Gdje se nalazi Ağzıkara Han kod Aksaraya?
Ağzıkara Han nalazi se u selu Ağzıkarahan, približno 15 kilometara sjeveroistočno od Aksaraya. Smješten je na historijskom putu Konya–Kayseri. Ako tražite ovaj spomenik, povežite naziv sela s nazivom karavan-saraja: Ağzıkarahan je naselje, a Ağzıkara Han historijska građevina.
Građevina potječe iz razdoblja anadolskih Seldžuka. Njen naručilac bio je Hodža Mesud (Hoca Mesud), sin Abdullaha. Historijski izvori nazivaju je i Ribat-ı Hoca Mesud i Kervansaray-i Hoca Mesud. Ti nazivi neposredno povezuju spomenik s njegovim naručiocem, čak i kada ga poznatiji naziv stavlja u drugi plan.
Tlocrt objedinjuje otvoreno dvorište i natkriveni dio za smještaj. U dvorištu stoji uzdignuta džamija. Zbog tog sklopa Ağzıkara Han pripada tipu karavan-saraja Sultan Han. Ova klasifikacija opisuje arhitektonski raspored; imenovani naručilac i dalje je Hodža Mesud.
Kada je izgrađen Ağzıkara Han?
Natkriveni dio završen je u junu 1231. godine, za vladavine sultana Alaeddina Kejkubada I (Alâeddin Keykubad I). Natpisi o gradnji sačuvani su iznad dvorišnog portala i portala natkrivenog dijela. Ova dva ulaza s natpisima pripadaju različitim dijelovima kompleksa. Datume njihovog završetka zato treba razmatrati odvojeno.
Za dvorište su objavljena dva datuma. Ara Altun u svojoj odrednici u enciklopediji TDV İslâm Ansiklopedisi navodi 1237. godinu, odnosno 634. godinu po Hidžri. Muzej bez granica navodi februar 1240. godine, odnosno 637. godinu po Hidžri, za vladavine Gijaseddina Kejhusreva II. Zato razlikujte pouzdano navedeni završetak natkrivenog dijela u junu 1231. godine od različitih datuma koji se pripisuju dvorištu.
Hronologija
- juni 1231. godine: Natkriveni dio završen je za vladavine Alaeddina Kejkubada I.
- 1237. / februar 1240. godine: TDV İslâm Ansiklopedisi datira dvorište u 1237. godinu. Muzej bez granica datira ga u februar 1240. godine.
- 1960. godina: Jane Laroche fotografisala je dvorišnu džamiju. Fotografija je danas evidentirana u arhivu Salt Research.
- 22. 2. 1993.: Protokol s ovim datumom obuhvatio je zaštitu i turističko korištenje 11 karavan-saraja, uključujući Ağzıkara Han. Odabrani su u okviru projekta Put svile Ministarstva kulture i turizma.
- 25. 2. 2000.: Dosje seldžučkih karavan-saraja na putu Denizli–Doğubayazıt, koji uključuje Ağzıkara Han, predat je za UNESCO-ovu Tentativnu listu svjetske baštine.
Šta Ağzıkara Hanu daje izgled tvrđave?
Ugaone kule, masivni kontrafori i debeli zidovi daju Ağzıkara Hanu izgled tvrđave. Njegovi zidovi objedinjuju različite načine zidanja kamenom. Ispunu zidova čini lomljeni kamen. Klesani kamen upotrijebljen je na vanjskim površinama i nosivim arhitektonskim elementima. Ukrašeni portali dio su ove šire strukture teških zidova i pažljivo obrađenih površina.
Vanjske dimenzije dvorišnog dijela iznose 40,35 × 42,75 metara. Vanjske dimenzije natkrivenog dijela iznose 31,10 × 33,15 metara. To su mjere obodnih konstrukcija, a ne slobodnog unutrašnjeg prostora. One pokazuju i da otvoreni i natkriveni dio čine velike cjeline istog kompleksa.
Vanjski portal vodi u dvorište. Unutrašnji portal vodi u natkriveni dio. Njihovi položaji nisu na istoj osi. Kada upoređujete ulaze, taj pomak važan je koliko i ukrasi: dvorišni ulaz i ulaz u dvoranu nisu poredani duž jedne prave linije.
Šta treba pogledati na ukrašenom kamenom portalu?
Uvučeni gornji dio vanjskog portala sadrži devet redova mukarnasa. Ova stepenasta obrada kamena daje ulazu drugačiji izgled od unutrašnjeg portala. Unutrašnji portal ima zasvođeno udubljenje i jednostavnije ukrase. Pogledajte oba ulaza kako biste uporedili dva pristupa unutar iste građevine.
Geometrijski ukrasi posebno su važni na vanjskom portalu. Njegova najšira bordura povezuje zvijezde s različitim brojem krakova. Vrijedi je pažljivo pogledati jer središnja zvijezda i oblici oko nje nisu jednaki. Tačan raspored opisan je u odjeljku s detaljima u nastavku.
Ara Altun upoređuje kompozicije portala Ağzıkara Hana s portalima Aksaray Sultan Hanı i Karatay Hanı. To poređenje smješta njegove ulaze u šire razmatranje arhitekture karavan-saraja. Opis u UNESCO-ovom nominacijskom dosjeu također izdvaja kvalitet izrade. Navodi da se on približava kvalitetu karavan-saraja čiju su gradnju naručivali sultani.
Kako je dvorišna džamija uzdignuta iznad tla?
Središnja dvorišna džamija uzdiže se na osloncima raspoređenim u kvadrat. Četiri stuba nose šiljate lukove koji ih povezuju. Iznad te konstrukcije nalazi se molitveni prostor. Ako pogledom pratite konstrukciju, redoslijed je jasan: stubovi, spojni lukovi i iznad njih uzdignuta džamija.
Unutrašnje dimenzije džamije iznose 4 × 4 metra. Trompe s mukarnasima oblikuju prijelaz prema kupoli. Ovi ugaoni elementi povezuju kvadratnu prostoriju s kupolnim pokrovom. Mukarnasi zato u Ağzıkara Hanu imaju različite arhitektonske uloge: nalaze se oko vanjskog ulaza i u gornjoj konstrukciji džamije.
Do džamije vodi stepenište s dva kraka. Svaki krak ima devet stepenika. To je mali detalj koji možete prebrojati, uz znatno veće dimenzije dvorišta. On ujedno konkretno pokazuje uzdignuti položaj džamije: do njenog molitvenog prostora dolazi se usponom s nivoa dvorišta.
Šta je sačuvano u natkrivenom dijelu?
Natkriveni dio sadrži 20 stubova kvadratnog presjeka koji nose šest paralelnih zasvođenih brodova. Presijeca ih središnji brod koji se pruža u smjeru ulaza. Da biste razumjeli ovaj raspored, prvo uočite nizove kvadratnih oslonaca. Zatim pratite smjer ulaza kroz sistem brodova koji se ukrštaju.
Središnja kupola dvorane nije sačuvana. Ostali su njena baza i trompe s mukarnasima. Ti sačuvani elementi pokazuju položaj i sistem oslonaca izgubljenog pokrova. Treba ih razlikovati od dvorišne džamije, u kojoj prijelaz prema kupoli također čine trompe s mukarnasima.
Detalji koje nećete pronaći u vodičima
Najšira bordura vanjskog portala ima središnju zvijezdu s dvanaest krakova. Okružuju je zvijezde s deset i devet krakova. Nemojte borduru posmatrati samo kao ponavljanje jednog motiva; obratite pažnju na različit broj krakova. Ovdje pogled izbliza otkriva više od ukupnog obrisa ulaza.
Ugaona polja uz uvučeni gornji dio vanjskog portala sadrže geometrijske ukrase u obliku svastike. Njihov položaj je precizan: zauzimaju površine s obje strane udubljenja s mukarnasima. Zajedno sa zvjezdastom bordurom pokazuju da geometrijski ukrasi portala obuhvataju više različitih oblika.
Voda je do česme karavan-saraja stizala kroz instalaciju s dvostrukom stijenkom. Činile su je dvije cijevi postavljene jedna u drugu. Taj detalj povezuje građevinu sa svakodnevnim životom. Uz klesani kamen i uzdignuti molitveni prostor, kompleks je imao i vodovodnu instalaciju koja je opskrbljivala česmu. Cijevi uvučene jedna u drugu praktičan su detalj istog arhitektonskog sklopa.
Crno-bijela fotografija koju je Jane Laroche snimila 1960. godine prikazuje dvorišnu džamiju. Iz zbirke IFEA prešla je u arhiv Salt Research. Ako vas zanimaju historijske fotografije, ona pruža datiran fotografski zapis džamije. Dopunjuje arhitektonske opise njenih stubova, lukova i stepeništa.
Fotografije Ağzıkara Hana i arhitektonski detalji
Ako tražite fotografije Ağzıkara Hana, vanjski portal i dvorišna džamija nude različite motive. Portal objedinjuje devet redova mukarnasa i bordure sa zvjezdastim uzorcima. Džamija prikazuje uzdignutu prostoriju koju nose četiri stuba i šiljati lukovi. Fotografija izbliza i pogled na dvorište otkrivaju različite dijelove tog rasporeda.
Natkrivena dvorana pruža još jedan motiv: kvadratne stubove, brodove koji se ukrštaju i sačuvanu bazu središnje kupole. Razlikovanje dvaju portala također pomaže pri tumačenju fotografija. Bogato ukrašeni vanjski ulaz i jednostavniji zasvođeni unutrašnji ulaz pripadaju zasebnim pragovima unutar kompleksa.
Često postavljana pitanja
Gdje se nalazi Ağzıkara Han?
Nalazi se u selu Ağzıkarahan, oko 15 kilometara sjeveroistočno od Aksaraya, na historijskom putu Konya–Kayseri.
Ko je dao izgraditi Ağzıkara Han?
Njegov naručilac bio je Hodža Mesud, sin Abdullaha. Među historijskim nazivima građevine su Ribat-ı Hoca Mesud i Kervansaray-i Hoca Mesud.
Koliko su stari njegovi glavni dijelovi?
Natkriveni dio završen je u junu 1231. godine. Objavljeni datumi za dvorište razlikuju se: TDV navodi 1237. godinu, a Muzej bez granica februar 1240. godine.
Spominje li UNESCO Ağzıkara Han?
Da. Uvršten je u dosje seldžučkih karavan-saraja na putu Denizli–Doğubayazıt. Dosje je predat za UNESCO-ovu Tentativnu listu svjetske baštine 25. 2. 2000.
Izvori
- Muzej bez granica — Ağzıkara Han islamicart.museumwnf.org
- TDV Islamska enciklopedija — Ağzıkara Han, Ara Altun islamansiklopedisi.org.tr
- Vikipedija na turskom jeziku — Ağzıkara Han tr.wikipedia.org
- Arhitektura anadolskih Seldžuka — Ağzıkara Han anadoluselcuklumimarisi.com
- Nermin Şaman Doğan — Razmatranja o programu ukrašavanja seldžučkih karavan-saraja u Nevşehiru i okolini, str. 419–420 dosyalar.nevsehir.edu.tr
- Vikipedija na engleskom jeziku — Ağzıkara Han en.wikipedia.org
- Salt Research — Dvorišna džamija Ağzıkarahan, Jane Laroche archives.saltresearch.org
- UNESCO-ov Centar za svjetsku baštinu — Seldžučki karavan-saraji na putu od Denizlija do Dogubeyazita whc.unesco.org
- Ministarstvo kulture i turizma, Generalna direkcija za investicije i preduzeća — Put svile yigm.ktb.gov.tr
FAQ
Gdje se nalazi Ağzıkara Han?
Ağzıkara Han nalazi se u selu Ağzıkarahan, približno 15 kilometara sjeveroistočno od Aksaraya, na historijskom putu Konya–Kayseri.
Ko je naručio gradnju Ağzıkara Hana?
Gradnju ovog anadolskog seldžučkog karavan-saraja naručio je Hodža Mesud, sin Abdullaha. Historijski izvori nazivaju ga i Ribat-ı Hoca Mesud i Kervansaray-i Hoca Mesud.
Kada je izgrađen Ağzıkara Han?
Natkriveni dio završen je u junu 1231. godine. TDV İslâm Ansiklopedisi datira dvorište u 1237. godinu, a Muzej bez granica u februar 1240. godine.
Po čemu se ističu portal i dvorišna džamija?
Vanjski portal ima devet redova mukarnasa i geometrijske zvjezdaste motive. Dvorišna džamija uzdignuta je na četiri stuba povezana šiljatim lukovima. Njen molitveni prostor ima dimenzije 4 × 4 metra.
Image: Ağzıkara Han, Innenhof; Aksaray.jpg — Christian1311, CC BY-SA 4.0
