دادن به قبضه، ایجاد سوراخها و صاف کردن تیغه نیز ثبت کردهاند.
در گروسآیبشتات در بایرن چه چیزی پیدا شد؟
کاوشهای تابستان ۲۰۲۵ یک نیمه کاملاً سالم از قالب ماسهسنگی ریختهگری شمشیر زبانهدار را آشکار کرد. قالب دومی که برای ساخت زیورآلات به کار میرفت، شواهد برنزکاری محلی را تقویت میکند.
آیا همه قالبهای شمشیر عصر برنز سنگی بودند؟
هم قالبهای سنگی و هم قالبهای سفالی شمشیر ثبت شدهاند. پژوهشگران قالبهای ماسهای را نیز بهصورت آزمایشی بررسی کردهاند، اما موفقیت این آزمایشها بهتنهایی کاربرد تاریخی آنها را ثابت نمیکند.
پرداخت یک شمشیر برنزی چقدر زمان میبرد؟
آزمایشهای بازسازی شمشیر چتونا نشان داد که فقط کارهای پس از ریختهگری میتوانست بیش از ۱۰۰ ساعت طول بکشد. این نتیجه یک آزمایش است و زمان ثابت ساخت همه شمشیرهای عصر برنز را نشان نمیدهد.
Image: Molds for bronze swords and other items, from the Nordheimer Hohl, Neckargartach, Stadt Heilbronn, c. 800 BC, Lettenhohl sandstone – Landesmuseum Württemberg – Stuttgart, Germany – DSC02772.jpg — Daderot, Public domain
