Antibes (turski: Antibes) zvao se Antipolis jer njegovo grčko ime, Ἀντίπολις, znači „grad nasuprot“. I dalje je sporno nasuprot čemu je stajao. Ponuđena objašnjenja upućuju na Nicu, Korziku ili starosjedilačko naselje na Rocheru, ali nijedno nije općeprihhvaćeno.
Ime koje upućuje na suprotnu obalu odgovara naselju povezanom s pomorskim putevima. Ipak, Antipolis ima i historiju skrivenu ispod svojih ulica: rano starosjedilačko naselje, rimski trgovački brod i vodovodne cijevi iz bogate kuće. Ako pratite te tragove, priča vas vodi od grčke kolonije do utvrđenog grada u čijem se bastionu Saint-André nalazi arheološki muzej.
Zašto su ga Grci nazvali Antipolis?
Antibes se nalazi u jugoistočnoj Francuskoj, u departmanu Alpes-Maritimes, u regiji Provansa-Alpe-Azurna obala. Njegovo antičko ime čuva grčki opis položaja. Značenje imena Antipolis je jasno. Manje je izvjesno na koje se mjesto ono odnosilo.
Prema jednom objašnjenju, Antipolis se nalazio nasuprot Nici, preko ušća rijeke Var. Regionalni arheološki pregled osporava ovo tumačenje jer je Nica, po svemu sudeći, osnovana kasnije. Takav vremenski slijed otežava prihvatanje Nice kao konačnog odgovora na pitanje porijekla imena.
Druga objašnjenja povezuju ime s Korzikom ili starosjedilačkim selom na Rocheru. Korzika se spominje i u regionalnom prikazu plovidbe Fokejaca. Njihov pomorski put pratio je obalu do Antibesa, a zatim skretao direktno prema ostrvu. Zato je Korzika važna za razumijevanje položaja luke, ali to ne potvrđuje teoriju o porijeklu imena.
Rocher nudi drugačiju polaznu tačku, unutar samog Antibesa. U blizini katedrale i zamka arheolozi su pronašli tragove starosjedilačke naseljenosti s početka 6. vijeka p. n. e. Predložena veza između tog naselja i grčkog imena ostaje jedno od nekoliko objašnjenja.
Ko je osnovao Antipolis i kada?
Antipolis je pripadao grčkim kolonijama koje su osnovali Fokejci iz Masalije, današnjeg Marselja. Njegovo porijeklo zato je povezano s pomorskom mrežom čije je središte bila Masalija. Starosjedilački tragovi na Rocheru pokazuju i da historija naseljavanja Antibesa seže dalje od pitanja osnivanja grčke kolonije.
Vrijeme osnivanja je sporno. Opći historijski pregled departmana predlaže razdoblje između 565. i 540. godine p. n. e. Njegov arheološki pregled ne navodi precizno vrijeme osnivanja. Umjesto toga, ističe povećanje uvoza na prijelazu iz 4. u 3. vijek p. n. e.
Ovi datumi odnose se na različite vrste dokaza. Naseljenost s početka 6. vijeka p. n. e. pripada starosjedilačkom naselju. Predloženo razdoblje 565–540. godine p. n. e. odnosi se na osnivanje kolonije. Kasniji nalazi svjedoče o povećanju uvoza. Imajte na umu te razlike dok čitate sažet prikaz historije Antipolisa.
Kako je luka doprinosila razvoju grčkog i rimskog Antipolisa?
Zaljev Anse Saint-Roch pružao je prirodnu luku zaklonjenu od preovladavajućih vjetrova. Nalazio se na pomorskom putu između Marselja i italijanske obale. Zaklon i položaj zajedno objašnjavaju zašto je ovaj dio obale bio važan antičkom trgovačkom naselju.
Pomorska trgovina omogućavala je prosperitet i grčkog i rimskog Antipolisa. Važne djelatnosti bile su i soljenje ribe te proizvodnja garuma, fermentiranog ribljeg umaka. Privreda luke tako je povezivala promet brodova s preradom ribe.
Arheološki muzej u Antibesu smješta početak oblikovanja rimskog grada u 49. godinu p. n. e. Prema njegovom prikazu, te se godine Antipolis oslobodio tutorstva Marselja. Ona predstavlja hronološku odrednicu između veza kolonije s Masalijom i razvoja rimskog Antipolisa.
Vodovodna infrastruktura bila je još jedan dio rimskog grada. Akvadukt Bouillide bio je dug približno 16 kilometara, a akvadukt Font Vieille 4,5 kilometara. Uz luku i njene proizvodne djelatnosti, ove građevine pripadaju materijalnoj historiji naselja.
Šta su otkrila iskopavanja antičke luke?
Od 3. do 10. mjeseca 2012. godine arheolozi su istražili 5.000 kvadratnih metara antičke luke na lokalitetu Pré aux Pêcheurs. Radovi su prethodili izgradnji podzemne garaže. Otkrili su tragove održavanja luke i brodskog prometa.
Među otkrićima bio je trgovački brod iz 2. ili 3. vijeka n. e. Sačuvano je približno 15 metara broda, dok je njegova prvobitna dužina procijenjena na 20–22 metra. Ove mjere razlikuju sačuvane ostatke od procijenjene veličine cijelog plovila.
Iskopavanja su otkrila i tragove produbljivanja luke s početka naše ere. Pronađeni su na dijelu luke površine 1.500 kvadratnih metara. Povezani su s nastojanjima da se spriječi zatrpavanje nanosima. I zaklonjenu luku trebalo je održavati kako se pijesak ne bi nakupljao.
Hronologija
- Početak 6. vijeka p. n. e.: Na Rocheru postoje dokazi starosjedilačke naseljenosti.
- 5. vijek p. n. e.: Iz ovog razdoblja potječe natpis na Terponovom oblutku.
- Prijelaz iz 4. u 3. vijek p. n. e.: Uvoz raste; vrijeme osnivanja kolonije ostaje sporno.
- 49. godina p. n. e.: Muzejski prikaz ovu godinu označava kao trenutak oslobađanja od tutorstva Marselja i početak oblikovanja rimskog grada.
- 2–3. vijek n. e.: Ovom razdoblju pripada trgovački brod otkriven 2012. godine.
- Kasna antika: Antibes dobija prvi odbrambeni bedem.
- 1385. godina: Marc i Luc Grimaldi dobijaju vlastelinstvo Antibes.
- 1481. godina: Provansa se priključuje Francuskoj, čime Antibes postaje pogranični grad.
- 1565–1585. godine: Dodavanjem četiri bastiona oko kule Saint-Laurent razvija se Fort Carré; tvrđava postaje operativna.
- 1603. godina: Počinje izgradnja gradskih bedema prema projektu Raymonda de Bonnefonsa.
- 1680. godina: Vauban počinje rukovoditi unapređenjem luke i odbrane.
- 1698. godina: Bastion Saint-André izgrađen je prema Vaubanovim planovima.
- 1700. godina: Vauban predlaže veliki projekt ratne luke koji ostaje neostvaren.
- 1889–1895. godine: Ukida se status utvrđenog mjesta, nakon čega slijedi konačni sporazum o rušenju bedema.
- 6. mjesec 1963. godine: Arheološki muzej otvara se u bastionu Saint-André.
- 2012. godina: Iskopavanja otkrivaju dio antičke luke i rimski trgovački brod.
Kako je antička luka postala utvrđeni pogranični grad?
Antibes je prvi odbrambeni bedem dobio u kasnoj antici. Drugi pojas bedema, izgrađen u srednjem vijeku, imao je okrugle kule. Popravljan je približno u 14. vijeku. Odbrambena historija grada zato je počela mnogo prije njegove kasnije pogranične uloge.
Godine 1385. vlastelinstvo Antibes pripalo je braći Marcu i Lucu Grimaldiju. Grimaldiji su u gradu izgradili zamak Grimaldi kao svoju rezidenciju. Njihova vlast pripada srednjovjekovnoj historiji između antičkog naselja i kasnijeg francuskog uporišta.
Priključenjem Provanse Francuskoj 1481. godine Antibes se našao na jugoistočnoj francuskoj granici. Nasuprot njemu bila je Grofovija Nica pod vlašću Savoje. Godine 1552. kralj Henrik II odlučio je izgraditi kulu Saint-Jaume na istoimenom otočiću radi nadzora nad lukom.
Fort Carré razvio se oko kule Saint-Laurent. Od 1565. godine dodavana su četiri bastiona, a tvrđava je postala operativna 1585. godine. Izgradnja još jednog velikog odbrambenog sistema počela je 1603. godine. Bili su to gradski bedemi Raymonda de Bonnefonsa, projektirani s četiri bastiona i dvije kapije.
Od 1680. godine Vauban je naređivao nastavak lučkih radova, obnovu kapija i unapređenje odbrane. Njegov veći prijedlog iz 1700. godine predviđao je povezivanje grada s tvrđavom Fort Carré. Antibes bi time postao ratna luka koja bi pružala alternativu Toulonu. Taj projekt nikada nije ostvaren.
Antibes je izgubio status utvrđenog mjesta 1889. godine. Konačni sporazum države i općine o rušenju bedema uslijedio je u 10. mjesecu 1895. godine. Bastion Saint-André, izgrađen 1698. godine prema Vaubanovim planovima, kasnije je postao arheološki muzej.
Pojedinosti koje nećete naći u vodičima
Natpis na Terponovom oblutku najstariji je poznati natpis iz Antibesa. Datira iz 5. vijeka p. n. e. i sadrži grčki tekst povezan s Afroditom. Uz nalaze koji svjedoče o uvozu, ovaj mali predmet pruža i pisani dokaz grčke historije naselja.
Iskopavanja u ulici Rue Clemenceau između 1992. i 1994. godine istražila su bogatu rezidenciju s kraja 2. vijeka n. e. U njoj su se nalazili mozaik sa šesterokutnim ukrasima, mramorna fontana i olovne vodovodne cijevi. Ako razmislite o vodi koju koristite kod kuće, te cijevi pružaju vam svakodnevnu poveznicu s rimskim gradom.
Trgovački brod otkriven 2012. godine imao je olovne ploče koje su ojačavale dijelove trupa. Na nekim mjestima ploče su bile pričvršćene malim ekserima. Uz sačuvanu dužinu plovila, ovaj detalj pruža bliži uvid u njegovu konstrukciju.
Bastion Saint-André čuva i historiju hrane i vode. Njegove dvije galerije sa svodovima od opeke služile su kao trpezarija garnizona. Građevina je sadržavala i podzemnu cisternu te četiri peći za hljeb. Od 6. mjeseca 1963. godine u bastionu su smješteni nalazi iz kopnenih i podvodnih iskopavanja.
Česta pitanja
Šta znači Antipolis?
Antipolis znači „grad nasuprot“. Kao mjesta na koja se ime moglo odnositi predloženi su Nica, Korzika i starosjedilačko selo na Rocheru. Nijedno objašnjenje nije općeprihvaćeno.
Ko je osnovao Antipolis?
Grčku koloniju osnovali su Fokejci iz Masalije, današnjeg Marselja. Vrijeme osnivanja i dalje je sporno. Predloženo razdoblje 565–540. godine p. n. e. razlikuje se od opreznije hronologije arheološkog pregleda.
Na čemu se zasnivao prosperitet antičke luke?
Pomorska trgovina, soljenje ribe i proizvodnja garuma bili su važni za grčki i rimski Antipolis. Zaljev Anse Saint-Roch pružao je zaklon od preovladavajućih vjetrova na putu između Marselja i italijanske obale.
Gdje se nalazi Arheološki muzej u Antibesu?
Muzej se nalazi u bastionu Saint-André, a otvoren je u 6. mjesecu 1963. godine. Njegov položaj možete povezati sa širom historijom Antibesa. Odbrambena građevina iz 1698. godine danas čuva dokaze o antičkom gradu i luci.
Izvori
- Wikipedia na engleskom jeziku — Antibes en.wikipedia.org
- Vikipedija na turskom jeziku — Antibes tr.wikipedia.org
- Departman Alpes-Maritimes — Tragovi grčke i rimske antike portail-savoirs.departement06.fr
- Departman Alpes-Maritimes — Od početaka do 10. vijeka n. e departement06.fr
- Inrap — Antička luka Antibesa inrap.fr
- Grad Antibes — Upoznajte Arheološki muzej antibes-juanlespins.com
- Inrap: Arheološke slike — Rimska olupina u antičkoj luci Antibesa images-archeologie.fr
- Mreža glavnih Vaubanovih lokaliteta — Antibes sites-vauban.org
FAQ
Šta znači Antipolis?
Antipolis, na grčkom Ἀντίπολις, znači „grad nasuprot“. Ponuđena objašnjenja povezuju ime s Nicom, Korzikom ili starosjedilačkim naseljem na Rocheru, ali nijedno nije općeprihvaćeno.
Ko je osnovao Antipolis?
Antipolis je bio grčka kolonija koju su osnovali Fokejci iz Masalije, današnjeg Marselja. Vrijeme njegovog osnivanja i dalje je sporno.
Na čemu se zasnivao prosperitet antičke luke?
Pomorska trgovina, soljenje ribe i proizvodnja fermentiranog ribljeg umaka garuma omogućavali su prosperitet grčkog i rimskog Antipolisa. Zaljev Anse Saint-Roch pružao je prirodnu luku zaklonjenu od preovladavajućih vjetrova.
Gdje se nalazi Arheološki muzej u Antibesu?
Muzej je otvoren u 6. mjesecu 1963. godine u bastionu Saint-André, izgrađenom 1698. godine prema Vaubanovim planovima. U njemu su izloženi nalazi iz kopnenih i podvodnih iskopavanja.
Image: Antibesbordmer.JPG — Gilbert Bochenek, CC BY 3.0
