Etiyopya’da yıl 13 aydır; buna rağmen normal yıl yine 365 gün sürer. Miladi takvimle arasındaki 7–8 yıllık fark, İsa’nın dünyaya gelişine ilişkin farklı başlangıç hesaplarından kaynaklanır. Siz bu yazıda yıl farkının nedenini ve 13 aylık düzenin kökenini öğreneceksiniz. [1][2][3]
12 Kasım 2026 günü, Etiyopya takviminde 3 Hidar 2019 olarak yazılır. Bu karşılık, aynı günün farklı takvimlerde nasıl farklı göründüğünü gösterir. Etiyopya’nın resmî takvimini anlamak için yıl numarasıyla ay düzenini ayrı ayrı incelemek gerekir. [1]
Etiyopya takvimi nedir, nerede kullanılır?
Etiyopya takvimi, Ge’ez takvimi adıyla da bilinen bir güneş takvimidir. Etiyopya’da resmî sivil tarihlemede kullanılır; dolayısıyla yalnızca geçmişe ait bir hesaplama sistemi değildir. Takvimin gündelik karşılığı, tarihin hangi yıl ve ay içinde yazıldığıyla ilgilidir. [1][4]
Etiyopya ve Eritre’deki Hristiyan topluluklar, aynı takvimi ibadet takvimi olarak da kullanır. Böylece Ge’ez takviminin hem sivil hem dinî bir kullanım alanı bulunur. Bu iki kullanım, takvimin yalnızca yıl farkıyla tanımlanamayacağını açıkça gösterir. [1][5]
Güneş takvimi olması, yıl düzeninin Ay’ın evrelerine göre kurulmadığı anlamına gelir. Etiyopya takvimindeki 13 ayı, bu nedenle Ay’ın döngülerini sayan bir düzen gibi düşünmeyin. Buradaki ay sayısını anlamak için otuzar günlük bölümlere ve Pagume’ye bakmak gerekir. [2][4]
Siz Etiyopya takviminde yazılmış bir tarihle karşılaştığınızda, önce kullanılan sistemi belirleyebilirsiniz. Örneğin 2019 yıl numarası, Etiyopya takviminde miladi 2026’nın bir bölümünü de kapsar. Bu yüzden yıl numarasını doğrudan miladi tarihle eşitlemek, farklı günlere işaret edebilir. [1]
Etiyopya takvimi neden geride: Fark neden 7–8 yıl?
Etiyopya takvimi neden geride sorusunun cevabı, yıl numaralandırmasının başlangıç hesabında bulunur. Miladi takvimle arasındaki fark, İsa’nın müjdelenmesi ve bedenlenmesine ilişkin farklı kronolojilerden doğar. Ayların sayısı ile yıl numarasının başlangıcı, sistemin ayrı özelliklerini oluşturur. [2]
Etiyopya kronolojisi, yaklaşık 400 yılında hesap yapan İskenderiyeli Annianus’un yaklaşımını izler. Annianus, müjdelemeyi Jülyen takvimine göre 25 Mart 9 tarihine yerleştirmiştir. Etiyopya yıl numaralandırmasını açıklayan dinî başlangıç hesabı, bu kronolojiyle bağlantılıdır. [1]
Avrupa’da benimsenen Hristiyan yıl numaralandırması ise Dionysius Exiguus’un 525 yılındaki hesabına dayanır. Annianus ve Dionysius Exiguus, başlangıç için aynı kronolojik hesabı kullanmamıştır. Dolayısıyla 7–8 yıllık farkı anlamak, önce bu farklı başlangıçları anlamayı gerektirir. [1]
Peki fark neden her zaman aynı sayıda yıl olarak görünmez? Etiyopya yılbaşı eylülde gerçekleşirken, miladi yılın başlangıcı farklı bir tarihtedir. 2026’da 1 Ocak–10 Eylül arasında yıl numaraları arasındaki fark 8’dir. 11 Eylül–31 Aralık arasında ise Etiyopya yıl numarası miladi yıldan 7 eksiktir. [1][6]
Siz yalnızca 2026’dan sabit bir sayı çıkararak her tarihi dönüştüremezsiniz. Önce ilgili günün 11 Eylül’den önce mi, sonra mı geldiğine bakmalısınız. Böylece 2018 ile 2019 arasındaki geçişi doğru yere koyabilirsiniz. [6]
Etiyopya takvimi kaç ay, neden 13 ay?
Etiyopya takviminde bir yıl, ilk 12’si otuzar günlük toplam 13 aydır. Bu ilk bölümün hesabı doğrudan yapılabilir: 12 × 30 = 360 gün. Geriye kalan günler, Pagume adlı kısa son ayı oluşturur. [1][2][4]
Pagume normal yıllarda 5, artık yıllarda ise 6 gün sürer. Böylece 360 günlük bölüm, normal yılda toplam 365 güne tamamlanır. Artık yılda eklenen günle birlikte yılın toplam uzunluğu 366 gün olur. [1][3]
Bu nedenle 13 ay ifadesi, takvimde 13 tane otuz günlük ay bulunduğu anlamına gelmez. Otuz günlük düzen ilk 12 ay için geçerlidir; Pagume ayrı uzunluktadır. Takvimin yapısını açıklayan nokta, bu kısa ayın yılı tamamlamasıdır. [1][2]
Siz günlük bir plan hazırlarken, Pagume’yi otuz günlük bir dönem olarak değerlendirmemelisiniz. Bu ayın normal yılda yalnızca 5 gün sürdüğünü hesaba katmalısınız. Bir tarih aralığının uzunluğunu düşünürken, ayların sayısı kadar gün sayılarına da bakmalısınız. [1]
Etiyopya takviminde artık gün, Jülyen takvimindeki gibi istisnasız dört yılda bir eklenir. Eklenen gün, Pagume’nin uzunluğunu 5 günden 6 güne çıkarır. Böylece 13 aylık düzen korunurken, yılın toplam gün sayısı değişir. [1][2]
Etiyopya takviminin kökeni neden Mısır’a uzanıyor?
Etiyopya takviminin kökeni, İskenderiye veya Mısır takvimi diye adlandırılan geleneğe dayanır. Bu bağlantı, takvimin ay düzenini tarihsel bir çerçeveye yerleştirir. Otuz günlük ayları ve yıl sonundaki tamamlayıcı günleri birlikte düşünmek gerekir. [4][7]
University College London’a göre İskenderiye–Kıpti yılı, MÖ 30–26 döneminde Mısır’ın sivil yılı olmuştur. Bu sistem, eski Mısır’ın 365 günlük yılına düzenli bir ekleme getirir. Dört yılda bir gün eklenmesi, ortalama yıl uzunluğunu 365,25 güne çıkarır. [8]
Etiyopya ve Kıpti takvimlerinin ayları, aynı günlerde başlayacak şekilde düzenlenmiştir. Ancak Etiyopya takvimindeki ay adları Ge’ez dilinde kullanılan adlardır. Ortak başlangıç günleriyle farklı ay adları, bu iki takvim arasındaki ilişkiyi gösterir. [2]
Burada 13 aylık düzenin kökeniyle yıl numarasının kökenini ayırmak açıklayıcı olur. Mısır–İskenderiye geleneği, ayların ve yıl uzunluğunun tarihsel arka planını verir. Annianus’un hesabı ise Etiyopya kronolojisinin dinî başlangıcını açıklamak için kullanılır. [1][7][8]
Bu ayrım, Etiyopya takvimi neden farklı sorusunu daha anlaşılır hâle getirir. Bir tarafta 360 günü tamamlayan kısa ayın bulunduğu yıl düzeni vardır. Diğer tarafta, miladi takvimden farklı başlangıca dayanan yıl numaralandırması bulunur. [1][4]
Etiyopya takvimi bugün hangi yılda?
12 Kasım 2026 itibarıyla Etiyopya takviminde tarih, 3 Hidar 2019 günüdür. Bu dönüşüm, yıl farkıyla ayların başlangıçlarını birlikte hesaba katmayı gerektirir. Yalnızca yıl numarasını değiştirmek, gün ve ay karşılığını belirlemeye yetmez. [1]
Etiyopya’nın 2018 yılı, miladi 11 Eylül 2025 tarihinde başlamıştır. Bu yıl, miladi 10 Eylül 2026 günü tamamlanan dönemi kapsar. Ardından 11 Eylül 2026 tarihinde Etiyopya takvimindeki 2019 yılı başlamıştır. [1]
Etiyopya’nın 2019 yılı, miladi 11 Eylül 2027 gününü de kapsar. Bu aralığı belirlerken yılbaşının her zaman aynı miladi tarihe gelmediğini hatırlamalısınız. 1900–2099 döneminde 1 Meskerem, çoğunlukla miladi 11 Eylül gününe karşılık gelir. [1]
Miladi artık yıldan önceki yıllarda ise Etiyopya yılbaşı 12 Eylül olur. Bu nedenle 11 Eylül kuralını, ilgili yılın koşulunu kontrol ederek kullanmalısınız. Yılbaşındaki bu değişim, birbirini izleyen tarih aralıklarının sınırlarını da etkiler. [1]
2026 için dönüşüm yaparken, 11 Eylül gününü 1 Meskerem kabul edebilirsiniz. Sonrasında ilk 12 ayı, otuzar günlük bölümler olarak takip etmek gerekir. Siz tarihli bir gezi planını karşılaştırırken, yılın yanında gün ve ayı da eşleştirin. Bu yöntem, 3 Hidar 2019 gibi karşılıkların nasıl hesaplandığını anlamanızı sağlar. [1][6]
Kısa kronoloji
Takvimin geçmişinde, Mısır’daki yıl düzeniyle Hristiyan kronolojisinin başlangıç hesapları birlikte yer alır. MÖ 30–26 dönemi ay ve yıl sisteminin geçmişine ışık tutar. Yaklaşık 400 ve 525 tarihleri ise farklı yıl numaralandırmalarını açıklamaya yardımcı olur. [1][8]
- MÖ 30–26 İskenderiye–Kıpti yılı, Mısır’da sivil takvim olarak yerleşti. [8]
- Yaklaşık 400 İskenderiyeli Annianus, Etiyopya kronolojisinin dayandığı dinî başlangıç hesabını yaptı. [1]
- 525 Dionysius Exiguus, Avrupa’da benimsenen Hristiyan yıl numaralandırmasının temelindeki hesabı yaptı. [1]
- 12 Eylül 2007 Etiyopya takviminde 2000 yılının ilk günü kutlandı. [9]
- 11 Eylül 2025 Etiyopya takviminde 2018 yılı, miladi tarihle bu gün başladı. [1]
- 11 Eylül 2026 Etiyopya takviminde 2019 yılı, miladi tarihle bu gün başladı. [1]
- 12 Kasım 2026 Miladi tarih, Etiyopya takvimindeki 3 Hidar 2019 gününe karşılık geldi. [1]
Tablodaki 2007 ve 2026 örnekleri, yıl numaralarının günlük karşılığını somutlaştırır. Miladi 2007’de Etiyopya’nın 2000 yılı başlamış, miladi 2026’da ise 2019’a geçilmiştir. Her iki örnekte de yıl başlangıcının eylül ayında gerçekleştiği görülür. [1][9]
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
Etiyopya takvimindeki dört yıllık döngünün yılları, belirli dinî adlarla da anılır. Sıralama Yuhanna, Matta, Markos ve artık günü içeren Luka yılı şeklindedir. Bu adlandırma, dört yılda bir eklenen günün döngü içindeki yerini gösterir. [2]
Etiyopya’da 2000 yılının ilk günü, miladi 12 Eylül 2007 tarihinde kutlanmıştır. Bu tarih, yıl farkının somut örneklerinden biridir. Aynı kutlama gününün, iki takvimde farklı yıl numaraları taşıdığını açıkça gösterir. [9]
Tewahedo Kilisesi’nin dinî kronolojisi, dünyanın yaratılışını İsa’nın doğumundan 5.500 yıl önceye yerleştirir. Bu bilgi, dinî kronolojinin daha uzun bir geçmiş hesabı içerdiğini gösterir. Etiyopya’nın sivil yıl numaralandırmasını incelerken, bu yaratılış hesabını ayrıca değerlendirmek gerekir. [7]
Dört yılda bir artık gün eklemek, ortalama yılı 365,25 güne çıkarır. Ancak Etiyopya takvimi, tropik yıla göre yaklaşık 128 yılda 1 gün sapar. Dolayısıyla normal ve artık yılların düzeni, güneş yılıyla karşılaştırıldığında küçük bir fark biriktirir. [3][8]
Bu 1 günlük sapma ile 7–8 yıllık numara farkı ayrı konulardır. İlki yıl uzunluğunun tropik yılla karşılaştırılmasından, ikincisi farklı başlangıç hesaplarından kaynaklanır. Etiyopya takvimini doğru anlamak için bu iki hesabı birbirinden ayırmalısınız. [2][3]
Sık sorulan sorular
Etiyopya takvimi bugün hangi yılda?
12 Kasım 2026 tarihi, Etiyopya takviminde 3 Hidar 2019 gününe karşılık gelir. Etiyopya’nın 2019 yılı, miladi 11 Eylül 2026 tarihinde başlamıştır.
Etiyopya takviminde bir yıl kaç ay?
Etiyopya takviminde bir yıl, toplam 13 aydan oluşur. İlk 12 ay otuzar gün, Pagume ise 5 veya 6 gündür.
Etiyopya takvimi neden 7–8 yıl geride?
Yıl farkı, İsa’nın müjdelenmesi ve bedenlenmesi için kullanılan başlangıç hesaplarından kaynaklanır. Farkın 7 veya 8 olması, Etiyopya yılının eylülde başlamasıyla ilişkilidir.
Etiyopya takviminde yılbaşı her zaman 11 Eylül mü?
1900–2099 döneminde Etiyopya yılbaşı, çoğunlukla miladi 11 Eylül gününe denk gelir. Miladi artık yıldan önceki yıllarda ise başlangıç 12 Eylül olur.
Kaynaklar
- Wikipedia — Ethiopian calendar en.wikipedia.org
- Vikipedi — Etiyopya takvimi tr.wikipedia.org
- Time and Date — The Ethiopian Calendar timeanddate.com
- Library of Congress — Country Profile: Ethiopia tile.loc.gov
- Getty Research Institute — Ethiopian calendar getty.edu
- Kanada Göçmenlik ve Mülteci Kurulu — ETH105728.E irb-cisr.gc.ca
- Princeton University Press — Wendy Laura Belcher, Glossary, Calendar maddesi assets.press.princeton.edu
- University College London — The Egyptian–Coptic calendar ucl.ac.uk
- Dünya Kiliseler Konseyi — Ethiopia rings in a millennium of hope oikoumene.org
Görsel: Ethiopian New Year Landscape. Photo Taken on September 11 2010 Ethiopian Calendar. Ethiopian indigenous flower "Adey Abeba" Sheeps seen grazing.jpg — Tewodros Kassa, CC BY-SA 4.0
