Ko je bio Pargali Ibrahim-paša?
Pargali Ibrahim-paša bio je osmanski veliki vezir za vrijeme Sulejmana. Rođen je oko 1495. Prema predaji, rođen je u Pargi, u današnjoj Grčkoj. Tačan datum nije poznat.
Ni njegovo porijeklo nije razjašnjeno. U izvorima se navodi da je bio Grk, Albanac, Italijan ili Hrvat. Nijedna od tih tvrdnji nije potvrđena.
Poznato je kako je upoznao budućeg sultana. U mladosti je služio princu Sulejmanu u Manisi. Ta rana služba bila je temelj njegove kasnije karijere.
Kratka historija njegovog uspona
Sulejman ga je imenovao velikim vezirom 27. 6. 1523. Na tom položaju ostao je do 15. 3. 1536. To je gotovo trinaest godina na čelu državne uprave.
Njegova uloga nije bila ograničena na dvor. Učestvovao je u pohodu na Beograd 1521. i pohodu na Rodos 1522. Godine 1526. imao je važnu ulogu u osmanskoj pobjedi kod Mohača.
Prije pohoda koji je 1529. završio pred Bečom dobio je široka ovlaštenja i titulu seraskera, odnosno vrhovnog zapovjednika. Zamislite rukovodioca kojem su povjerena sva ovlaštenja nad jednim ogromnim projektom. To funkcionira dok se drugi ne počnu pitati ko zapravo odlučuje.
Godine 1533. vodio je mirovne pregovore u Istanbulu. Osmanski veliki vezir u tim je pregovorima tretiran kao ravnopravan habsburškom vladaru Ferdinandu. To je bio rijedak pokazatelj težine njegovog položaja.
Tokom pohoda na dva Iraka (Irakeyn) ušao je u Tabriz (Tebriz) 6. 8. 1534. Bio je to jedan od njegovih posljednjih velikih uspjeha.
Vremenski pregled
- Oko 1495.: Pretpostavlja se da je rođen u Pargi; tačan datum nije poznat.
- 1521.: Učestvovao je u pohodu na Beograd.
- 1522.: Učestvovao je u pohodu na Rodos.
- 27. 6. 1523.: Postao je veliki vezir.
- 5. 6. 1524.: Održana je njegova svadba; Sulejman je prisustvovao i ondje prenoćio.
- 1526.: Imao je ulogu u pobjedi kod Mohača; ispred svoje palače postavio je kipove iz Budima.
- 1529.: Učestvovao je u pohodu na Beč kao serasker.
- 1533.: Vodio je mirovne pregovore u Istanbulu s habsburškim izaslanicima.
- 6. 8. 1534.: Ušao je u Tabriz tokom pohoda na dva Iraka.
- 14–15. 3. 1536.: Zadavljen je u palači Topkapi.
- 1983.: Muzej turske i islamske umjetnosti preselio se u njegovu palaču.
Smrt Pargali Ibrahim-paše: šta se dogodilo
U noći između 14. i 15. 3. 1536. Ibrahim je pozvan u palaču Topkapi na iftar, obrok kojim se prekida ramazanski post. Iz nje nije izašao. Ondje je zadavljen.
Upravo poziv na obrok ostaje u sjećanju većine čitalaca. Čovjek kojeg je vladar pozvao na večeru ubijen je u palači tog istog vladara.
Zašto je Pargali Ibrahim-paša pogubljen?
Pouzdan odgovor glasi: niko ne može dokazati jedan jedini uzrok. Kada je ubijen 1536., nije naveden jasan razlog. Islamska enciklopedija Turske vjerske fondacije (TDV) navodi da nije moguće utvrditi jedan tačan uzrok.
Zato historičari razmatraju okolnosti i pritiske koji su ga okruživali. Ovo su glavni među njima.
Pogubljenje Iskendera Čelebije. Tokom pohoda na dva Iraka Ibrahim se sukobio s glavnim rizničarem, defterdarom Iskenderom Čelebijom. Prvo je ishodio njegovu smjenu. Zatim je naredio da bude pogubljen u Bagdadu. To se navodi među postupcima koji su negativno utjecali na Sulejmanov odnos prema njemu.
Titula “serasker sultan”. Ibrahim je koristio titulu “serasker sultan”. Ista enciklopedija i to ubraja među okolnosti koje su negativno utjecale na vladara. Veliki vezir čija titula zvuči kao da je drugi sultan predstavlja problem za onog prvog.
Sultanija Hurem. Prema raširenoj tvrdnji, sultanija Hurem ishodila je njegovo uklanjanje zbog njegove bliskosti s princom Mustafom. Izvori to pitanje ne razrješavaju. Celâlzâde naglašava njegovo ponašanje tokom pohoda na dva Iraka. Matrakçı Nasuh ističe njegovu želju za vrhovnom vlašću. Zato priču o Hurem posmatrajte kao tvrdnju, a ne kao utvrđenu činjenicu.
Moć, titule i sukob tokom pohoda koji je završio pogubljenjem glavna su objašnjenja. Nijedno nije potpisano priznanje motiva.
Ko je bila supruga Pargali Ibrahim-paše?
Prema uobičajenoj predaji, oženio je sultaniju Hatidžu (Hatice Sultan). Jedan turski historičar osporio je tu tvrdnju.
İsmail Hakkı Uzunçarşılı objavio je studiju 1965. Na osnovu pisama tvrdio je da Ibrahim nije bio sultanov zet. Prema njegovom tumačenju, Ibrahimova supruga bila je Muhsine-hatun (Muhsine Hatun).
Pisma neposredno dokazuju i nešto drugo. Ibrahim je imao sina po imenu Mehmed Šah. Uzunçarşılı je napisao da riječ “Šah” u imenu ne dokazuje da je dijete pripadalo dinastiji. Ta se riječ u tom periodu koristila i za druge ljude.
O identitetu supruge zato se i dalje raspravlja. Postojanje sina potvrđeno je dokumentima.
Grob Pargali Ibrahim-paše: gdje je ukopan?
Niko ne može sa sigurnošću pokazati njegov grob. Postoje tri različita navoda.
- Ayvansarâyî piše da je ukopan na zasebnom uzvišenju u Galati, pored zavije Canfedâ (Canfedâ Zaviyesi), iza brodogradilišta (Tersane).
- Sicill-i Osmânî umjesto toga bilježi Okmeydanı.
- Wikipedija na engleskom jeziku prikazuje fotografiju groba na mezarju Canfeda u Fındıklıju, u Beyoğluu, za koji se vjeruje da je njegov.
Nije poznato obilježje koje bi potvrdilo tačno mjesto. Ako vam vodič kaže da je grob pouzdano identificiran, zatražite izvor.
Palača Pargali Ibrahim-paše: šta možete vidjeti
Palača se nalazi na zapadnoj strani trga Sultanahmet, u istanbulskoj općini Fatih. Njene približne koordinate su 41.00583° N, 28.97444° E.
Zapis iz 1521. pokazuje kako je nastala. Postojeća velika kuća preuređena je, proširena i popravljena. Palača nije građena od temelja.
Nakon njegovog pogubljenja 1536. država je zaplijenila palaču. Muzej turske i islamske umjetnosti uselio se u nju 1983.
Ako planirate posjetu, unesite ovu adresu u kartu na telefonu: Binbirdirek Mahallesi, At Meydanı Sokak No: 12, Sultanahmet, Istanbul.
Pojedinosti koje nećete naći u turističkim vodičima
- Sultan na svadbi. Prema zapisu koji navodi Uzunçarşılı, Sulejman je prisustvovao Ibrahimovoj svadbi 5. 6. 1524. i ondje prenoćio.
- Jedanaest pisama. Arhiv palače Topkapi čuva 11 Ibrahimovih pisama supruzi pod brojem 5860.
- Pismo s objašnjenjem. Godine 1534., nakon smrti sultanove majke, odnosno valide sultanije, Ibrahimova supruga otišla je u palaču izraziti saučešće, a da ga prethodno nije pitala. Napisala je pismo kako bi objasnila svoj postupak.
- Kipovi iz Budima. Ibrahim je 1526. dao dopremiti kipove iz Budima (Budin) i postaviti ih ispred svoje palače. Prikazuju ih neke gravure iz tog vremena.
- Preuređena velika kuća. Arhivska bilješka iz 1521. pokazuje da je palača nastala pregradnjom starije velike kuće.
Često postavljana pitanja
Zašto je Pargali Ibrahim-paša pogubljen?
Nije naveden jasan razlog, pa nijedan pojedinačni uzrok nije dokazan. Pogubljenje Iskendera Čelebije i titula “serasker sultan” najpoznatiji su faktori.
Gdje je ukopan Pargali Ibrahim-paša?
Tačno mjesto nije poznato. Navodi upućuju na Galatu blizu zavije Canfedâ, na Okmeydanı i na mezarje Canfeda u Fındıklıju.
Ko je bila njegova supruga?
Prema predaji, sultanija Hatidža. Uzunçarşılı je na osnovu pisama tvrdio da je bila Muhsine-hatun.
Mogu li posjetiti njegovu palaču?
Da. U palači na Sultanahmetu od 1983. djeluje Muzej turske i islamske umjetnosti.
Izvori
- Wikipedija — Pargali Ibrahim-paša en.wikipedia.org
- TDV Islamska enciklopedija — Ibrahim-paša, Makbul islamansiklopedisi.org.tr
- TDV Islamska enciklopedija — Ibrahim-pašina palača islamansiklopedisi.org.tr
- Belleten — Makbul i Maktul Ibrahim-paša, veliki vezir sultana Sulejmana Zakonodavca, nije bio sultanov zet belleten.gov.tr
- Ministarstvo kulture i turizma — Muzej turske i islamske umjetnosti muze.gov.tr
- Wikipedija — Ibrahim-pašina palača en.wikipedia.org
FAQ
Zašto je Pargali Ibrahim-paša pogubljen?
Godine 1536. nije naveden jasan razlog, pa se nijedan pojedinačni uzrok ne može dokazati. Historičari izdvajaju pogubljenje defterdara Iskendera Čelebije i Ibrahimovo korištenje titule “serasker sultan” kao okolnosti koje su negativno utjecale na Sulejmanov odnos prema njemu.
Gdje je ukopan Pargali Ibrahim-paša?
Tačan položaj groba nije poznat. Ayvansarâyî ga smješta blizu zavije Canfedâ u Galati, dok Sicill-i Osmânî navodi Okmeydanı. Smatra se da bi jedan grob na mezarju Canfeda u Fındıklıju mogao biti njegov.
Ko je bila supruga Pargali Ibrahim-paše?
Prema predaji, bila je to sultanija Hatidža. İsmail Hakkı Uzunçarşılı je 1965., na osnovu pisama, tvrdio da Ibrahim nije bio zet osmanske dinastije i da mu je supruga bila Muhsine-hatun.
Možete li danas posjetiti Ibrahim-pašinu palaču?
Da. U njoj se nalazi Muzej turske i islamske umjetnosti, koji se tu preselio 1983. Adresa je Binbirdirek Mahallesi, At Meydanı Sokak No: 12, Sultanahmet, Istanbul.
Image: Sebald Beham – Pargali Damat Ibrahim Pascha ca 1530-cropped.jpg — Quistnix!, Public domain
