Gdje se u Turskoj nalazi vijadukt Varda?
Vijadukt Varda (Varda Köprüsü) nalazi se u Hacıkırıju, poznatom i kao Kıralan, u okrugu Karaisalı u provinciji Adana. Preko njega željeznica prelazi duboku dolinu u planinama Taurus. Nalazi se na trasi Bagdadske željeznice između Konye i Adane. Ako tražite vijadukt Varda u Turskoj, uz Adanu zapamtite i naziv naselja Hacıkırı.
Njegova željeznička historija počinje potrebom da se Bagdadska željeznica provede kroz zahtjevan planinski teren. Dolina objašnjava zašto je most podignut upravo ovdje. Željeznici je bio potreban prijelaz koji bi povezao trasu s obje strane.
Wikipedija na turskom jeziku navodi da je most od Adane udaljen 64 kilometra cestom preko Karaisalıja. Posebno navodi željezničku udaljenost od 63 kilometra od stanice Adana. Turistička enciklopedija Turske smješta ga oko 16 kilometara zapadno od centra grada Karaisalıja. Ove udaljenosti imaju različita polazišta i prate različite puteve. Zato odgovaraju na različita pitanja o putovanju.
Vijadukt Varda u Adani: kako razumjeti njegov položaj
Hacıkırı i Belemedik pripadaju različitim okruzima. Most je u Hacıkırıju, u okrugu Karaisalı. Belemedik je u okrugu Pozantı. Ta razlika je važna jer se u Belemediku nalazilo graditeljsko naselje za ljude koji su radili na vijaduktu Varda i željezničkim tunelima kroz Taurus. Njihove historije su povezane, ali njihove lokacije treba razlikovati.
Za planiranje dolaska Uprava za kulturu i turizam provincije Adana objavljuje tri poveznice na karte. Polazišta su Međunarodni aerodrom Çukurova, autobuska stanica Adana i željeznička stanica Adana. Možete izabrati polazište koje odgovara vašem dolasku. Službena stranica mosta objedinjuje sva tri prilaza.
Razlika između cestovne i željezničke udaljenosti poznata je iz svakodnevnih putovanja: vaš put do stanice ne mora pratiti prugu. Ovdje navedena cestovna udaljenost vodi preko Karaisalıja. Željeznička udaljenost računa se od stanice Adana. Kada uz brojke zadržite ta polazišta i odredišta, one su korisnije od jedne udaljenosti označene samo riječima „od Adane”.
Zašto je izgrađen vijadukt Varda?
Vijadukt je izgrađen da bi Bagdadska željeznica prešla duboku dolinu u planinama Taurus. Bio je dio trase između Konye i Adane. Kameni lukovi zato pripadaju željezničkom prijelazu čiji su položaj odredili planinski pejzaž i pruga koja kroz njega prolazi.
U gradnji su učestvovali njemački inženjeri i izvođači. Otuda naziv Njemački most (Alman Köprüsü). Među lokalnim nazivima su i Koca Köprü te Željeznički most Hacıkırı (Hacıkırı Demiryolu Köprüsü). Svi označavaju istu građevinu. Naziv Hacıkırı posebno je koristan kada most povezujete s njegovom neposrednom lokacijom.
Prema članku Turističke enciklopedije Turske iz 2024. godine, u projektu je učestvovao i osmanski državljanin i inženjer Nikolas Mavrogordato. Wikipedija na engleskom jeziku navodi Deutsche Bank kao finansijera, a Philipp Holzmann kao građevinsku kompaniju. Ta imena razdvajaju uloge finansiranja, izvođenja radova i inženjerskog rada na mostu.
Visina vijadukta Varda: 98 ili 99 metara?
Uprava za kulturu i turizam provincije Adana navodi da je most dug 172 metra. Visinu navodi kao 99 metara. Wikipedija na engleskom jeziku navodi visinu od 98 metara. Kada navodite dimenzije, najjasnije je uz podatak o visini navesti i izvor, umjesto da obje brojke predstavite kao usaglašenu mjeru.
Most u krivini prelazi preko doline. Zato je, uz njegovu visinu i dužinu, važan i pravac pružanja pruge. Kolosijek ne prelazi dolinu preko ravne mostovske konstrukcije.
Wikipedija na turskom jeziku opisuje tri glavna raspona oslonjena na četiri glavna stuba. Wikipedija na engleskom jeziku navodi ukupno 11 otvora na lučnoj konstrukciji od prirodnog kamena. Ti opisi odnose se na različite dijelove mosta. Jedan izdvaja glavne raspone i oslonce, a drugi daje ukupan broj otvora.
Kada je izgrađen vijadukt Varda?
Službena turistička stranica Adane smješta gradnju u period 1907–1912. Glavni tekst Wikipedije na engleskom jeziku donosi duži slijed događaja. Početak smješta u 1905., završetak glavnih radova u 1907., a završetak tehničkih detalja u 1912. godinu. Početak željezničkog saobraćaja zatim datira u 1916. godinu.
Ovi prikazi ne pridaju svakoj godini isto značenje. Posebno se 1907. pojavljuje i kao početak i kao završetak različitih faza. Važna je i razlika između gradnje i željezničkog saobraćaja. U prikazu Wikipedije na engleskom jeziku završetak mosta i otvaranje pruge preko njega predstavljaju odvojene prekretnice.
Hronologija
- 1905: Glavni tekst Wikipedije na engleskom jeziku smješta početak gradnje vijadukta u ovu godinu.
- 1906: Turistička enciklopedija Turske bilježi postavljanje dva mramorna bloka u tijela dva glavna stuba. Svaki blok težio je četiri tone.
- 1907: Wikipedija na engleskom jeziku smješta završetak glavnih radova u ovu godinu. Uprava za turizam Adane navodi je kao početak perioda gradnje.
- 1912: Službeni prikaz Adane smješta završetak gradnje u ovu godinu. Wikipedija na engleskom jeziku povezuje je sa završetkom tehničkih detalja.
- 1916: Wikipedija na engleskom jeziku smješta početak željezničkog saobraćaja preko mosta u ovu godinu.
- 16. 8. 2016.: Uprava okruga Karaisalı dokumentovala je radove na pješačkoj stazi, terasama za razgledanje i poveznim mostovima između Varde i kanjona Kapıkaya.
- 23. 5. 2025.: Agencija Anadolu izvijestila je o prelasku voza Erciyes Express preko vijadukta na relaciji Adana–Kayseri.
Detalji koje nećete naći u vodičima
Unutar četiri glavna stuba mosta nalaze se stepeništa. Predviđena su za radove na održavanju. Stubovi zato, osim što nose glavne raspone, omogućavaju i praktičan pristup radi održavanja. Ovaj unutrašnji detalj dopunjuje ono što vidite na građevini iznad doline.
Turistička enciklopedija Turske opisuje žičaru postavljenu između padina Alçak Gedika i Hacıkırıja. Njome je kamen dopreman do vrhova stubova. Taj detalj gradnje povezuje završenu kamenu konstrukciju s izazovom prenošenja građevinskog materijala preko gradilišta i njegovog podizanja na mjesto ugradnje.
Ista enciklopedija bilježi da su 1906. godine dva mramorna bloka postavljena u tijela dva glavna stuba. Svaki je težio četiri tone. Taj podatak s poznatom godinom važan je uz šire neslaganje o godinama gradnje. Bilježi događaj tokom radova, ali ne razrješava sve razlike između objavljenih hronologija.
Gradnja je odnijela i ljudske živote. Uprava za kulturu i turizam provincije Adana navodi da su tokom radova od različitih uzroka umrli 21 radnik i jedan njemački inženjer. Njihova smrt dio je historije gradnje mosta, zajedno s njegovim inženjerskim rješenjima i finansiranjem.
Željezničko graditeljsko naselje u Belemediku imalo je bolnicu, školu i crkvene zgrade. U njemu su živjeli ljudi koji su radili na vijaduktu i tunelima kroz Taurus. Ove građevine smještaju željeznički projekt u okvir naselja koje je podržavalo svakodnevni život radnika izvan samog gradilišta mosta.
Odakle potječe naziv Varda?
Jedna priča povezuje naziv Varda s radnicima koji su dovikivali „var daha”. İNTES u knjizi Rayların Anlattığı predstavlja tu priču kao legendu čija je tačnost sporna. Treba je posmatrati kao priču o nastanku naziva, a ne kao utvrđeno objašnjenje porijekla riječi.
Ista knjiga navodi da se u dokumentaciji kompanije pojavljuje naziv Giaur Dere Viadukts. Taj zapis predstavlja drugačiju vrstu dokaza od priče o radničkom dovikivanju. Uz nazive Njemački most, Koca Köprü i Željeznički most Hacıkırı, pokazuje da je za ovu građevinu vezano više imena.
Fotografije vijadukta Varda: na šta obratiti pažnju
Ako proučavate fotografije vijadukta Varda, obratite pažnju na zakrivljenu trasu pruge i kamene lukove. Zatim razlikujte tri glavna raspona od ukupno 11 otvora koje opisuje Wikipedija na engleskom jeziku. Tako možete prepoznati konkretne detalje, pored ukupne visine mosta.
I uređenje okolnog prostora za posjetioce ima dokumentovanu historiju. Saopćenje Uprave okruga Karaisalı od 16. 8. 2016. bilježi radove između mosta i kanjona Kapıkaya. Navodi pješačku stazu, terase za razgledanje i povezne mostove. Saopćenje dokumentuje te radove na navedeni datum.
Željeznička uloga vijadukta zabilježena je i mnogo kasnije. Agencija Anadolu je 23. 5. 2025. izvijestila da ga je prešao voz Erciyes Express (Erciyes Ekspresi) na relaciji između Adane i Kayserija. Taj izvještaj povezuje historijsku kamenu građevinu s imenovanim vozom i prelaskom na poznati datum.
Često postavljana pitanja
Gdje se tačno nalazi vijadukt Varda?
Nalazi se u Hacıkırıju, poznatom i kao Kıralan, u okrugu Karaisalı u provinciji Adana. Turistička enciklopedija Turske smješta ga oko 16 kilometara zapadno od centra grada Karaisalıja.
Koliko je most visok?
Službena turistička stranica Adane navodi visinu od 99 metara. Wikipedija na engleskom jeziku navodi 98 metara. Službena stranica navodi dužinu od 172 metra.
Je li gradnja završena 1912. godine?
Uprava za turizam Adane navodi 1912. kao godinu završetka. Wikipedija na engleskom jeziku tu godinu povezuje sa završetkom tehničkih radova, a početak željezničkog saobraćaja smješta u 1916. godinu.
Zašto se naziva Njemački most?
Naziv se odnosi na njemačke inženjere i izvođače koji su učestvovali u gradnji. Prema Turističkoj enciklopediji Turske, u projektu je učestvovao i osmanski inženjer Nikolas Mavrogordato.
Izvori
- Wikipedija na turskom jeziku — Varda Köprüsü tr.wikipedia.org
- Wikipedija na engleskom jeziku — Vijadukt Varda en.wikipedia.org
- Turistička enciklopedija Turske — Varda (Alman) Köprüsü turkiyeturizmansiklopedisi.com
- Uprava za kulturu i turizam provincije Adana — Varda Köprüsü adana.ktb.gov.tr
- İNTES — Rayların Anlattığı, tom I intes.org.tr
- Agencija Anadolu — Almanların yıkık kenti turizm için ayağa kaldırılıyor aa.com.tr
- Uprava okruga Karaisalı — Adana’da Varda Var Projesi karaisali.gov.tr
- Agencija Anadolu — Varda Köprüsü’nden geçen Erciyes Ekspresi aa.com.tr
FAQ
Gdje se u Turskoj nalazi vijadukt Varda?
Nalazi se u Hacıkırıju, poznatom i kao Kıralan, u okrugu Karaisalı u provinciji Adana. Most vodi trasu Bagdadske željeznice preko duboke doline u planinama Taurus.
Koliko je vijadukt Varda visok i dug?
Uprava za kulturu i turizam provincije Adana navodi dužinu od 172 metra i visinu od 99 metara. Wikipedija na engleskom jeziku navodi visinu od 98 metara.
Kada je izgrađen vijadukt Varda?
Uprava za kulturu i turizam provincije Adana smješta gradnju u period 1907–1912. Wikipedija na engleskom jeziku navodi početak radova 1905., završetak glavnih radova 1907., završetak tehničkih detalja 1912. i početak željezničkog saobraćaja 1916. godine.
Zašto se naziva i Njemački most?
Naziv se odnosi na njemačke inženjere i izvođače koji su učestvovali u gradnji. Među drugim lokalnim nazivima su Koca Köprü i Željeznički most Hacıkırı.
Image: Varda Railway Viaduct, Karaisalı 01.JPG — Zeynel Cebeci, CC BY-SA 4.0
