Cusco (turski: Cusco) važan je jer je bio politička, vjerska i upravna prijestolnica države Inka. Iz njega se u 15. i 16. vijeku upravljalo velikim dijelom južnoameričkih Anda. Zahvaljujući sačuvanom gradskom planu iz doba Inka i španskoj kolonijalnoj arhitekturi, grad je 1983. godine uvršten na UNESCO-ovu Listu svjetske baštine.
Hram nekada obložen zlatom, katedrala na mjestu vladarske palače i moderna zastava duginih boja otkrivaju različita poglavlja prošlosti Cusca. Ako pratite te veze, grad postaje više od skupa spomenika. Njegove ulice pokazuju kako su carska uprava, vjerski život, osvajanje i obnova zauzimali isti prostor.
Gdje se nalazi Cusco u Peruu i kolika mu je nadmorska visina?
Cusco, čije se ime piše i Cuzco, nalazi se na jugoistoku Perua. Leži u Andima, blizu rijeke Huatanay i Svete doline. Nadmorska visina grada iznosi približno 3.400 metara. Taj planinski položaj smješta nekadašnju prijestolnicu u andski krajolik kojim je upravljala država Inka.
Historija grada seže mnogo dalje od njegove uloge carske prijestolnice. UNESCO navodi da historija naseljavanja obuhvata više od 3.000 godina prije nego što je Cusco postao prijestolnica Inka. Pachacutecovo preoblikovanje grada zato pripada mnogo dužoj historiji naseljavanja.
Kako je Cusco postao prijestolnica Inka?
Pachacutec je u 15. vijeku reorganizirao Cusco i učinio ga prijestolnicom Tawantinsuyua. U gradu su bile objedinjene politička vlast, vjerske ustanove i uprava. Te funkcije objašnjavaju značaj Cusca na teritoriji koja je obuhvatala veliki dio Anda.
Gradski raspored odvajao je rezidencije vladarske porodice te vjerske i upravne zgrade od prostora za poljoprivredu i zanatsku proizvodnju. To možete uporediti s načinom na koji u današnjem gradu razlikujete državne urede, domove i radna mjesta. U Cuscu je razmještaj tih djelatnosti bio dio organizacije prijestolnice.
Prijestolnica je imala i gornji i donji dio, nazvane hanan i hurin. Njena podjela na četiri suyu služila je kao model za organizaciju carstva u četiri oblasti. Unutrašnja geografija Cusca tako je odražavala strukturu samog Tawantinsuyua.
Je li Cusco bio oblikovan kao puma?
Prema teoriji o planu grada u obliku pume, Pachacutec je osmislio Cusco u obliku pume koja sjedi. Poglavlje u naučnoj publikaciji izdavača University Press of Colorado predstavlja taj prikaz kao tumačenje koje podržava većina izvora korištenih u tom poglavlju. Ono nudi objašnjenje cjelokupnog oblika prijestolnice.
Jedna kritička studija, dostupna putem platforme eScholarship Univerziteta Kalifornije, drugačije razmatra sliku grada u obliku pume. Oblik korišten u planiranju zaštite baštine tokom 20. vijeka tumači kao mitološko-historijsku konstrukciju opravdavanu kolonijalnim zapisima. Obris pume zato treba predstavljati kao tumačenje o kojem se raspravlja.
Šta se promijenilo nakon španskog osvajanja?
Snage Francisca Pizarra zauzele su i opljačkale Cusco u novembru 1533. godine. Pizarro je uspostavio špansku gradsku upravu u martu 1534. godine. Godine 1535. premjestio je upravno središte u Limu. Time je promijenio položaj Cusca u novom političkom poretku.
Španska vlast sačuvala je osnovni gradski plan Inka. Istovremeno su nad ranijim građevinama podizane crkve, samostani i raskošne kuće. Mnoge od tih građevina imale su barokne oblike. Tako je naslijeđeni raspored ulica spojen sa zgradama nastalim pod kolonijalnom upravom.
Zemljotresi su također oblikovali grad koji danas vidite. Zemljotres 1650. godine uništio je veliki dio gradskih građevina. Tokom obnove barokna arhitektura postala je naročito zastupljena. Drugi zemljotres, u maju 1950. godine, oštetio je svaku crkvu i približno 90 posto kuća.
Šta posjetiti u historijskom Cuscu?
Qorikancha
Qorikancha je bila važno svetište Inka posvećeno Intiju, bogu Sunca. Ona vas neposredno povezuje s vjerskom ulogom prijestolnice. Njen značaj također pomaže da razumijete zašto je vjerski život bio u središtu carske organizacije Cusca.
Katedrala u Cuscu
Gradnja katedrale u Cuscu počela je 1560. godine na mjestu palače vladara Inka Viracoche. To je posebno jasan primjer kolonijalne vjerske građevine podignute na nekadašnjem sjedištu vlasti. Njen položaj povezuje katedralu i s vladavinom Inka i sa španskom upravom.
Kamen s dvanaest uglova
Kamen s dvanaest uglova nalazi se u velikom zidu u ulici Hatunrumiyoc. Taj zid pripadao je palači vladara Inca Roce. Kada pogledate kamen, njegov položaj u sklopu palače daje mu historijsko značenje koje nadilazi oblik po kojem je postao poznat.
Saqsaywaman
Inke su počele graditi Saqsaywaman za vrijeme Pachacuteca. Radovi su nastavljeni tokom vladavine vladara Topa Inka Yupanqui, Huayna Capac i Huascar. Historija gradnje zato obuhvata više vladara, a ne samo jednu etapu pod vladarom koji je reorganizirao Cusco.
Arheološki park Saqsaywaman obuhvata 96 arheoloških lokaliteta, među kojima su Q’enqo i Tambomachay. Obuhvat parka smješta Saqsaywaman u širi arheološki krajolik. Sačuvani tragovi historije Cusca protežu se izvan građevina njegovog historijskog centra.
Regionalni historijski muzej
Regionalni historijski muzej smješten je u kući Ince Garcilasa de la Vege. Osnovan je 1. 3. 1967. i ima 13 prostorija sa stalnom postavkom. On dodaje muzejski sadržaj obilasku koji je inače usmjeren na hramove, zidove palača i kolonijalne građevine.
Detalji koje nećete pronaći u vodičima
Unutrašnji zidovi Qorikanche bili su prekriveni zlatom u doba Inka. Taj podatak daje dodatnu dimenziju njenoj posvećenosti Intiju. Vjerski značaj hrama izražavao se njegovim unutrašnjim površinama, kao i njegovom ulogom u prijestolnici.
U katedrali u Cuscu nalazi se slika Posljednje večere koju je naslikao Marcos Zapata. Na stolu za kojim sjede Isus i apostoli nalazi se cuy, zamorac koji se koristi u andskoj kuhinji. Slika unosi poznatu lokalnu hranu u kršćanski vjerski prizor.
Dio kamenja iz Saqsaywamana ponovo je upotrijebljen u kolonijalnom periodu za gradnju crkava i raskošnih kuća u Cuscu. Time je nastala materijalna veza između kompleksa Inka i kolonijalnog grada. Ranije zidane strukture postale su dio kasnije gradnje.
Sistem ceque u Cuscu sastojao se od 41 zamišljene linije koje su se od Hrama Sunca pružale kroz grad i okolinu. Sveta mjesta obilježavala su te linije. Uz podjele na hanan, hurin i četiri suyu, taj sistem dodavao je vjersku organizaciju geografiji prijestolnice.
Kakvo je historijsko značenje zastave Cusca?
Zastava Cusca sa sedam boja ima dokumentirano moderno porijeklo. Raúl Montesinos Espejo osmislio ju je 1973. godine povodom 25. godišnjice radija Tahuantinsuyo. Gradska uprava službeno ju je usvojila 1978. godine.
Njenu povezanost s Cuscom ne treba poistovjećivati s dokazima o drevnoj carskoj zastavi. PROMPERÚ navodi da istraživanja pokazuju kako Inke nisu imale pojam zastave. Taj dizajn pripada modernoj historiji grada, uprkos povezivanju s prošlošću Inka.
Hronologija
- 15. vijek: Pachacutec je reorganizirao Cusco kao carsku prijestolnicu Inka.
- Novembar 1533.: Pizarrove snage zauzele su i opljačkale grad.
- Mart 1534.: Uspostavljena je španska gradska uprava.
- 1535.: Pizarro je premjestio upravno središte u Limu.
- 1560.: Počela je gradnja katedrale u Cuscu.
- 1650.: Zemljotres je uništio veliki dio gradskih građevina.
- Maj 1950.: Zemljotres je oštetio svaku crkvu i približno 90 posto kuća.
- 1. 3. 1967.: Osnovan je Regionalni historijski muzej u kući Ince Garcilasa de la Vege.
- 1973.: Raúl Montesinos Espejo osmislio je zastavu sa sedam boja.
- 1978.: Gradska uprava Cusca službeno je usvojila zastavu.
- 1983.: UNESCO je uvrstio Cusco na Listu svjetske baštine.
Često postavljana pitanja
Zašto je Cusco važan za svjetsku historiju?
Cusco je bio političko, vjersko i upravno središte države Inka. Sačuvani gradski raspored iz doba Inka i kolonijalna arhitektura čuvaju dokaze o carskoj organizaciji i španskoj vlasti. UNESCO je prepoznao te vrijednosti uvrštavanjem grada na Listu svjetske baštine 1983. godine.
Na kojoj nadmorskoj visini se nalazi Cusco?
Cusco se nalazi na približno 3.400 metara nadmorske visine. Leži u Andima na jugoistoku Perua, blizu rijeke Huatanay i Svete doline.
Je li zastava Cusca carska zastava Inka?
Dizajn sa sedam boja potječe iz 1973. godine, a gradskom zastavom postao je 1978. godine. PROMPERÚ osporava njegovo poistovjećivanje s drevnom zastavom Inka. Pritom navodi istraživanja o nepostojanju pojma zastave među Inkama.
Koja mjesta najbolje objašnjavaju nekadašnju prijestolnicu?
Qorikancha vas povezuje s vjerskim životom Inka, dok Kamen s dvanaest uglova pripada zidu palače. Saqsaywaman predstavlja gradnju tokom više vladavina. Katedrala i Regionalni historijski muzej dodaju kolonijalnu arhitekturu i muzejske postavke tom historijskom obilasku.
Izvori
- UNESCO — Grad Cuzco whc.unesco.org
- Wikipedija na turskom jeziku — Cusco tr.wikipedia.org
- PROMPERÚ — Qorikancha, hram i samostan Santo Domingo target2.promperu.gob.pe
- PROMPERÚ — Historijski centar Cusca peru.travel
- Wikipedija na engleskom jeziku — Cusco en.wikipedia.org
- Ministarstvo kulture Perua, Direkcija za kulturu Cusca — Saqsaywaman culturacusco.gob.pe
- Ministarstvo kulture Perua — Regionalni historijski muzej u Cuscu museos.cultura.pe
- Univerzitetska izdavačka kuća Colorada — Prijestolnica Inka Cusco kao model carskog kulturnog krajolika read.upcolorado.com
- Univerzitet Kalifornije, eScholarship — Od Tawantinsuyua do Pumallactana: Cusco, Peru i mnogi životi Pachacutijevog grada escholarship.org
- PROMPERÚ — Upoznajte historiju i značenje zastave Cusca peru.travel
- PROMPERÚ — Machupicchu: historijsko svetište Machupicchu peru.travel
FAQ
Na kojoj nadmorskoj visini se nalazi Cusco?
Cusco se nalazi na približno 3.400 metara nadmorske visine, u Andima na jugoistoku Perua.
Image: Lascar One of the original walls of The Temple of Coricancha (Cuzco) (4578192444).jpg — Jorge Láscar from Australia, CC BY 2.0
