الجزایر (Cezayir) با مبارزه مسلحانه، تحولات سیاسی و مذاکره از فرانسه (Fransa) مستقل شد. جبهه آزادیبخش ملی، با نام اختصاری FLN، حملات خود را در ۱ نوامبر ۱۹۵۴ آغاز کرد. این درگیری به سقوط جمهوری چهارم فرانسه کمک کرد. مذاکرات سرانجام در مارس ۱۹۶۲ به توافق‌نامه‌های اویان انجامید. پس از آن، همه‌پرسی برگزار شد و استقلال در ژوئیه فرا رسید.
اگر می‌خواهید بدانید الجزایر چگونه پیروز شد، باید هم نبردها را دنبال کنید و هم تصمیم‌های مربوط به حاکمیت ملی را. سرکوب نظامی فرانسه در طول جنگ ادامه داشت، اما موضع سیاسی این کشور تغییر کرد. شارل دوگل (Charles de Gaulle) در سپتامبر ۱۹۵۹ به سوی پذیرش حق تعیین سرنوشت حرکت کرد. تا ژوئیه ۱۹۶۲، فرانسه استقلال الجزایر را به رسمیت شناخته بود.
علت جنگ استقلال الجزایر چه بود؟
فرانسه تهاجم به الجزایر را در ۱۸۳۰ آغاز کرد. این فتح، ساختار استعماری‌ای را به وجود آورد که جنبش استقلال بعدها با آن جنگید. در ۱۸۴۸، الجزایر بخشی از فرانسه به شمار آمد و به سه دپارتمان یا واحد اداری تقسیم شد: الجزیره (Cezayir)، وهران (Vahran) و قسنطینه (Konstantin). بنابراین، استقلال مستلزم برچیدن ترتیباتی بود که الجزایر را خاک فرانسه تعریف می‌کرد.
جامعه استعماری بر نابرابری نیز استوار بود. موزه CHRD در لیون (Lyon) شکاف پیش از جنگ را با جمعیتی حدود نه میلیون مسلمان و یک میلیون مهاجر اروپایی توصیف می‌کند. این ارقام ابعاد جدایی میان دو گروه را روشن میکنند. مسئله استقلال به مردمی مربوط می‌شد که در نظمی سیاسی شکل‌گرفته زیر سلطه استعمار فرانسه زندگی می‌کردند.
سرکوب خشونت‌آمیز تظاهرات ملی‌گرایانه این زمینه را تشدید کرد. در ۸ مه ۱۹۴۵، مقام‌های فرانسوی تظاهرات را در سطیف (Setif)، قالَمه (Guelma) و خراطه (Kherrata) سرکوب کردند. این رویدادها پیش از قیام مسلحانه ۱۹۵۴ رخ دادند. در کنار فتح استعماری و رفتار نابرابر، این سرکوب‌ها نیز از علت‌های جنگ بودند.
جنگ الجزایر در ۱۹۵۴ چگونه آغاز شد؟
جبهه آزادیبخش ملی در ۱ نوامبر ۱۹۵۴ حملاتی را آغاز کرد که سرآغاز جنگ استقلال بود. بیانیه تأسیس این جبهه خواهان به‌رسمیت‌شناختن حاکمیت ملی الجزایر بود. همچنین برچیدن ترتیباتی را مطالبه می‌کرد که الجزایر را خاک فرانسه به شمار می‌آورد. هدف، تغییر حاکمیت بود و از اصلاحات درون نظام استعماری فراتر می‌رفت.
شاخه مسلح جبهه با نام ALN، مخفف ارتش آزادیبخش ملی، فعالیت می‌کرد. شما هنگام مطالعه درباره این درگیری با هر دو نام اختصاری روبه‌رو می‌شوید. FLN جبهه آزادیبخش ملی بود و ALN شاخه مسلح آن. توجه به این تفاوت به شما کمک می‌کند رابطه جنبش استقلال با مبارزه نظامی آن را دنبال کنید.
فرانسه چگونه در جنگ الجزایر جنگید؟
در مارس ۱۹۵۶، اختیارات ویژه به دولت فرانسه اجازه داد برای بازگرداندن نظم در الجزایر، تدابیر فوق‌العاده اتخاذ کند. در ۷ ژانویه ۱۹۵۷، ژنرال ژاک ماسو (Jacques Massu) در شهر الجزیره اختیارات کامل پلیسی گرفت. این اقدام مرحله سرکوب نظامی در نبرد الجزیره را تقویت کرد.
شکنجه نیز مسئله مسئولیت دولت را مطرح کرد. پیر ویدال‌ناکه (Pierre Vidal-Naquet) در کتاب مصلحت دولت، با عنوان اصلی La Raison d’État، که در ۱۹۶۲ منتشر شد، با استفاده از اسناد نشان داد که مسئولیت شکنجه در الجزایر به دولت فرانسه نیز می‌رسید. بنابراین، موضوع هم به رفتار افراد مربوط بود و هم به نهادهایی که حکومت فرانسه را هدایت و حفظ می‌کردند.
بین ۱۹۵۷ و ۱۹۶۰، اقدامات ارتش فرانسه برای تجمیع جمعیت، بیش از دو میلیون الجزایری را از روستاهایشان آواره کرد. برای درک معنای این رقم در زندگی روزمره، تصور کنید شما را مجبور کنند خانه خود را ترک کنید. آوارگی این روستاییان نشان می‌دهد جنگ چگونه مستقیماً محل و شیوه زندگی مردم را تحت تأثیر قرار داد.
جنگ الجزایر چه تغییری در فرانسه ایجاد کرد؟
درگیری الجزایر در مرکز بحران سیاسی‌ای قرار داشت که جمهوری چهارم فرانسه را سرنگون کرد. جمهوری پنجم در ۱۹۵۸ تأسیس شد. بنابراین، کشمکش بر سر الجزایر بر ساختار حکومت در خود فرانسه نیز اثر گذاشت. پیامدهای آن از سرزمینی که جنبش استقلال حملاتش را در آن آغاز کرده بود فراتر رفت.
دوگل در سپتامبر ۱۹۵۹ به سوی پذیرش اصل حق تعیین سرنوشت الجزایر حرکت کرد. در ژانویه ۱۹۶۱، رأی‌دهندگان فرانسوی با اکثریتی بزرگ این اصل را تأیید کردند. این تصمیم‌ها راهی سیاسی گشود تا مردم الجزایر آینده خود را تعیین کنند. همچنین چارچوب رویکرد فرانسه به مذاکرات را تغییر دادند.
مخالفت‌ها ادامه داشت. سازمان مخفی OAS که در فوریه ۱۹۶۱ تشکیل شد، تلاش کرد مانع مذاکرات استقلال میان دولت فرانسه و جبهه آزادیبخش ملی شود. در ۲۲ آوریل ۱۹۶۱، تلاش ژنرال‌ها برای کودتا در الجزایر روند مذاکرات را متوقف کرد. پذیرش حق تعیین سرنوشت به توافقی فوری یا بی‌مخالفت منجر نشد.
مذاکرات چگونه به استقلال الجزایر انجامید؟
گفت‌وگوها در مه ۱۹۶۱ در اویان (Évian) آغاز شد. لوئی ژوکس (Louis Joxe) ریاست هیئت فرانسوی را بر عهده داشت و کریم بلقاسم (Krim Belkacem) هیئت الجزایری را رهبری می‌کرد. این مذاکرات پس از همه‌پرسی فرانسه درباره حق تعیین سرنوشت و تلاش ژنرال‌ها برای کودتا انجام شد. مسیر استقلال از گفت‌وگوهای رسمی میان نمایندگان دو طرف درگیر گذشت.
توافق‌نامه‌های اویان در ۱۸ مارس ۱۹۶۲ امضا شدند. موضوع آن‌ها آتشبس، انتقال حاکمیت و روابط آینده میان فرانسه و الجزایر مستقل بود. گستره این توافق‌ها دلیل نقش محوری آن‌ها در نتیجه جنگ را نشان می‌دهد: آن‌ها ترتیبات پایان درگیری و انتقال قدرت را فراهم کردند.
مقررات دوره گذار پیش‌بینی می‌کرد یک کمیسر عالی فرانسوی در کنار هیئت اجرایی موقت الجزایری با اکثریت مسلمان فعالیت کند. آتشبس میان فرانسه و جبهه آزادیبخش ملی در ۱۹ مارس اجرایی شد. امضای توافق‌نامه‌ها و آغاز آتشبس دو رویداد جداگانه بودند که در دو روز پیاپی رخ دادند.
تاریخ‌های مهم جنگ الجزایر: خط زمانی
- ۱۸۳۰: فرانسه تهاجم به الجزایر را آغاز کرد.
- ۱۸۴۸: الجزایر بخشی از فرانسه به شمار آمد و به سه دپارتمان تقسیم شد: الجزیره، وهران و قسنطینه.
- ۸ مه ۱۹۴۵: تظاهرات ملی‌گرایانه در سطیف، قالَمه و خراطه با خشونت سرکوب شد.
- ۱ نوامبر ۱۹۵۴: حملات جبهه آزادیبخش ملی جنگ استقلال را آغاز کرد.
- اکتبر ۱۹۵۶: نیروهای فرانسوی هواپیمای حامل بن‌بلا و دیگر رهبران ملی‌گرا را مجبور به فرود کردند و آنان را بازداشت کردند.
- ۷ ژانویه ۱۹۵۷: ماسو در الجزیره اختیارات کامل پلیسی گرفت.
- ۱۹۵۸: بحران الجزایر به فروپاشی جمهوری چهارم فرانسه کمک کرد.
- سپتامبر ۱۹۵۹: دوگل به سوی پذیرش حق تعیین سرنوشت حرکت کرد.
- ژانویه ۱۹۶۱: رأی‌دهندگان فرانسوی حق تعیین سرنوشت را تأیید کردند.
- ۲۲ آوریل ۱۹۶۱: تلاش ژنرال‌ها برای کودتا در الجزایر آغاز شد.
- مه ۱۹۶۱: مذاکرات در اویان آغاز شد.
- ۱۸ مارس ۱۹۶۲: توافق‌نامه‌های اویان امضا شدند.
- ۱۹ مارس ۱۹۶۲: آتشبس اجرایی شد.
- ۱ ژوئیه ۱۹۶۲: همه‌پرسی الجزایر استقلال را تأیید کرد.
- ۳ ژوئیه ۱۹۶۲: فرانسه استقلال الجزایر را به رسمیت شناخت.
- ۵ ژوئیه ۱۹۶۲: الجزایر اعلام استقلال کرد.
چه کسی پیروز شد و نتیجه چه بود؟
جنبش استقلال الجزایر به هدف اصلی خود، یعنی حاکمیت ملی، رسید. در همه‌پرسی ۱ ژوئیه ۱۹۶۲، استقلال حدود ۹۹٫۷ درصد حمایت به دست آورد. فرانسه در ۳ ژوئیه استقلال را به رسمیت شناخت. الجزایر در ۵ ژوئیه اعلام استقلال کرد و این تاریخ به روز استقلال کشور تبدیل شد.
اگر شما تاریخ‌ها را مقایسه می‌کنید، آتشبس مارس را از اعلام استقلال ژوئیه جدا بدانید. آتشبس توافقی برای توقف نبرد میان فرانسه و جبهه آزادیبخش ملی برقرار کرد. به‌رسمیت‌شناختن استقلال و اعلام آن بعداً انجام شد. اقدامات تلافی‌جویانه، بمب‌گذاری‌ها و کشتارها پس از ۱۹ مارس ادامه یافت؛ بنابراین آتشبس به همه خشونت‌ها پایان نداد.
تلفات جنگ الجزایر: چرا آمارها متفاوت‌اند؟
درباره شمار کل الجزایریهای کشتهشده توافقی وجود ندارد. جبهه آزادیبخش ملی این رقم را ۱٫۵ میلیون نفر برآورد کرد، در حالی که برخی محاسبات فرانسوی رقمی حدود ۳۵۰٬۰۰۰ نفر ارائه میکنند. این‌ها برآوردهای رقیب‌اند. ارائه هر یک از این دو رقم به‌عنوان آماری قطعی و مورد توافق، اختلاف بر سر هزینه انسانی جنگ را پنهان می‌کند.
آوارگی معیار دیگری برای سنجش این هزینه است. بیش از دو میلیون الجزایری در جریان عملیات تجمیع جمعیت فرانسه بین ۱۹۵۷ و ۱۹۶۰ از روستاهایشان بیرون رانده شدند. این رقم شمار آوارگان را بیان می‌کند، نه کشته‌شدگان را. وقتی شما روایت‌های مربوط به تلفات و آثار گسترده‌تر جنگ بر غیرنظامیان را مقایسه می‌کنید، این تفاوت اهمیت دارد.
جزئیاتی که در کتاب‌های راهنما پیدا نمی‌کنید
در اکتبر ۱۹۵۶، نیروهای فرانسوی یک هواپیمای مراکشی حامل احمد بن‌بلا (Ahmed Ben Bella) و دیگر رهبران ملی‌گرا را مجبور کردند در الجزایر فرود بیاید. آن‌ها مسافران را بازداشت کردند. این رویداد نشان می‌دهد که در کنار عملیات نظامی، رفت‌وآمد و بازداشت رهبران ملی‌گرا نیز بخشی از این کشمکش بود.
اولیویه لونگ (Olivier Long)، دیپلمات سوئیسی، از نوامبر ۱۹۶۰ به برقراری تماس میان فرانسه و دولت موقت الجزایر کمک کرد. نقش‌آفرینی او پیش از آغاز مذاکرات اویان در مه ۱۹۶۱ بود. بنابراین، پیش از مذاکرات رسمی، تلاش‌هایی برای برقراری ارتباط میان طرف‌ها صورت گرفته بود.
اگر به دنبال عکس‌های جنگ الجزایر هستید، یک نمونه با مشخصات دقیق، عکس ژان‌ژاک اپ (Jean-Jacques Eppe) از سنگربندی‌های الجزیره به تاریخ ۲۶ ژانویه ۱۹۶۰ است. ECPAD آن را با شناسه ALG 60-38 R22 ثبت کرده است. تاریخ، نام عکاس و شناسه مجموعه به شما امکان می‌دهد یک تصویر آرشیوی مشخص را پیدا کنید.
نقشه‌ای از مؤسسه سیانس پو (Sciences Po) که دوره ۱۹۵۷ تا ۱۹۶۳ را پوشش می‌دهد، تلفات حملات مرتبط با جنگ در فرانسه را ثبت کرده است. در آن، ۲۹۰ کشته یا زخمی در لیون و ۲۶۶ کشته یا زخمی در لیل (Lille) آمده است. این ارقام مجموع کشتهها و زخمی‌ها هستند. آن‌ها نشان می‌دهند خشونت مرتبط با این درگیری، شهرهای فرانسه را نیز دربر گرفت.
کتاب‌ها و فیلم جنگ الجزایر
نوئل فاورلی‌یر (Noël Favrelière)، سرباز فرانسوی، همراه با اسیری که باور داشت کشته خواهد شد، از ارتش فرار کرد. او این رویدادها را در کتاب بیابان در سپیده‌دم، با عنوان اصلی Le Désert à l’aube، شرح داد که در اکتبر ۱۹۶۰ منتشر شد. این کتاب در کنار مصلحت دولت اثر ویدال‌ناکه، راهی برای شناخت جنگ از خلال یک روایت شخصی و بررسی مستند مسئولیت دولت فراهم می‌کند.
سعدی یاسف (Saadi Yacef)، عضو پیشین جبهه آزادیبخش ملی، در فیلم نبرد الجزیره ساخته جیلو پونته‌کوروو (Gillo Pontecorvo) در ۱۹۶۶ بازی کرد و یکی از تهیه‌کنندگان آن بود.
پرسش‌های متداول
چه کسی در جنگ الجزایر پیروز شد؟
جنبش استقلال الجزایر به حاکمیت ملی دست یافت. فرانسه در ۳ ژوئیه ۱۹۶۲ استقلال الجزایر را به رسمیت شناخت و سپس الجزایر در ۵ ژوئیه اعلام استقلال کرد.
جنگ الجزایر چه زمانی آغاز شد و چه زمانی پایان یافت؟
جنگ در ۱ نوامبر ۱۹۵۴ آغاز شد. آتشبس در ۱۹ مارس ۱۹۶۲ اجرایی شد. استقلال در ژوئیه فرا رسید، هرچند خشونت پس از آتشبس ادامه یافت.
علت‌های اصلی جنگ چه بودند؟
حکومت استعماری فرانسه، نابرابری و سرکوب مطالبات ملی‌گرایانه زمینه‌ساز جنگ بودند. جبهه آزادیبخش ملی خواهان حاکمیت ملی و پایان وضعیتی بود که الجزایر را خاک فرانسه به شمار می‌آورد.
چند الجزایری کشته شدند؟
شمار کل کشتهها همچنان محل اختلاف است. جبهه آزادیبخش ملی شمار الجزایریهای کشتهشده را ۱٫۵ میلیون نفر برآورد کرد؛ برخی محاسبات فرانسوی رقمی حدود ۳۵۰٬۰۰۰ نفر ارائه میکنند.
منابع
- ویکی‌پدیا — جنگ الجزایر en.wikipedia.org
- موزه CHRD — جنگ الجزایر، زمینه‌ها chrd.lyon.fr
- وزارت دفاع فرانسه — جنگ الجزایر defense.gouv.fr
- ویکی‌پدیا — جنگ استقلال الجزایر tr.wikipedia.org
- وزارت دفاع فرانسه — علت‌های درگیری و آغاز مبارزه مسلحانه defense.gouv.fr
- موزه CHRD — شکنجه و شکست دولت chrd.lyon.fr
- وزارت دفاع فرانسه — ۵ دسامبر defense.gouv.fr
- وزارت دفاع فرانسه — اویان، زمان مذاکرات defense.gouv.fr
- راه‌های یادبود — ۱۹۶۲، پایان جنگ در الجزایر cheminsdememoire.gouv.fr
- فرهنگ تاریخی سوئیس — توافق‌نامه‌های اویان hls-dhs-dss.ch
- زندگی عمومی — امضای توافق‌نامه‌های اویان vie-publique.fr
- الیزه — سخنرانی فرانسوا اولاند، ۱۹ مارس ۲۰۱۶ elysee.fr
- ImagesDéfense / ECPAD — سنگربندی‌ها همچنان برپا می‌شوند imagesdefense.gouv.fr
- سیانس پو — قربانیان حملات در فرانسه در طول جنگ الجزایر sciencespo.fr
FAQ
چه کسی در جنگ الجزایر پیروز شد؟
جنبش استقلال الجزایر به هدف اصلی خود، یعنی حاکمیت ملی، رسید. فرانسه در ۳ ژوئیه ۱۹۶۲ استقلال الجزایر را به رسمیت شناخت و الجزایر در ۵ ژوئیه اعلام استقلال کرد.
جنگ الجزایر چه زمانی آغاز شد و چه زمانی پایان یافت؟
جنگ با حملات جبهه آزادیبخش ملی در ۱ نوامبر ۱۹۵۴ آغاز شد. آتشبس در ۱۹ مارس ۱۹۶۲ اجرایی شد، هرچند خشونت پس از آن ادامه یافت. الجزایر در ۵ ژوئیه ۱۹۶۲ اعلام استقلال کرد.
علت جنگ استقلال الجزایر چه بود؟
حکومت استعماری فرانسه، نابرابری میان جمعیت مسلمان و مهاجران اروپایی و سرکوب مطالبات ملی‌گرایانه زمینه‌ساز جنگ بودند. جبهه آزادیبخش ملی خواهان حاکمیت ملی الجزایر و پایان ترتیباتی بود که الجزایر را خاک فرانسه به شمار می‌آورد.
چند الجزایری در جنگ کشته شدند؟
شمار کل کشتهها همچنان محل اختلاف است. جبهه آزادیبخش ملی شمار الجزایریهای کشتهشده را ۱٫۵ میلیون نفر برآورد کرد، در حالی که برخی محاسبات فرانسوی رقمی حدود ۳۵۰٬۰۰۰ نفر ارائه میکنند.
Image: Women in Algerian War.jpg — Unknown authorUnknown author, Public domain
