Kompleks na padini u Sivasu
Velika džamija i bolnica u Divrigiju (Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası) nalaze se u okrugu Divrigi, u pokrajini Sivas. Kompleks stoji na padini ispod tvrđave. Čine ga džamija, bolnica i turbe.
Gradska uprava Sivasa navodi adresu: Kemenkeş Mahallesi, Ulu Cami Caddesi, 58300 Divriği/Sivas.
Turski naziv ima dva dijela. Ulu Camii znači Velika džamija. Darüşşifa znači kuća liječenja, odnosno bolnica. Dvije građevine stoje jedna uz drugu. Bolnica je prislonjena uz južnu stranu džamije.
Ko ih je sagradio i kada
Ministarstvo kulture i turizma svoj prikaz zasniva na natpisima. Prema njemu, džamiju je sagradio vladar iz dinastije Mengücekli Ahmed Šah. Bolnicu je sagradila Turan Melek, kćerka Fahredina Behramšaha. Obje građevine potječu iz 1228–1229.
Natpis o osnivanju nalazi se na sjevernom portalu džamije. Kao naručioca navodi Ahmeda Šaha bin Sulejmana. Na njemu stoji 626. godina islamskog kalendara, što odgovara razdoblju 1228–1229. po gregorijanskom kalendaru.
U natpisima je imenovan i glavni arhitekta. To je Hurem Šah, sin Mugisa, iz Ahlata.
Pitanje datiranja
Izvori se ne slažu potpuno oko datuma. UNESCO osnivanje datira u 1228–1229. Uprava pokrajine Sivas navodi da je gradnja kompleksa počela 1228, a završena 1243. godine. Ako pročitate oba podatka, ne gledate grešku. Gledate razliku među izvorima.
Brak koji se navodi, ali nije potvrđen
Wikipedija na turskom jeziku i publikacija Ministarstva predstavljaju Turan Melek kao suprugu Ahmeda Šaha. Wikipedija na engleskom jeziku ne slaže se s tim. Poziva se na istraživanje Oye Pancaroğlu iz 2009. godine i navodi da nijedan natpis niti drugi dokaz ne potvrđuje taj brak. Posmatrajte ga kao raširenu tvrdnju, a ne kao dokazanu činjenicu.
Kamena čipka
Džamija je sagrađena od klesanog kamena. Ima tri zasebna portala: na sjevernoj, zapadnoj i istočnoj strani. Bolnica ima četvrti portal, na svojoj zapadnoj strani.
UNESCO raznovrsnost rezbarenih ukrasa na tim portalima povezuje s različitim grupama majstora. Ukrasi su trodimenzionalni. Spajaju geometrijske šare s biljnim oblicima.
UNESCO ističe i kontrast koji obilježava građevinu. Portali nose guste, skulpturalno obrađene ukrase. Unutrašnji zidovi su jednostavni. Tome treba dodati i naprednu tehniku gradnje kamenih svodova.
Zamislite jednostavan zid u svom domu, s bogato izvezenom tkaninom obješenom iznad vrata. Pogled odmah privlači tkanina. Ovdje je ta „tkanina“ od kamena i pojavljuje se četiri puta.
Gradska uprava Sivasa bilježi dva nadimka za ovo djelo: „čudo Divrigija“ i „Alhambra Anadolije“. To su nazivi, a ne mjerila. Sami portali pružaju dokaz.
Zapadni portal
Wikipedija na turskom jeziku među rezbarenim motivima zapadnog portala navodi dvoglave orlove i sokolove. Potražite ih kada stanete pred njega.
Unutrašnjost džamije
Prostor za molitvu ima pet brodova koji se pružaju okomito na mihrab, nišu koja pokazuje smjer molitve. Središnji brod širi je od ostalih.
Jednostavna unutrašnjost dio je tog kontrasta. Nakon portala, mirne zidne površine odmaraju vaše oči.
Bolnica
Ministarstvo opisuje bolnicu kao građevinu s natkrivenim dvorištem i tri ejvana, zasvođene dvorane otvorene s jedne strane. Njeno zapadno krilo ima dvije etaže.
Krovnu konstrukciju čine različiti tipovi svodova: bačvasti, šiljasti, zrcalni, dijagonalni, križni i zvjezdasti. Ako podignete pogled, vidjet ćete na koliko se načina kamenom može zatvoriti prostor iznad glave.
U turbetu unutar bolnice nalazi se 16 sarkofaga. Publikacija Ministarstva dva od njih, prekrivena tirkiznim oblogama, pripisuje Turan Melek i Ahmedu Šahu.
Liječenje zvukom
Uprava pokrajine Sivas iznosi historijski prikaz liječenja na ovom mjestu. Prema tom prikazu, zvuk vode iz središnjeg bazena, učenje Kur'ana i sufijska muzika služili su za liječenje pacijenata s duševnim i nervnim oboljenjima. To je prikaz pokrajinske uprave. Čitajte ga kao prenesenu tradiciju, a ne kao medicinsku dokumentaciju.
Bedri Selim Benek i saradnici objavili su 2015. godine rad u časopisu Acta Medica Anatolia. Naslov rada glasi „An example for the application of music therapy in the medical history: Divrigi Darüssifa“. Građevinu razmatra kao historijski primjer liječenja muzikom.
Hronologija
- 1228–1229: Prema osnivačkim natpisima, sagrađene su džamija Ahmeda Šaha i bolnica Turan Melek.
- 1243: Uprava pokrajine Sivas navodi ovu godinu kao datum završetka kompleksa. UNESCO osnivanje datira u 1228–1229.
- 18. vijek: Bolnica je korištena kao medresa, vjerska škola.
- 1985: Džamija i bolnica upisane su na UNESCO-ovu Listu svjetske baštine.
- 2015: Počela je velika obnova. Trajala je devet godina.
- 6. 5. 2024.: Kompleks je ponovo otvoren za vjerske obrede i posjete.
Pojedinosti koje nećete naći u vodičima
Jedanaest natpisa. Kompleks ima 11 natpisa. Pet navodi ime naručioca i datum. Šest navodi imena majstora.
Dvojica imenovanih majstora. Iznad vrata nekadašnje vladarske galerije na istočnoj fasadi nalazi se ime Ahmeda, majstora dekoracije iz Ahlata. U traci sa stihovima na južnom zidu stoji ime Ahmeda, sina Mehmeda.
Bolnica koja je postala škola. Sagrađena je kao bolnica. U 18. vijeku služila je kao medresa.
Rezbareni paneli u Ankari. Neki rezbareni paneli za koje se navodi da su pripadali drvenoj vladarskoj galeriji unutar džamije izloženi su u Muzeju vakufske baštine u Ankari (Vakıf Eserleri Müzesi). Zato ih ne možete pronaći u Divrigiju.
Sjena na ulazu. Wikipedija na turskom jeziku navodi da se na popodnevnom suncu na ulazu oblikuje sjena nalik ljudskoj figuri. Ljudi je tumače kao osobu koja uči Kur'an ili klanja. Uprava pokrajine Sivas ide dalje i tvrdi da je sjena namjerno proračunata. Wikipedija prenosi samo tumačenje. Ta dva prikaza zato ne pružaju jednake dokaze da je oblik sjene bio namjera graditelja. Uživajte u priči i imajte tu razliku na umu.
Fotografije, utisci i na šta obratiti pažnju
Fotografije Velike džamije i bolnice u Divrigiju gotovo uvijek prikazuju portale. Za to postoji dobar razlog. Rezbareni ulazi najfotogeničniji su dio kompleksa.
Prije nego što podignete fotoaparat, obiđite građevinu. Postoje četiri portala: tri na džamiji i jedan na bolnici. Uporedite ih. UNESCO njihove razlike povezuje s različitim grupama majstora, a te razlike možete vidjeti vlastitim očima.
Za vlastiti osvrt na ovo mjesto sastavite kratak spisak:
- Prebrojte portale i uporedite njihove šare.
- Potražite orlove i sokolove na zapadnom portalu.
- Uđite u jednostavnu unutrašnjost i uočite kontrast.
- Podignite pogled u bolnici i prebrojte tipove svodova.
- Dođite pred ulaz u popodnevnim satima da provjerite pojavljuje li se sjena.
Zaštita i obnova
UNESCO navodi prijetnje ovom lokalitetu. Za kamene ukrase izdvaja atmosferske utjecaje, vlagu i so. Za konstrukciju u cjelini navodi probleme s odvodnjom.
Uprava pokrajine Sivas objavila je 2. 5. 2024. da je obnova, započeta 2015. godine, trajala devet godina. Bazen u bolnici ponovo je osposobljen za rad. Gradska uprava Sivasa navodi da je kompleks ponovo otvoren za vjerske obrede i posjete 6. 5. 2024.
Sada, dakle, možete ući i u džamiju i u bolnicu. Imajte na umu da se džamija koristi za molitvu. Odjenite se i ponašajte kao u svakom drugom vjerskom prostoru.
Zašto je kompleks važan
UNESCO je lokalitet uvrstio na Listu 1985. godine, prema kriterijima (i) i (iv). Jednostavno rečeno, prepoznao ga je kao remek-djelo ljudskog stvaralaštva i izuzetan primjer određene vrste građevine.
Činjenice iza tog upisa sasvim su konkretne. Tu su 11 natpisa, četiri rezbarena portala i krovna konstrukcija sa šest tipova svodova. Arhitekta iz Ahlata i majstori čija su imena poznata ostavili su svoja imena u kamenu. To gledate kada stanete ispod tvrđave u Divrigiju.
Često postavljana pitanja
Ko je sagradio kompleks?
Ahmed Šah sagradio je džamiju, a Turan Melek bolnicu 1228–1229. Glavni arhitekta bio je Hurem Šah iz Ahlata.
Je li to Alhambra Anadolije?
To je nadimak koji bilježi Gradska uprava Sivasa. Razlog su kameni ukrasi.
Mogu li posjetiti kompleks?
Da. Ponovo je otvoren 6. 5. 2024. nakon devet godina obnove.
Izvori
- UNESCO-ov Centar za svjetsku baštinu, Velika džamija i bolnica u Divrigiju whc.unesco.org
- Ministarstvo kulture i turizma, Sivas-Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası ekitap.ktb.gov.tr
- Ministarstvo kulture i turizma, Darüşşifa ekitap.ktb.gov.tr
- Wikipedija na engleskom jeziku, Velika džamija i bolnica u Divrigiju en.wikipedia.org
- Wikipedija na turskom jeziku, Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası tr.wikipedia.org
- Gradska uprava Sivasa, Divriği Ulu Camii sivas.bel.tr
- Gradska uprava Sivasa, Velika džamija i bolnica u Divrigiju otvorene za vjerske obrede sivas.bel.tr
- Uprava pokrajine Sivas, Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası sivas.gov.tr
- Uprava pokrajine Sivas, Otvaraju se Velika džamija i bolnica u Divrigiju sivas.gov.tr
- TR Dizin, zapis o članku u časopisu Acta Medica Anatolia search.trdizin.gov.tr
Image: Divriği Great Mosque and Hospital.jpg — Dosseman, CC BY-SA 4.0
