Common Era (CE) nedir? BCE ve CE hangi yılları gösterir?

2026 CE ile MS 2026, farklı kısaltmalarla gösterilen aynı takvim yılıdır. CE, Common Era; BCE ise Before Common Era ifadelerinin kısaltmasıdır. Siz burada bunların MS/MÖ karşılıklarını, BC/AD ilişkisini ve sıfır yılı meselesini öğreneceksiniz. [1][2][3]

MÖ 1 yılını doğrudan MS 1 izler; aralarında sıfır yılı bulunmaz. Siz bir müze etiketindeki BCE tarihini okurken bu sıralamayla karşılaşırsınız. Bu ayrıntı, Dionysius Exiguus’un Paskalya hesaplarından astronomik yıl numaralandırmasına uzanan açıklamanın başlangıcıdır. [3][4]

CE ve BCE ne anlama gelir, Türkçede hangi tarihlere karşılık gelir?

CE, İngilizce Common Era ifadesinin kısaltması olarak kullanılan dönem etiketidir. Miladi sayımın 1 yılından başlayan bölümünü belirtir; Türkçede karşılığı MS olur. BCE ise Before Common Era ifadesini kısaltır ve MÖ yıllarını gösterir. Böylece iki kısaltma, milat başlangıcının hangi tarafında bulunduğunuzu anlamanızı sağlar. [1][2]

Türkçedeki MS, milattan sonra; MÖ ise milattan önce anlamına gelir. BCE gördüğünüzde, yıl numarasını değiştirmeden Türkçedeki MÖ karşılığını kullanabilirsiniz. Aynı işlem CE için de geçerlidir; karşılığı MS olarak okunur. Örneğin 400 BCE, Türkçe gösterimde MÖ 400 olarak karşınıza çıkar. [1][2][3]

Siz gezi sırasında bir açıklama panosundaki 400 BCE ifadesini böyle okuyabilirsiniz. İngilizce kısaltmayı Türkçeye aktarırken tarihe herhangi bir yıl eklemeniz gerekmez. Buradaki işlem, aynı yılı başka bir dönem etiketiyle ifade etmektir. CE/BCE eşleştirmesi, yabancı dildeki tarih bilgisini Türkçe okumanızı kolaylaştırır. [1][2][3]

Bu adlandırmalar BC ve AD ile aynı yılları mı gösterir?

CE ile AD, BCE ile BC aynı yıl numaralarını gösterir. Örneğin 2026 CE ile AD 2026 arasında tarihlendirme bakımından fark bulunmaz. Benzer biçimde 400 BCE, BC gösterimiyle belirtilen 400 yılıyla aynıdır. Kısaltmalar değişse de sayımın başlangıcı ve yılların sıralaması korunur. [3]

AD, Latince Anno Domini ifadesinden gelir ve Efendimizin yılında anlamını taşır. BC ise İngilizce Before Christ ifadesinin kısaltmasıdır; İsa’dan önce anlamına gelir. CE/BCE kullanımında değişen unsur, bu açık dinî ifadeleri taşıyan adlandırmadır. Yıl numaraları, AD/BC sayımındaki değerleriyle kullanılmaya devam eder. [3][4]

1. 2026 CE = AD 2026 MS 2026
2. 400 BCE = 400 BC MÖ 400

Bir kitap AD, başka bir kitap CE kullanınca tarihler arasında kayma oluşmaz. Siz karşılaştırma yaparken önce yıl numarasını, ardından dönem etiketini okuyabilirsiniz. Bu yöntem, aynı tarih için kullanılan farklı kısaltmaları birlikte anlamanızı sağlar. Ancak MÖ/BCE bölümünde sayıların hangi yönde ilerlediğini ayrıca dikkate almalısınız. [3][5]

Milat başlangıcı nasıl belirlendi ve sistem nasıl yaygınlaştı?

Türkçede milat, İsa’nın doğduğu kabul edilen başlangıcı ifade eden sözcüktür. Geleneksel miladi zaman çizelgesi bu başlangıcı 1 Ocak 1 olarak gösterir. Ancak İsa’nın doğumunu MS 1’e yerleştirmek, takvimsel bir kabul niteliğindedir. Tarihsel değerlendirmeler doğumu birkaç yıl erkene yerleştirir; kesin yıl için kanıtlar yetersizdir. [2][7]

Dionysius Exiguus, 525 dolaylarında Paskalya tablolarında Anno Domini yıl sayımını oluşturdu. Sayımında İsa’nın beden alışını esas alan bir başlangıç benimsedi. EBSCO’nun biyografisine göre, 525 yılında Piskopos Petronius’un isteğiyle Liber de Paschate çalışmasını hazırladı. Dolayısıyla bu tarihlendirmenin oluşumu, Paskalya günlerini hesaplama işiyle doğrudan bağlantılıydı. [3][6]

Dionysius, Paskalya tablolarında kullanılan Diocletianus esaslı yıl sayımını değiştirmek istiyordu. Hristiyanlara zulmeden İmparator Diocletianus’un anısını sürdürmek istememesi, bu tercihin gerekçesiydi. Yeni sistem, tabloların yıl numaralarını İsa’yla ilişkilendirilen başlangıca göre düzenledi. Böylece sayımın dayandırıldığı kişi ve başlangıç kabulü birlikte değişti. [3]

İngiliz tarihçi Bede’nin 731 yılında Anno Domini kullanması, sistemin yaygınlaşmasına katkı sağladı. TIME’ın tarihçi Lynn Hunt’a dayanan aktarımı, yayılmanın belge kullanımındaki aşamalarını anlatır. AD tarihlemesi İngiltere’de 8. ve 9. yüzyıllarda yaygınlaşmaya başladı. Kullanım, 9. yüzyıl sonlarına doğru Fransa ve İtalya’ya da yayıldı. [3][8]

Anno Domini tarihlemesi, Orta Çağ kilise yazılarında yaygınlaşan bir uygulamaydı. Buna karşılık sivil kullanımda hükümdarların saltanat yıllarıyla tarihleme devam etti. Bu nedenle sistemin yayılması, bütün belgelerin aynı anda değişmesi anlamına gelmez. Kilise yazılarıyla saltanat yılına dayanan belgeler, farklı tarihlendirme alışkanlıklarını birlikte sürdürdü. [7]

Tarihsel yıl sayımında neden sıfır yılı yoktur?

Geleneksel tarih sayımında sıra MÖ 2, MÖ 1, MS 1, MS 2 biçimindedir. MÖ 1 tamamlandığında, sıfır yılına geçilmeden MS 1 yılı başlar. BC/AD yerine BCE/CE kullanılması, bu dizilişe yeni bir yıl eklemez. Her iki adlandırma da sıfır yılı bulunmayan tarihsel sıralamayı korur. [4]

Dionysius, yılları numaralandırırken ayrı bir sıfır rakamı bulunmayan Roma rakamlarını kullandı. Yıl dizisi de bu nedenle 1 ile başlatılan bir düzen aldı. CE/BCE kısaltmalarını öğrenirken, modern sayı doğrusuyla tarih sıralamasını ayırmanız gerekir. Sayı doğrusunda sıfır bulunması, geleneksel yıl dizisinde sıfır bulunduğu anlamına gelmez. [9]

MÖ tarihlerde sayı büyüdükçe, belirtilen yıl milat başlangıcından daha uzağa gider. Manitoba Eğitim Bakanlığının materyali bunu MÖ 500 ve MÖ 200 üzerinden açıklar. Bu örnekte MÖ 500, MÖ 200’den daha eski bir tarihtir. Siz bir kronoloji hazırlarken, MÖ yılları büyük sayıdan küçüğe doğru sıralarsınız. [5]

Astronomik yıl numaralandırması ise geleneksel tarih sayımından farklı bir düzen kullanır. Bu düzende 0 yılı, tarihsel gösterimdeki MÖ 1 yılına karşılık gelir. Astronomik −1 yılı da geleneksel sayımın MÖ 2 yılına eşittir. Dolayısıyla eksi işareti bulunan astronomik yılları, BCE sayılarıyla doğrudan eşitlememelisiniz. [4]

Sıfır yılının bulunmaması, yüzyıl ve binyıl başlangıçlarının belirlenmesini de etkiler. Geleneksel miladi sayıma göre 21. yüzyıl, 1 Ocak 2001 tarihinde başladı. Üçüncü binyılın başlangıcı da yine aynı tarih olarak kabul edilir. Bu sonuç, dizinin sıfırdan değil, 1 yılından başlamasıyla bağlantılıdır. [9]

CE ve BCE neden tercih edilir, takvimi değiştirir mi?

Manitoba Eğitim Bakanlığının kronoloji materyali, BCE/CE kullanımını kültürel kapsayıcılık amacıyla açıklar. Materyale göre bu tercih, tarihlendirmedeki Hristiyanlığa açık göndermeyi kaldırmayı hedefler. AD ve BC ifadelerindeki dinî anlam, CE/BCE adlandırmasında açıkça tekrarlanmaz. Buna rağmen kullanılan yıl numaraları, önceki sayımla aynı kalır. [3][5]

Bu tercihin kapsayıcılığı sağlayıp sağlamadığı konusunda farklı değerlendirmeler de bulunur. Raimon Panikkar, Hristiyan kökenli yıl numaralarının korunmasını eleştirisinin merkezine yerleştirdi. Ona göre yalnız adlandırmayı değiştirmek, kapsayıcılığı sağlamaya yeterli bir değişiklik değildi. Bu görüş, CE/BCE kullanımının amacıyla tarihsel kökeninin ayrı değerlendirilmesi gerektiğini gösterir. [3]

CE ve BCE, hem Jülyen hem Gregoryen takvimlerinin yıllarıyla kullanılabilir. Bu yüzden yalnız CE kısaltmasına bakarak kullanılan takvimi kesinleştiremezsiniz. Dönem etiketi, yılın milat başlangıcının hangi tarafında bulunduğunu belirtir. Jülyen veya Gregoryen bilgisi ise kullanılan takvime ilişkin ayrı bir açıklamadır. [3]

Papa XIII. Gregorius’un 24 Şubat 1582 tarihli Inter Gravissimus belgesi Gregoryen reformunu başlattı. Ancak bu reform, Dionysius’un belirlediği yıl sayımını korumaya devam etti. Gregoryen takvimine ilişkin değişiklikle CE/BCE adlandırmasını bu nedenle birbirinden ayırmalısınız. Takvim reformu ile dönem etiketinin değişmesi, aynı işlemi anlatan ifadeler değildir. [3][7]

Kısa kronoloji

Aşağıdaki çizelge, miladi sayımın başlangıcıyla sonraki kullanım aşamalarını birlikte gösterir. MS 1 başlangıç kabulüdür; Dionysius’un sayımı oluşturması ise 525 dolaylarındadır. Bu ayrım, başlangıç yılıyla sistemin hazırlanma tarihini birbirine karıştırmanızı önler. [2][3]

1. MS 1 Miladi sayımın başlangıç yılıdır; hemen öncesinde MÖ 1 bulunur. [2][4]
2. MS 525 Dionysius Exiguus, Paskalya hesaplarında Anno Domini sayımını geliştirdi. [3][6]
3. MS 532 Dionysius’un tablosundaki bu yıl, Diocletianus 248 yılına karşılık geliyordu. [7]
4. MS 731 Bede’nin Anno Domini kullanımı, sayımın yaygınlaşmasına katkı sağladı. [3]
5. 8.–9. yüzyıllar AD tarihlemesi, İngiltere’deki belgelerde yaygınlaşmaya başladı. [8]
6. 9. yüzyıl sonları Belge kullanımı Fransa ve İtalya’ya yayıldı. [8]
7. 24 Şubat 1582 Inter Gravissimus belgesiyle Gregoryen takvim reformu başlatıldı. [7]
8. 1708 Common Era ifadesinin İngilizce kullanımına bu tarihte rastlanır. [1]
9. 1 Ocak 2001 Geleneksel sayıma göre 21. yüzyıl ve üçüncü binyıl başladı. [9]

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Türkçedeki milat sözcüğü, doğum anlamındaki veladet ile bağlantılı Arapça kökenli bir sözcüktür. Bu bağlantı, milat kelimesinin İsa’nın doğumuyla ilişkilendirilen başlangıcı neden anlattığını açıklar. İngilizce CE kısaltmasıyla Türkçe milat sözcüğünün dilsel kökenleri farklıdır. Buna rağmen MS ve CE, aynı yıl dizisini belirtmekte kullanılır. [1][2]

Dionysius’un tablosundaki MS 532, önceki sistemde Diocletianus 248 yılına karşılık geliyordu. Burada iki ayrı yıl numarası, iki ayrı başlangıç kabulüne dayanıyordu. CE ile AD arasındaki ilişkideyse böyle bir sayısal değişiklik bulunmaz. Bu örnek, başlangıcı değiştirmekle kullanılan dönem adını değiştirmek arasındaki farkı gösterir. [3][7]

Common Era ifadesinin İngilizcede en az 1708 tarihli yazılarda kullanıldığı bilinir. Dolayısıyla CE adlandırmasının geçmişi, yalnız yakın dönemdeki kullanım tercihleriyle sınırlı değildir. Bununla birlikte 1708, ifadenin mutlaka ilk kez ortaya çıktığı tarih değildir. Verilen bilgi, kullanımının en az bu tarihe kadar izlenebildiğini gösterir. [1]

Dionysius, Paskalya hesaplarında hiçbir şey anlamındaki nulla ve nihil sözcüklerini kullandı. Buna rağmen oluşturduğu yıl sayımına ayrı bir sıfır yılı eklemedi. Hesaplarda hiçbir şeyi ifade etmekle yılları sıfırdan numaralandırmak farklı uygulamalardır. Bu ayrıntı, sıfır yılı meselesini yalnız sözcük bilgisine indirgememeyi sağlar. [9]

NASA’nın tutulma sayfaları, BCE ve CE’nin yazılışında pratik bir avantaj belirtir. Her iki kısaltma da yıl numarasından sonra yazılabildiğinden bilgisayar tablolarında kolaylık sağlar. NASA, bu gösterimi benimsemesinin gerekçeleri arasında söz konusu düzeni de sayar. Böylece CE/BCE tercihi, kültürel gerekçelerin yanında tabloların düzenlenmesiyle de ilişkilendirilebilir. [4]

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. timeanddate — Common Era (CE) and Before Common Era (BCE) timeanddate.com
2. Vikipedi — Milat tr.wikipedia.org
3. Wikipedia — Common Era en.wikipedia.org
4. NASA — Year Dating Conventions eclipse.gsfc.nasa.gov
5. Manitoba Eğitim Bakanlığı — Chronology 8.1.2f edu.gov.mb.ca
6. EBSCO — Dionysius Exiguus, Kristen L. Zacharias ebsco.com
7. NASA — Calendars, L. E. Doggett eclipse.gsfc.nasa.gov
8. TIME — Now You Know: When Did People Start Saying That the Year Was ‘A.D.’? time.com
9. timeanddate — When Did the 21st Century Start? timeanddate.com

Görsel: Portrait Confused With Johannes Kepler 1610.jpg — Unidentified painter, Public domain