Bernauer Straße’de bazı apartmanların cephesi Doğu Berlin’de, önündeki kaldırım ise Batı Berlin’de kalıyordu. 1961’de insanlar bu yüzden kendi pencerelerinden Batı’ya kaçtı. Bu yazıda Berlin Duvarı’nın neden yapıldığını, 9 Kasım 1989’da nasıl açıldığını ve bugün nerede görebileceğinizi öğreneceksiniz.
Duvar, 13 Ağustos 1961’de kurulmaya başlandı ve Batı Berlin’i yaklaşık 155 kilometrelik bir sınır sistemiyle çevreledi. Siz bugün bu hattın büyük bölümünü bisikletle ya da yürüyerek izleyebilirsiniz. Yazının sonunda sık sorulan sorular ve kaynak listesi var.
Berlin Duvarı nedir, nerede?
Berlin Duvarı, Doğu Almanya yönetiminin 13 Ağustos 1961’de kurmaya başladığı bir sınır sistemiydi. Batı Berlin’i hem Doğu Berlin’den hem de çevresindeki Doğu Almanya topraklarından ayırıyordu. Yani duvar iki ülke arasındaki uzun sınırda değil, Berlin’in içinde ve çevresindeydi.
Bunu anlamak için İkinci Dünya Savaşı sonrasına bakmak gerekir. Berlin, Sovyet işgal bölgesinin ortasında kalmasına rağmen dört sektöre ayrılmıştı. Bu sektörleri ABD, Britanya, Fransa ve Sovyetler Birliği yönetiyordu. Batı Berlin, Doğu Almanya’nın içinde bir ada gibiydi. Duvar da bu adanın çevresini sarıyordu.
Berlin Duvarı neden yapıldı?
Kısa cevap: insanlar gidiyordu. Doğu Almanya, Batı Almanya ile sınırını 1952’de kapatmıştı. Ancak Berlin’deki sektör sınırı açık kaldı. Bu açık kapı, şehri Batı’ya kaçışın başlıca geçiş noktalarından biri yaptı.
Duvarın temel amacı bu kitlesel kaçışı durdurmaktı. Böylece Almanya Sosyalist Birlik Partisi iktidarını sağlamlaştıracaktı. Düşünün: sabah evden çıkıp komşu sektöre yürüyebiliyorsunuz ve bir daha dönmeme seçeneğiniz var. Yönetim tam olarak bu seçeneği ortadan kaldırmak istedi.
Resmî söylem farklıydı. Doğu Alman yönetimi duvarı dışarıdan gelen faşist tehditlere karşı bir “Antifaşist Koruma Seti” olarak sundu. Karşı görüş ise duvarın asıl işlevinin Doğu Almanların Batı’ya çıkışını engellemek olduğunu vurguladı. Ölüm rakamları ve kaçış hikâyeleri ikinci görüşü destekler.
Berlin Duvarı ne zaman yapıldı, nasıl büyüdü?
Tarih 13 Ağustos 1961’dir. O gün Batı Berlin çevresindeki sınır önce dikenli tellerle kapatıldı. Birkaç gün sonra duvarların inşasına geçildi. Şehir böylece birkaç gün içinde fiilen ikiye bölündü.
Duvar tek bir beton hat olarak kalmadı. Zamanla ikinci bir duvar eklendi. Araya aydınlatma, devriye yolu ve gözetleme kuleleri yerleştirildi. Ortaya çok katmanlı bir sınır sistemi çıktı. Siz bugün Bernauer Straße’de bu katmanların korunmuş bir kesitini görebilirsiniz.
Bu sistemin bedeli ağırdı. Berlin Duvarı Vakfı’nın araştırmasına göre 1961–1989 arasında duvarda veya sınır rejimiyle bağlantılı olarak en az 140 kişi öldü. Dökümde 101 kaçış girişimcisi, kaçmaya çalışmayan 31 kişi ve görev sırasında öldürülen sekiz Doğu Alman sınır askeri bulunur.
Berlin Duvarı nereden geçiyordu, kaç km’ydi?
Berlin Duvarı Vakfı, Batı Berlin’i çevreleyen sınır sisteminin toplam uzunluğunu yaklaşık 155 kilometre olarak verir. Reinickendorf ilçesinin resmî rehberi bu toplamı ikiye ayırır. 43,1 kilometre Doğu Berlin ile Batı Berlin arasındaki şehir içi sınırdı. 111,9 kilometre ise Batı Berlin ile çevresindeki Doğu Almanya toprakları arasındaydı.
Bu rakam şunu gösterir: duvarın büyük kısmı şehir merkezinde değil, Batı Berlin’in dış çevresinde uzanıyordu. Haritada Batı Berlin’in çevresine kapalı bir halka çizdiğinizi düşünün. İşte duvar o halkaydı.
Bugün güzergâhı iki araçla izleyebilirsiniz:
- Mauerspuren haritası: Berlin Duvarı Vakfı’nın bu haritası 1989 güzergâhını günümüzdeki duvar kalıntıları ve sınır izleriyle birlikte gösterir. Telefonunuzdan açıp sokakta hattı takip edebilirsiniz.
- Berliner Mauerweg: Berlin ve Brandenburg’daki eski sınır şeridini izleyen yürüyüş ve bisiklet rotası yaklaşık 160 kilometredir ve 14 etaptan oluşur. Bir hafta sonu için tek bir etap seçmek yeterlidir.
Berlin Duvarı yıkılışı: 9 Kasım 1989 nasıl yaşandı?
Duvar bir gecede yıkılmadı; önce rejim zayıfladı. 9 Ekim 1989’da Leipzig’de yaklaşık 70.000 kişi barışçıl bir gösteriye katıldı. Demokrasi ve seyahat özgürlüğü isteyen bu kitlesel muhalefet bir dönüm noktası oldu. Aynı sonbaharda Batı’ya göç dalgası büyüdü. Doğu Alman yönetimi vatandaşlarının seyahatleri konusunda taviz vermek zorunda kaldı.
Sonra beklenmedik bir basın toplantısı geldi. 9 Kasım 1989 akşamı Günter Schabowski yeni seyahat düzenlemesini açıkladı. Düzenlemenin ne zaman yürürlüğe gireceği sorulunca “hemen, derhal” yanıtını verdi. Açıklama televizyonda yayımlandı.
Binlerce Doğu Berlinli sınır kapılarına yürüdü. Görevliler hazırlıksızdı. Kalabalığın baskısı altında geçişler açıldı. Bornholmer Straße geçişi aynı gece saat 23.29’da Batı Berlin’e serbest geçişe açıldı. Bu yüzden 9 Kasım 1989, Berlin Duvarı’nın yıkılış tarihi olarak anılır.
Fiziksel yıkım daha sonra geldi. Duvarın sistematik sökümü Haziran 1990’da Ackerstraße’de başladı. Sınır tesislerinin kaldırılması büyük ölçüde aynı yılın sonunda tamamlandı. Almanya ise duvarın açılmasından yaklaşık 11 ay sonra, 3 Ekim 1990’da resmen birleşti.
Kısa kronoloji
- İkinci Dünya Savaşı sonrası Berlin dört müttefik gücün işgal sektörlerine ayrıldı.
- 1952 Doğu Almanya, Batı Almanya sınırını kapattı; Berlin’deki sektör sınırı açık kaldı.
- 13 Ağustos 1961 Batı Berlin çevresindeki sınır dikenli tellerle kapatılmaya başlandı.
- 1 Temmuz 1988 Lenné Üçgeni’ndeki 180’den fazla işgalci duvarı aşarak Doğu Berlin’e geçti.
- 9 Ekim 1989 Leipzig’de yaklaşık 70.000 kişi barışçıl gösteriye katıldı.
- 9 Kasım 1989 Schabowski’nin açıklamasından sonra sınır kapıları kalabalıkların geçişine açıldı.
- Haziran 1990 Duvarın sistematik sökümü Ackerstraße’de başladı.
- 1990 Dmitri Vrubel, East Side Gallery’de ünlü öpüşme resmini yaptı.
- 3 Ekim 1990 Almanya resmen birleşti.
- 2015 Schabowski’nin özgün el yazısı notu Haus der Geschichte koleksiyonuna alındı.
Berlin Duvarı anıtı nerede? Konum ve yol tarifi
Berlin Duvarı Anıtı, Bernauer Straße’de eski sınır şeridi boyunca yaklaşık 1,4 kilometre uzanır. Ziyaretçi merkezinin adresi Bernauer Straße 119, 13355 Berlin’dir. Vakfın resmî ulaşım önerileri arasında Nordbahnhof istasyonu ve U8 hattındaki Bernauer Straße istasyonu bulunur. Siz bu iki istasyondan birinde inerseniz anıt şeridi yakınınızdadır.
Anıtın merkezinde iki yüksek çelik duvarın çevrelediği 70 metrelik bir sınır şeridi bölümü korunur. Böylece sınır şeridinin genişliğini kendi gözlerinizle görebilirsiniz. Duvarın gerçekte nasıl bir sistem olduğunu anlamak için en uygun yer burasıdır.
İkinci durak East Side Gallery’dir. Ostbahnhof ile Oberbaumbrücke arasında Mühlenstraße boyunca yaklaşık 1,3 kilometrelik korunmuş bir duvar bölümüdür. Duvarın açılmasından sonra 21 ülkeden 118 sanatçı bu bölüm üzerinde eserler üretti. Anıt sınır rejimini, galeri ise duvarın açılmasından sonraki dönemin ruhunu anlatır. İkisini aynı günde gezebilirsiniz.
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
- Beyaz duvarlar: Sınır şeridine bakan duvar yüzeyleri beyaza boyanıyordu. Amaç, gece kaçmaya çalışan insanların gölgelerini daha görünür kılmaktı.
- Pencereden kaçış: Bernauer Straße’de bazı apartmanların cepheleri Doğu Berlin’de, önlerindeki kaldırım Batı Berlin’deydi. 1961’de insanlar bu yüzden pencerelerinden Batı’ya kaçabildi.
- Ters yönde kaçış: 1 Temmuz 1988’de Lenné Üçgeni polis tarafından boşaltılırken 180’den fazla Batı Berlinli işgalci duvarı aşarak Doğu Berlin’e geçti. Kaçış bu kez Batı’dan Doğu’ya doğruydu.
- Kayıp not: Schabowski’nin 9 Kasım basın toplantısında kullandığı el yazısı notun aslı yıllarca kayıp sanıldı. Belge 2015’te Haus der Geschichte koleksiyonuna alındı.
- Öpüşme resminin kaynağı: East Side Gallery’deki ünlü öpüşme resmini Dmitri Vrubel 1990’da yaptı. Eser, Régis Bossu’nun Ekim 1979’da Leonid Brejnev ile Erich Honecker’i gösteren fotoğrafından hareket eder.
Sık sorulan sorular
Berlin Duvarı ne zaman yapıldı ve ne zaman yıkıldı?
İnşaat 13 Ağustos 1961’de dikenli telle başladı. Sınır kapıları 9 Kasım 1989 gecesi açıldı. Sistematik söküm Haziran 1990’da Ackerstraße’de başladı.
Berlin Duvarı kaç km’ydi?
Batı Berlin’i çevreleyen sınır sistemi yaklaşık 155 kilometreydi. Bunun 43,1 kilometresi Doğu–Batı Berlin arasında, 111,9 kilometresi Batı Berlin ile Doğu Almanya arasındaydı.
Berlin Duvarı’nda kaç kişi öldü?
Berlin Duvarı Vakfı’na göre 1961–1989 arasında en az 140 kişi yaşamını yitirdi. Bunların 101’i kaçış girişimcisi, 31’i kaçmaya çalışmayan kişiler, sekizi Doğu Alman sınır askeriydi.
Berlin Duvarı’nı bugün nerede görebilirim?
En kapsamlı yer Bernauer Straße 119 adresindeki Berlin Duvarı Anıtı’dır. Boyalı bölüm için Mühlenstraße’deki East Side Gallery’ye gidin. Tüm güzergâh için Mauerspuren haritasını kullanın.
Berlin Duvarı neden 9 Kasım’da açıldı?
Günter Schabowski yeni seyahat düzenlemesinin “hemen, derhal” geçerli olduğunu söyledi. Televizyonu izleyen binlerce kişi kapılara yürüdü. Hazırlıksız görevliler baskı altında geçişleri açtı.
Kaynaklar
- Berlin Duvarı Vakfı — The Berlin Wall stiftung-berliner-mauer.de
- Berlin Duvarı Vakfı — Victims at the Berlin Wall stiftung-berliner-mauer.de
- Wikipedia — Berlin Wall en.wikipedia.org
- Haus der Geschichte — Montagsdemonstrationen hdg.de
- Alman Federal Arşivi — Yeni seyahat düzenlemesinin basın açıklaması stasi-mediathek.de
- Haus der Geschichte — Original Schabowski-Zettel hdg.de
- Berlin Duvarı Vakfı — Anıt alanı tanıtım broşürü ve haritası stiftung-berliner-mauer.de
- Berlin Duvarı Vakfı — Anıt ziyaret bilgileri stiftung-berliner-mauer.de
- Berlin Duvarı Vakfı — Anıt alanı haritası stiftung-berliner-mauer.de
- Berlin Duvarı Vakfı — East Side Gallery ziyaret bilgileri stiftung-berliner-mauer.de
- Berlin Duvarı Vakfı — Berliner Mauer Fotos mauer-fotos.de
- Berlin Duvarı Vakfı — Mauerspuren mauerspuren.de
- Berlin Belediyesi — Berliner Mauerweg berlin.de
Görsel: Berlinermauer.jpg — Noir, CC BY-SA 3.0
