Historija Bartina i porijeklo njegovog imena: vodič

Bartin nalazi se na crnomorskoj obali Turske, a njegova priča počinje rijekom. Ime grada, njegovi prvi stanovnici i kasnija trgovina povezani su s vodom koja ga okružuje. Ovaj vodič prati tu priču od antike do danas.

Porijeklo imena Bartin

Ime Bartina povezano je s antičkim nazivom rijeke na čijoj je obali grad osnovan. Rijeka se zvala Partenios. Prihvaćeno je tumačenje da je naziv naselja Partenija s vremenom prešao u Bartin.

Grad tako u svom imenu čuva sjećanje na rijeku. Kada danas izgovorite „Bartin“, izgovarate skraćeni oblik veoma stare riječi, preoblikovan dugom upotrebom.

Značaj rijeke nije se završavao na imenu. U radu iz 2016. Fatma Bağdatlı Çam navodi da je Partenios činio prirodnu granicu između antičkih oblasti Paflagonije i Bitinije. Rijeka koja razdvaja dvije oblasti ujedno je mjesto prelaska, trgovine i pisanih svjedočanstava. To pomaže objasniti zašto se njeno ime tako dugo održalo.

Područje antičkih naselja

Provincija Bartin obuhvata šire područje od samog grada. Unutar njenih granica nalazi se nekoliko antičkih naselja. Sesamos se povezuje s Amasrom, Kromna s Kurucaşileom, a Eritinoi s Çakrazom.

Amasra zaslužuje posebnu pažnju. Ovaj historijski lučki grad u antici je bio poznat kao Amastris. Ako planirate putovanje, vjerovatno ćete posjetiti i Bartin i Amasru. Pripadaju istoj provinciji, ali svako mjesto otkriva drugi dio njene historije.

Tragovi naseljavanja stari 5.000 godina

Ljudi su u blizini Bartina živjeli mnogo prije nego što je zabilježeno bilo koje ime naselja. Univerzitet u Bartinu objavio je da su tokom površinskih istraživanja 2021. pronađeni ostaci na području blizu centra grada. Stari su približno 5.000 godina i pripadaju bakarnom ili ranom bronzanom dobu.

Objava je sadržavala i upozorenje. Naslov univerzitetske vijesti opisuje to područje kao već oštećeno. Nalazi su zabilježeni na mjestu koje je prethodno bilo izloženo uništavanju.

Rimski put kod Amasre

Oko 4 kilometra od Amasre nalazi se spomenik uz put Kuşkayası. Podigao ga je Gaj Julije Akvila između 41. i 54. godine n. e., za vladavine cara Klaudija.

Ovo je rijedak primjer puta koji vam otkriva ko je platio njegovu izgradnju. Natpis navodi da je Akvila vlastitim sredstvima otvorio put i izgradio odmorište. To je mali lični zapis od prije gotovo dvije hiljade godina.

Trgovački grad na poluotoku

Bartin je vijekovima bio trgovačko središte grupe naselja poznate kao Oniki Divan, odnosno „Dvanaest divana“. Grad se razvio na prirodnom poluotoku okruženom rijekama.

Takav položaj oblikovao je cijeli grad. Voda s više strana određivala je gdje se moglo graditi i kuda se roba mogla prevoziti. Zbog toga su i mostovi dobili tako važno mjesto u gradskom životu.

Bartin pod osmanskom upravom

Prema historijskom pregledu Općine Bartin, gradom su od 1692. do 1811. upravljale vojvode. Godine 1811. ponovo je priključen sandžaku Bolu.

Njegov upravni položaj zatim se mijenjao korak po korak:

1. 1867 Bartin je postao upravni okrug.
2. 1876 Osnovana je općinska uprava.
3. 1920 Grad je priključen mutasarrifluku Zonguldak.
4. 1924 Zonguldak je postao provincija, a Bartin jedan od njenih okruga.

Obratite pažnju na dugo čekanje. Bartin je veći dio dvadesetog vijeka imao status okruga. Vlastitu provinciju dobio je tek pred kraj tog vijeka.

Građevine koje pričaju historiju

Hamam, han i džamije

Gradski hamam izgradio je 1747. bartinski vojvoda Çalıkoğlu. Potječe iz vremena kada su gradom upravljale vojvode i kada su lokalni upravitelji oblikovali njegov izgled.

U ulici Hükümet Caddesi nalazi se Taşhan. Hadži Ali-aga dao ga je izgraditi između 1832. i 1835. godine. To je han na dva nivoa, s 18 soba. Trgovcima su nekada bila potrebna takva mjesta za boravak, a Taşhan svjedoči o trgovačkoj ulozi grada.

Džamiju Halil-bega (Halilbey Camii) u centru grada izgradio je Halil-beg 1872. godine. Nema kupolu. Unutrašnjost osvjetljava 45 prozora raspoređenih u dva reda.

Požar 1898. i obnova čaršije

Požar je 1898. oštetio bartinsku čaršiju. Vlasti su iz Istanbula poslale inženjera Ali-bega da radi na njenoj obnovi.

Prema podacima provincijske uprave za kulturu i turizam, džamija Ibrahim-paše (İbrahimpaşa Camii) u čaršiji također je obnovljena 1898. godine. Za vjernike je otvorena 1901. godine. Za čaršiju su, dakle, godine oko 1898. bile vrijeme obnove.

Drvene kuće

Historijske kuće u Bartinu obično su imale prizemlje i sprat. Na kamenom prizemlju stajao je sprat s drvenom okvirnom konstrukcijom. Vrtove su ograđivale drvene ograde zvane daraba.

Mostovi preko rijeka

Uz rijeke sa svih strana, mostovi su ovdje dio svakodnevnog života. Sjetite se kada ste posljednji put prešli most na putu do posla ili škole. U Bartinu ta svakodnevna navika ima dugu historiju.

Viseći most (Asma Köprü) izgrađen je od drveta 1889. godine. Godine 1957. obnovljen je u armiranom betonu.

Lučni most (Kemer Köprü) poseban je slučaj jer je vrijeme njegove izgradnje sporno. Jedna tvrdnja, zasnovana na natpisu na mostu, navodi 1787. godinu. Obrazovni materijal „Naš grad Bartin“ navodi drugi datum, 1872. godinu, i kao graditelja imenuje Çalıkoğlu Ibrahim-bega. Kada budete čitali o ovom mostu, naići ćete na oba datuma.

Brodogradnja na rijeci

Bartin je bio i brodograđevni grad. Brodogradilišta su djelovala između rta Gazhane Burnu i mosta Orduyeri. Svako je imalo kapacitet od 40–50 plovila godišnje, a radila su do 1950-ih godina.

Rijeka koja je gradu dala ime tako je generacijama njegovih stanovnika davala i posao.

Amasra: muzej i čaršija

Amasra čuva veliki dio baštine provincije. Njen prvi muzej otvoren je 1955. u maloj sali općinske zgrade. Inicijativu je predvodio Tahir Karaoğuz.

Prema podacima uprave okruga Amasra, tradicija obrade drveta s kojom je povezana čaršija Çekiciler Çarşısı, odnosno „Čaršija majstora s čekićima“, potječe iz 17. vijeka. I danas možete prošetati čaršijom koja nosi to ime.

Planine i parkovi

Planine Küre prostiru se kroz Bartin i Kastamonu. Nacionalnim parkom proglašene su 2000. godine. To je najnoviji datum u hronologiji koja slijedi. Pokazuje da se pažnja u provinciji usmjerava i na prirodu, uz stare kamene spomenike.

Hronologija

1. Bakarno / rano bronzano doba: U blizini centra grada pronađeni su ostaci naseljavanja stari oko 5.000 godina.
2. 41–54. n. e. Izgrađen je spomenik uz put Kuşkayası kod Amasre.
3. 1692–1811 Bartinom upravljaju vojvode.
4. 1747 Izgrađen je gradski hamam.
5. 1811 Bartin je ponovo priključen sandžaku Bolu.
6. 1832–1835 Hadži Ali-aga gradi Taşhan.
7. 1867 Bartin postaje okrug.
8. 1872 Izgrađena je džamija Halil-bega.
9. 1876 Osnovana je općinska uprava.
10. 1884 Počinje izgradnja današnje zgrade Muzeja u Amasri, prvobitno namijenjene pomorskoj školi.
11. 1889 Izgrađen je drveni Viseći most.
12. 1898 Požar oštećuje čaršiju; počinje obnova.
13. 1901 Obnovljena džamija Ibrahim-paše otvara se za vjernike.
14. 1924 Bartin postaje okrug provincije Zonguldak.
15. 1955 U općinskoj zgradi otvara se prvi muzej u Amasri.
16. 1957 Viseći most obnovljen je u armiranom betonu.
17. 30. 1. 1982. Muzej u Amasri otvara se u zgradi nekadašnje pomorske škole.
18. 7. 9. 1991. Bartin postaje provincija.
19. 2000 Proglašen je Nacionalni park planine Küre.

Pojedinosti koje nećete naći u turističkim vodičima

• Riječni bog s maslinovom grančicom. Na novcu Amastrisa rijeka Partenios prikazana je kao riječni bog koji drži maslinovu grančicu.
• Nazivi dijelova kuće. U tradicionalnim bartinskim kućama ulazni dio zove se gulluk. Središnja prostorija naziva se dışar, a sobe içer.
• Dućani ispod džamije. Ispod džamije Ibrahim-paše nalazi se 11 dućana.
• Put plaćen vlastitim novcem. Natpis na spomeniku Kuşkayası navodi da je Akvila vlastitim sredstvima platio put i odmorište.
• Škola koja je postala muzej. Izgradnja zgrade Muzeja u Amasri počela je 1884. kao gradnja pomorske škole (Bahriye Mektebi). Zgrada je otvorena kao muzej 30. 1. 1982.
• Stara karta u hodniku. U muzejskom hodniku izložena je karta Sredozemlja, štampana 1852. u dvorskoj štampariji.

Obilazak kroz historiju

Počnite od rijeke. Pređite mostove i pogledajte poluotok na kojem se grad razvio. Zatim posjetite Taşhan, hamam i džamije da upoznate osmanske slojeve njegove historije.

Ako imate vremena, nastavite do Amasre. Tamo možete vidjeti muzej, čaršiju Çekiciler Çarşısı i, nekoliko kilometara izvan grada, spomenik uz rimski put. Na tim mjestima tokom jednog putovanja možete sagledati cijeli raspon od antike do osmanskog doba.

Često postavljana pitanja

Izvori

1. Vikipedija — Bartın tr.wikipedia.org
2. Wikipedia — Provincija Bartın en.wikipedia.org
3. Univerzitet u Bartinu — Na uništenom području pronađeni ostaci stari 5000 godina bartin.edu.tr
4. Fatma Bağdatlı Çam — Rijeka Partenios/Bartın od Homera do danas acikerisim.bartin.edu.tr
5. Abdül Halim Varol — Osmanska urbana struktura Bartina u kontekstu požara 1898. godine dergipark.org.tr
6. Općina Bartın — Historijski pregled bartin.bel.tr
7. GoTürkiye — Bartın goturkiye.com
8. Provincijska uprava za obrazovanje Bartın — Naš grad Bartın bartinarge.meb.gov.tr
9. Provincijska uprava za obrazovanje Bartın — Naš grad Bartın: obrazovni materijal bartin.meb.gov.tr
10. Provincijska uprava za kulturu i turizam Bartın — Historijske kuće u Bartinu bartin.ktb.gov.tr
11. Provincijska uprava za kulturu i turizam Bartın — Džamije i crkve bartin.ktb.gov.tr
12. Provincijska uprava za kulturu i turizam Bartın — Džamija Ibrahim-paše bartin.ktb.gov.tr
13. Provincijska uprava za kulturu i turizam Bartın — Spomenik uz put Kuş Kayası bartin.ktb.gov.tr
14. Provincijska uprava za kulturu i turizam Bartın — Gradnja plovila u Bartinu bartin.ktb.gov.tr
15. Ministarstvo kulture i turizma — Muzej u Amasri muze.gov.tr
16. Uprava okruga Amasra — Čaršija Çekiciler u Amasri amasra.gov.tr

Image: Amasra kalesi cezar yazısı.jpg — Dilan yavuz ank, CC BY-SA 4.0