Katedrala Vasilija Blaženog nalazi se u Moskvi
Katedrala Vasilija Blaženog (Aziz Vasil Katedrali) ruska je pravoslavna građevina na Crvenom trgu u Moskvi, glavnom gradu Rusije. Ako tražite „gdje se nalazi Katedrala Vasilija Blaženog” ili „lokacija Hrama Vasilija Blaženog”, odgovor je jednostavan: na Crvenom trgu, uz Kremlj.
Trg i Kremlj čine jedinstvenu cjelinu. UNESCO ju je 1990. godine upisao na Listu svjetske baštine, a katedrala je njen dio.
Građevina ima i duži službeni naziv: Katedrala Pokrova Presvete Bogorodice na rovu. Poznata je i kao Pokrovska katedrala. Većina posjetilaca poznaje je pod imenom Vasilija Blaženog. Taj naziv potječe od kasnije dogradnje kompleksa, opisane u nastavku.
Historija Katedrale Vasilija Blaženog: zašto je sagrađena
Ivan IV naredio je izgradnju katedrale. Njome je želio obilježiti osvajanje Kazanjskog kanata. Prema Državnom historijskom muzeju, radovi su trajali od 1555. do 1561. godine.
Natpis o gradnji u središnjoj crkvi navodi datum završetka. Prema starom kalendaru, to je 29. 6. 1561. Prema novom kalendaru, datum je 12. 7. 1561.
Prvobitna građevina nije bila jedna velika crkva. Činile su je središnja crkva posvećena Pokrovu Bogorodice i osam kapela raspoređenih oko nje. Takav raspored objašnjava zašto njena silueta izgleda kao skup tornjeva.
Hronologija
- 1555 Po naredbi Ivana IV počinje gradnja kamene katedrale.
- 1561 Prema natpisu o gradnji, katedrala je završena 29. 6. 1561., odnosno 12. 7. 1561. po novom kalendaru.
- 1588 Nad grobom svetog Vasilija dograđena je crkva.
- 1672 Dograđena je donja crkva, koja danas nosi ime svetog Ivana Moskovskog.
- 1681–1684 Vanjska galerija natkrivena je svodovima od opeke, a nad otvorenim stepeništima dograđeni su mali ulazi sa šatorastim krovovima.
- 1780–1784 Tokom velike obnove za vladavine Katarine II kupole postaju višebojne.
- 1812 Napoleonove trupe koriste donje prostorije građevine kao konjušnice.
- 1923 Muzej u katedrali otvoren je 21. 5. 1923.
- 1928 Muzej postaje podružnica Državnog historijskog muzeja.
- 1990 Katedrala je zajedno s Kremljem i Crvenim trgom upisana na Listu svjetske baštine.
Zašto nosi ime Vasilija Blaženog
Vasilije Blaženi proglašen je svecem 1588. godine. Nakon toga je uz katedralu, nad njegovim grobom, dograđena crkva. Po toj dogradnji cijeli je kompleks dobio ime koje mnogi danas koriste.
Još jedna crkva dograđena je 1672. godine. Ona danas nosi ime svetog Ivana Moskovskog. S njom muzejski kompleks obuhvata 11 crkava.
Arhitekt Katedrale Vasilija Blaženog: Postnik, Barma i neriješeno pitanje
Na pitanje ko je projektovao katedralu nema jednostavnog odgovora. Ljetopis koji opisuje njeno osnivanje ne navodi graditelje. Imena Postnik i Barma pojavljuju se tek u kasnijim izvorima.
Istraživački institut Getty kao arhitekte navodi Postnika Jakovljeva i Barmu. Prema tradicionalnom tumačenju, riječ je o dvojici ljudi. Jedna teorija, međutim, tvrdi da su Barma i Postnik bili ista osoba.
Istraživači su se bavili i porijeklom arhitektonskog rješenja. U sažetku studije Franka Kämpfera iz 1976. godine navode se dvije mogućnosti. Jedna je crkva svetog Ivana Krstitelja u Djakovu kao mogući prethodnik. Druga je utjecaj italijanskih arhitekata.
Legenda o oslijepljenom arhitektu
Prema poznatoj priči, Ivan IV naredio je da se arhitekt oslijepi kako niko više ne bi mogao sagraditi nešto slično. To je legenda, a ne dokumentovan događaj.
Glavni argument protiv te priče je jednostavan. Postnik Jakovljev nastavio je raditi tokom 1560-ih godina. Čovjek oslijepljen 1561. godine to ne bi mogao.
Zbog te činjenice priču je teško odbraniti. Ona ujedno pokazuje kako upečatljiva priča može opstati uprkos dokazima koji je pobijaju.
Visina Katedrale Vasilija Blaženog
Prema mjerenju samog muzeja, središnja crkva Pokrova visoka je 47,50 metara. Na internetu možete naići i na druge brojke. Ako želite podatak ustanove koja upravlja građevinom, oslonite se na ovu vrijednost.
Šarene kupole
Kupole nisu oduvijek bile šarene. Prvobitne kupole katedrale imale su oblik šljema. Krajem 16. vijeka zamijenjene su kupolama izraženijih oblika.
Višebojni izgled nastao je kasnije. Prema muzejskoj hronologiji, kupole su postale višebojne tokom velike obnove od 1780. do 1784. godine, za vladavine Katarine II. Državni historijski muzej današnji izgled datira u kraj 18. vijeka. Navodi da je od tada sačuvana ista shema boja.
Dakle, jarki uzorci koje vidite na fotografijama stari su oko 240 godina, a ne 460.
Unutrašnjost Katedrale Vasilija Blaženog
Unutra nećete pronaći jednu veliku dvoranu. Građevinu čini skup zasebnih crkava povezanih uskim prolazima. Unutrašnja galerija ukrašena je biljnim ornamentima iz druge polovine 17. vijeka.
Mijenjala se i vanjska galerija. Od 1681. do 1684. godine natkrivena je svodovima od opeke. Nad otvorenim stepeništima dograđeni su mali ulazi sa šatorastim krovovima.
Muzej historije i arhitekture djeluje u katedrali od 21. 5. 1923. godine. Podružnica Državnog historijskog muzeja postao je 1928. godine.
Detalji koje nećete pronaći u vodičima
- Procesijski fenjeri. U unutrašnjoj galeriji izloženi su fenjeri s liskunom iz 17. vijeka. Nekada su nošeni u vjerskim procesijama, a danas služe za osvjetljenje.
- Greda s gradilišta. Izložba o arhitekturi sadrži komad drvene grede. Takvi drveni okviri služili su umjesto nacrta pri zidanju zidova od opeke.
- Preuzeti ikonostas. Barokni ikonostas središnje crkve stigao je 1770. godine. Donesen je iz Černigovske katedrale u moskovskom Kremlju, koja je tada razgrađivana.
- Napoleonove konjušnice. Napoleonove trupe koristile su 1812. godine prostorije na donjem nivou kao konjušnice.
- Ratna kamuflaža. Tokom Drugog svjetskog rata kupole su premazane maskirnom bojom.
Posjeta: ulaznice i praktične informacije
Na dan 25. 10. 2026. službena cijena ulaznice za odrasle državljane Rusije i Evroazijske ekonomske unije iznosila je 700 rubalja. Za državljane drugih zemalja iznosila je 2.000 rubalja. Djeca mlađa od sedam godina ulaze besplatno, bez obzira na državljanstvo.
Ulaznice možete kupiti na blagajni ili na internetskoj stranici muzeja. Dovoljna je elektronska ulaznica. Trebate je samo pokazati na ekranu telefona, kao ulaznicu za kino ili kartu za voz. Prije posjete provjerite muzejsku stranicu za ulaznice jer se cijene mogu promijeniti.
Česta pitanja
Gdje se nalazi Katedrala Vasilija Blaženog?
Na Crvenom trgu u Moskvi.
Ko ju je sagradio i zašto?
Ivan IV naredio je njenu izgradnju kako bi obilježio osvajanje Kazanja. Građena je između 1555. i 1561. godine.
Ko je bio arhitekt?
Kasniji izvori navode Postnika i Barmu, a zapis instituta Getty navodi Postnika Jakovljeva i Barmu. Izvorni ljetopis ne navodi nikoga.
Je li arhitekt oslijepljen?
To se smatra legendom. Postnik Jakovljev nastavio je raditi tokom 1560-ih godina.
Izvori
- Državni historijski muzej — Pokrovska katedrala shm.ru
- Državni historijski muzej — Historija katedrale shm.ru
- Medijski portal Državnog historijskog muzeja — Šarene kupole mediashm.ru
- Wikipedija na engleskom jeziku — Katedrala Vasilija Blaženog en.wikipedia.org
- Wikipedija na turskom jeziku — Aziz Vasil Katedrali tr.wikipedia.org
- Istraživački institut Getty — Katedrala svetog Vasilija getty.edu
- UNESCO — Kremlj i Crveni trg, Moskva whc.unesco.org
- OpenBibArt / Istraživački institut Getty — Sažetak Kämpferove studije openbibart.fr
Image: Sant Vasily cathedral in Moscow.JPG — Petar Milošević, CC BY-SA 4.0
