مارتین لوتر و 95 تز: چگونه یک راهب اروپا را دوپاره کرد

راهبی که استاد دانشگاه هم بود، فهرستی از استدلال‌ها را برای یک مناظره دانشگاهی نوشت. چند سال نگذشته بود که پاپ او را تکفیر کرد و امپراتور فرمان طرد امپراتوری را علیه او صادر کرد. 95 تز مارتین لوتر (Martin Luther) در آغاز دعوتی دانشگاهی بود. سرانجام، کلیسا را در امپراتوری مقدس روم دچار شکاف کرد.

موضوع این مقاله مارتین لوتر، اصلاح‌گر آلمانی متولد 1483 است. شما در اینجا ماجرای تزها، روایت در کلیسا، چاپخانه‌ها، محاکمه در ورمس و صلح سال 1555 را دنبال می‌کنید.

مارتین لوتر اهل کجا بود و کجا زندگی می‌کرد؟

مارتین لوتر در 10 نوامبر 1483 در آیسلبن (Eisleben)، شهری در امپراتوری مقدس روم، به دنیا آمد. او الهی‌دانی آلمانی و یکی از چهره‌های اصلی اصلاح دینی بود.

زندگی او میان چند مکان گذشت:

• آیسلبن: زادگاهش بود. در سال 1546 نیز همان‌جا درگذشت.
• ارفورت (Erfurt): در 17 ژوئیه 1505 وارد صومعه آگوستینی این شهر شد.
• ویتنبرگ (Wittenberg): در سال 1512، کرسی استادی کتاب مقدس در دانشگاه ویتنبرگ را از یوهان فون اشتاوپیتس (Johann von Staupitz) تحویل گرفت. او تا پایان عمر این سمت را حفظ کرد.
• قلعه وارتبورگ: پس از 1521، تحت حمایت فریدریش خردمند (Bilge Friedrich)، امیر انتخابگر ساکسونی (Saksonya)، به آنجا منتقل شد.

پس «راهب» این داستان، استاد دانشگاه هم بود. او در محیط دانشگاه و بر اساس مقررات دانشگاه بحث می‌کرد.

مشکل آمرزش‌نامه‌ها چه بود؟

برای فهم تزها، شما ابتدا باید با یک مفهوم آشنا شوید. طبق آموزه کاتولیکی آمرزش‌نامه، گناهانی که با توبه بخشوده می‌شدند، همچنان کیفرهایی موقت بر جای می‌گذاشتند. این کیفرها ممکن بود در این دنیا یا در برزخ تحمل شوند. آمرزش‌نامه می‌توانست آن‌ها را کاهش دهد.

بعد پای پول به میان آمد. در دوران پاپ لئوی دهم (Papa X. Leo)، تلاش برای تأمین هزینه ساخت بنای جدید کلیسای سن پیترو در رم (Roma)، به کارزار آمرزش‌نامه‌ها شدت داد. یوهان تتسل (Johann Tetzel)، راهب دومینیکن، یکی از کارگزاران محلی این کارزار شد.

اعتراض لوتر به شیوه تبلیغ آن بود. او در نامه سال 1517 خود به آلبرشت، اسقف اعظم ماینتس، از کسانی انتقاد کرد که گواهی آمرزش‌نامه می‌خریدند و تصور می‌کردند رستگاری‌شان تضمین شده است.

آن را مثل رسیدی تصور کنید که ادعا می‌کند بدهی نادیدنی شما را تسویه کرده است. شما می‌خواهید بدانید چه کسی آن را امضا کرده و دقیقاً چه چیزی را پوشش می‌دهد. لوتر چنین پرسش‌هایی را علنی و به زبان لاتین مطرح کرد.

مارتین لوتر و 95 تز: در 31 اکتبر 1517 دقیقاً چه اتفاقی افتاد؟

در 31 اکتبر 1517، لوتر 95 تز لاتین را برای آلبرشت، اسقف اعظم ماینتس، فرستاد. همراه آن‌ها نامه‌ای بود که موعظه‌های مربوط به آمرزش‌نامه را نقد می‌کرد.

اما مقدمه تزها کار دیگری می‌کرد. از برگزاری مناظره‌ای دانشگاهی در ویتنبرگ خبر می‌داد. همچنین از کسانی که امکان حضور نداشتند دعوت می‌کرد نظرشان را با نامه بفرستند.

بنابراین این نوشته دو گروه مخاطب داشت. یکی از رهبران کلیسا نامه‌ای شخصی دریافت کرد. جامعه دانشگاهی هم به مناظره دعوت شد.

آیا لوتر تزها را به در کلیسا میخ کرد؟

تصویر مشهور، راهبی را نشان می‌دهد که با چکش جلوی در کلیسا ایستاده است. تاریخ‌نگاران درباره وقوع این صحنه اتفاق نظر ندارند.

اروین ایزرلو (Erwin Iserloh) این روایت را رد کرد، چون شواهد معتبر هم‌زمان با رویداد وجود نداشت. هاینریش بورنکام (Heinrich Bornkamm) و کورت آلاند (Kurt Aland) ایراد او را نپذیرفتند. این اختلاف در مقاله‌ای از فولکر لپین (Volker Leppin) و تیموتی جی. ونگرت (Timothy J. Wengert) درباره منابع مؤید و مخالف نصب تزها بررسی شده است.

یک نکته عملی هم وجود دارد. هاوارد هاتسون (Howard Hotson)، تاریخ‌نگار دانشگاه آکسفورد، می‌گوید اساسنامه دانشگاه ویتنبرگ نصب تزهای مناظره بر در تمام کلیساهای شهر را الزامی می‌کرد. در این صورت، نصب تزها روالی عادی بوده است، نه اقدامی نمایشی برای سرپیچی.

جمع‌بندی محتاطانه این است: فرستادن تزها برای آلبرشت در 31 اکتبر 1517 مستند است. روایت در کلیسا همچنان محل اختلاف است.

95 تز چه می‌گفتند؟

تز نخست مسیر بحث را مشخص کرد. می‌گفت دعوت مسیح به توبه، سراسر زندگی مؤمن را در بر می‌گیرد. در این نگاه، توبه یک پرداخت یا یک مراسم منفرد نیست.

تزهای بعدی تندتر شدند:

• تز 82: اگر پاپ می‌تواند در برابر پول روح‌ها را از برزخ آزاد کند، چرا این کار را از سر محبت انجام نمی‌دهد؟
• تز 86: چرا پاپ به‌جای پول مؤمنان فقیر، کلیسای سن پیترو را با ثروت خودش نمی‌سازد؟

این‌ها پرسش‌هایی ملموس بودند. دانشجویی در کلاس درس هم می‌توانست آن‌ها را دنبال کند.

چاپ چگونه تزها را پخش کرد؟

یک مناظره دانشگاهی ممکن بود در همان دانشگاه بماند. چاپ این وضع را تغییر داد.

تا پایان 1517، سه چاپ از 95 تز در لایپزیگ (Leipzig)، نورنبرگ (Nürnberg) و بازل (Basel) منتشر شده بود. صنعت چاپ متن را به بیرون از دنیای دانشگاه رساند.

اگر شما امروز خبری را می‌خوانید چون کسی آن را به اشتراک گذاشته، سازوکارش را می‌شناسید. وقتی تکثیر یک متن ارزان می‌شود، نویسنده دیگر تعیین نمی‌کند چه کسی آن را بخواند.

از مناظره تا جدایی: 1520 و 1521

درگیری گام‌به‌گام شدت گرفت.

در سال 1520، لوتر سه اثر مهم منتشر کرد: خطاب به اشراف مسیحی ملت آلمان، درباره اسارت بابلی کلیسا و درباره آزادی یک مسیحی.

در 15 ژوئن 1520، پاپ لئوی دهم فرمان Exsurge Domine را صادر کرد. این فرمان از لوتر می‌خواست ظرف 60 روز، 41 گزاره از نوشته‌هایش را پس بگیرد.

لوتر علنی پاسخ داد. او در 10 دسامبر 1520 در ویتنبرگ، فرمان پاپ و متون حقوق کلیسایی را در برابر تماشاگران سوزاند.

او از پس گرفتن گفته‌هایش خودداری کرد. در 3 ژانویه 1521، لئوی دهم با فرمان Decet Romanum Pontificem او را تکفیر کرد.

چرا مجلس ورمس مهم بود؟

در 17 و 18 آوریل 1521، لوتر در مجلس ورمس (Worms Diyeti) به ریاست امپراتور شارل پنجم (V. Karl) بازخواست شد. او دیدگاه‌های نوشته‌هایش را پس نگرفت.

در مه 1521، فرمان طرد امپراتوری علیه لوتر صادر شد. به این ترتیب، اختلاف با کلیسا ابعاد سیاسی و حقوقی هم پیدا کرد.

از آن پس، حمایت اهمیت پیدا کرد. فریدریش خردمند، امیر انتخابگر ساکسونی، ترتیب انتقال لوتر به قلعه وارتبورگ را داد. لوتر در 6 مارس 1522 به ویتنبرگ بازگشت.

کتاب مقدس لوتر: کلماتی برای خوانندگان عادی

وارتبورگ محل کار هم بود. لوتر در آنجا با استفاده از متن یونانی اراسموس (Erasmus)، طی ده هفته ترجمه‌ای آلمانی از عهد جدید آماده کرد.

عهد جدید آلمانی او در سال 1522 منتشر شد. ترجمه کامل کتاب مقدس در سال 1534 به پایان رسید.

این همان بخش اصلاح دینی است که به زبان مردم مربوط می‌شود. وقتی متون دینی به زبانی در دسترس قرار گرفتند که مردم در خانه صحبت می‌کردند، مهار اختلاف دشوارتر شد.

زندگی خانوادگی و فصلی تاریک

در 13 ژوئن 1525، لوتر با کاترینا فون بورا (Katharina von Bora)، راهبه پیشین، ازدواج کرد. این زوج شش فرزند داشتند.

کارنامه او وجه خشن‌تری هم دارد. لوتر در اثر سال 1543 خود، درباره یهودیان و دروغ‌هایشان، از تخریب کنیسه‌ها و خانه‌های یهودیان، کار اجباری و ممنوعیت اجرای مناسک دینی یهودیان دفاع کرد. هر روایت صادقانه‌ای از زندگی او باید این موضوع را هم در بر بگیرد.

مارتین لوتر چگونه درگذشت؟

لوتر در 18 فوریه 1546 در آیسلبن درگذشت. او 62 سال داشت و پیش از مرگ درد قفسه سینه را تجربه کرده بود. روایت ویکی‌پدیای انگلیسی از سکته مغزی در مرحله پایانی سخن می‌گوید که توانایی تکلم را از او گرفت.

او در یک شهر به دنیا آمد و در همان شهر درگذشت.

صلح آوگسبورگ: چارچوبی حقوقی برای امپراتوری تقسیم‌شده

مرگ لوتر به این جدایی پایان نداد. در 25 سپتامبر 1555، صلح آوگسبورگ همزیستی کاتولیک‌ها و لوتری‌های پیرو اعتراف‌نامه آوگسبورگ را در امپراتوری مقدس روم به رسمیت شناخت. این صلح شامل کالوینیست‌ها نمی‌شد.

این توافق، با استثناهایی مشخص، انتخاب مذهب را به طبقات صاحب حق در امپراتوری واگذار کرد. رعایایی که هم‌مذهب فرمانروای خود نبودند، حق مهاجرت یافتند.

به همین دلیل شکاف ماندگار شد. اختلاف دیگر صرفاً یک بحث نبود. چارچوب حقوقی پیدا کرده بود.

خط زمانی

• 10 نوامبر 1483: مارتین لوتر در آیسلبن به دنیا می‌آید.
• 17 ژوئیه 1505: وارد صومعه آگوستینی ارفورت می‌شود.
• 1512: استاد کتاب مقدس در دانشگاه ویتنبرگ می‌شود.
• 31 اکتبر 1517: 95 تز را برای آلبرشت، اسقف اعظم ماینتس، می‌فرستد. روایت نصب آن‌ها بر در کلیسا محل اختلاف است.
• پایان 1517: تزها در لایپزیگ، نورنبرگ و بازل چاپ می‌شوند.
• 15 ژوئن 1520: فرمان Exsurge Domine از او می‌خواهد 41 گزاره را پس بگیرد.
• 10 دسامبر 1520: فرمان پاپ را در ویتنبرگ می‌سوزاند.
• 3 ژانویه 1521: پاپ لئوی دهم او را تکفیر می‌کند.
• 17-18 آوریل 1521: در مجلس ورمس بازخواست می‌شود و گفته‌هایش را پس نمی‌گیرد.
• مه 1521: فرمان طرد امپراتوری علیه او صادر می‌شود.
• 6 مارس 1522: پس از اقامت در وارتبورگ به ویتنبرگ بازمی‌گردد.
• 1522: ترجمه آلمانی او از عهد جدید منتشر می‌شود.
• 13 ژوئن 1525: با کاترینا فون بورا ازدواج می‌کند.
• 1534: ترجمه کامل کتاب مقدس به آلمانی به پایان می‌رسد.
• 1543: کتاب درباره یهودیان و دروغ‌هایشان را منتشر می‌کند.
• 18 فوریه 1546: در آیسلبن درگذشت.
• 25 سپتامبر 1555: صلح آوگسبورگ چارچوبی حقوقی برای جدایی کاتولیک‌ها و لوتری‌ها ایجاد می‌کند.
• 1996: یادمان‌های لوتر در آیسلبن و ویتنبرگ به فهرست میراث جهانی یونسکو (UNESCO) می‌پیوندند.

جزئیاتی که در راهنماهای گردشگری پیدا نمی‌کنید

• دو تز، دو لحن. لوتر در تز 71 خواستار تکفیر هر کسی شد که حقیقت آمرزش‌نامه‌های رسولی را انکار می‌کرد. در تز 72، کسانی را ستود که در برابر سخنان طمع‌کارانه فروشندگان اعتراض می‌کردند.
• پرسشی درباره بودجه. تز 86 درباره آموزه دینی بحث نمی‌کند. می‌پرسد چه کسی باید هزینه ساخت کلیسای سن پیترو را بپردازد.
• شمارگان اندک. کتابخانه کنگره آمریکا برآورد می‌کند که هر یک از سه چاپ نخست در سال 1517 حدود 300 نسخه شمارگان داشته است.
• کشف در کتاب‌فروشی. نسخه چاپ نورنبرگ در سال 1517 که اکنون در کتابخانه دولتی برلین نگهداری می‌شود، در سال 1891 در یک کتاب‌فروشی در لندن (Londra) پیدا شد.
• ده هفته. ترجمه عهد جدید در وارتبورگ ده هفته از لوتر وقت گرفت.

اگر می‌خواهید بازدید کنید

اگر شما برای سفر برنامه می‌ریزید، یادمان‌های لوتر در آیسلبن و ویتنبرگ از مکان‌هایی هستند که باید بررسی کنید. یونسکو در سال 1996 این یادمان‌های مرتبط با لوتر و فیلیپ ملانشتون (Philipp Melanchthon) را ثبت کرد. آیسلبن محل تولد و مرگ لوتر است. ویتنبرگ جایی است که تدریس می‌کرد و قرار بود تزها در آن به مناظره گذاشته شوند.

پرسش‌های متداول

آیا مارتین لوتر واقعاً 95 تز را به در کلیسا میخ کرد؟

تاریخ‌نگاران اتفاق نظر ندارند. اروین ایزرلو این روایت را به‌دلیل نبود شواهد معتبر هم‌زمان با رویداد رد کرد. هاینریش بورنکام و کورت آلاند ایراد او را نپذیرفتند. هاوارد هاتسون یادآوری می‌کند که مقررات دانشگاه ویتنبرگ نصب تزهای مناظره بر در تمام کلیساهای شهر را الزامی می‌کرد.

مارتین لوتر اهل کجا بود و کجا زندگی می‌کرد؟

او در 10 نوامبر 1483 در آیسلبن به دنیا آمد. در سال 1505 وارد صومعه‌ای آگوستینی در ارفورت شد. در سال 1512 به استادی دانشگاه ویتنبرگ رسید و مدتی هم تحت حفاظت در قلعه وارتبورگ اقامت داشت. او در سال 1546 در آیسلبن درگذشت.

95 تز چه می‌گفتند؟

این تزها فروش آمرزش‌نامه را نقد می‌کردند. تز نخست می‌گفت دعوت مسیح به توبه، سراسر زندگی مؤمن را در بر می‌گیرد. تزهای دیگر می‌پرسیدند چرا پاپ به‌جای دریافت پول، از سر محبت روح‌ها را از برزخ آزاد نمی‌کند.

علت مرگ مارتین لوتر چه بود؟

او پس از تجربه درد قفسه سینه، در 18 فوریه 1546 در آیسلبن درگذشت و 62 سال داشت. روایت ویکی‌پدیای انگلیسی از سکته مغزی در مرحله پایانی سخن می‌گوید که توانایی تکلم را از او گرفت.

امروز از کدام مکان‌های مرتبط با لوتر می‌توانید بازدید کنید؟

یادمان‌های لوتر در آیسلبن و ویتنبرگ در سال 1996 در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدند.

منابع

1. ویکی‌پدیا – مارتین لوتر tr.wikipedia.org
2. ویکی‌پدیا – مارتین لوتر en.wikipedia.org
3. دانشنامه فلسفه استنفورد – مارتین لوتر plato.stanford.edu
4. کتابخانه‌های دانشگاه کلمبیا – آمرزش‌نامه‌ها: اقتصاد بخشایش exhibitions.library.columbia.edu
5. دویچلاند‌موزئوم – 95 تز مارتین لوتر deutschlandmuseum.de
6. دانشگاه فوردهام – نامه به اسقف اعظم ماینتس، 1517 sourcebooks.web.fordham.edu
7. دانشگاه آکسفورد، انتشارات تیلور – 95 تز editions.mml.ox.ac.uk
8. فولکر لپین و تیموتی جی. ونگرت – منابع مؤید و مخالف نصب 95 تز publikationen.uni-tuebingen.de
9. دانشگاه آکسفورد، کابینت – رویداد بنیان‌گذار: یک مناظره دانشگاهی cabinet.ox.ac.uk
10. کتابخانه کنگره آمریکا – 95 تز loc.gov
11. کتابخانه‌های دانشگاه کلمبیا – الهیات: دانشگاهی و به زبان مردم exhibitions.library.columbia.edu
12. کتابخانه‌های دانشگاه کلمبیا – لوتر و کتاب مقدس exhibitions.library.columbia.edu
13. کتابخانه‌های دانشگاه کلمبیا – لوتر و یهودیان exhibitions.library.columbia.edu
14. تاریخ آلمان در اسناد و تصاویر – صلح مذهبی آوگسبورگ germanhistorydocs.org
15. یونسکو – یادمان‌های لوتر در آیسلبن و ویتنبرگ whc.unesco.org

FAQ

Image: Lucas Cranach d.Ä. – Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg — Lucas Cranach the Elder, Public domain