اعلامیه بالفور (Balfour Deklarasyonu) بیانیهای از دولت بریتانیا (Britanya) به تاریخ ۲ نوامبر ۱۹۱۷ بود. این بیانیه از ایجاد خانهای ملی برای مردم یهود در فلسطین (Filistin) حمایت می‌کرد. آرتور جیمز بالفور (Arthur James Balfour)، وزیر امور خارجه، این سیاست را در نامهای به لرد روچیلد (Lord Rothschild) ابلاغ کرد. سند کوتاه بود، اما مفاد آن بعدها وارد سند قیمومت فلسطین (Filistin Mandası) شد. اعلامیه استقلال اسرائیل (İsrail Bağımsızlık Bildirgesi) نیز در سال ۱۹۴۸ به آن اشاره کرد.
اگر شما این تاریخ را از دریچه امپراتوری عثمانی (Osmanlı İmparatorluğu) دنبال می‌کنید، شناخت شرایط آن زمان اهمیت دارد. هنگام انتشار اعلامیه، در جریان جنگ جهانی اول (Birinci Dünya Savaşı)، فلسطین هنوز بخشی از قلمرو عثمانی بود. نیروهای بریتانیا در آنجا پیشروی می‌کردند. بنابراین، نامه سیاست بریتانیا را درباره سرزمینی اعلام می‌کرد که در آن زمان به امپراتوری عثمانی تعلق داشت.
اعلامیه بالفور ۱۹۱۷ چه بود؟
این اعلامیه حمایت دولت بریتانیا را از ایجاد خانهای ملی برای یهودیان در فلسطین بیان می‌کرد. همچنین دولت را متعهد می‌کرد که برای کمک به تحقق این هدف، تمام تلاش خود را به کار گیرد. بالفور در مقام وزیر امور خارجه دولت دیوید لوید جورج (David Lloyd George) آن را امضا کرد. بیانیه از اعتبار و اختیار آن دولت برخوردار بود، هرچند در قالب نامهای خطاب به یک شخص نوشته شده بود.
این سند معاهده‌ای میان دو کشور نبود. این تفاوت به شما کمک می‌کند بفهمید سند در عمل چه می‌کرد. اعلامیه سیاستی را اعلام می‌کرد و برای آن شروطی درباره حفظ حقوق می‌گذاشت. نه کشوری را تعریف می‌کرد و نه مرزی می‌کشید. گنجاندن بعدی آن در سند قیمومت فلسطین، به این بیانیه در چارچوب دیگری برای اداره سرزمین جایگاه داد.
تاریخ اعلامیه بالفور: نامه چه زمانی تصویب و منتشر شد؟
سه تاریخ، مراحل متفاوت اعلامیه را نشان می‌دهند. کابینه جنگ بریتانیا (Britanya Savaş Kabinesi) در ۳۱ اکتبر ۱۹۱۷ صدور آن را تصویب کرد. نامه بالفور تاریخ ۲ نوامبر را داشت. متن در ۹ نوامبر، یک هفته پس از تاریخ نامه، در مطبوعات منتشر شد. تصویب، مکاتبه و انتشار عمومی، مراحل جداگانه‌ای بودند.
این ترتیب شبیه تفاوت آشنای میان تأیید یک پیام، فرستادن آن و عمومی‌کردنش است. در این مورد، تصمیم کابینه در مرحله نخست قرار داشت. سپس بالفور سیاست را برای روچیلد فرستاد. انتشار در مطبوعات پس از آن انجام شد. اگر شما با تاریخ‌های متفاوتی برای اعلامیه روبه‌رو می‌شوید، این مراحل توضیح می‌دهند چرا ۲ نوامبر همچنان تاریخ خود نامه است.
نامه اعلامیه بالفور: چرا روچیلد؟
گیرنده نامه، لیونل والتر روچیلد (Lionel Walter Rothschild)، دومین بارون روچیلد بود. او از چهره‌های برجسته جامعه یهودیان بریتانیا بود. بالفور در پایان نامه از او خواست اعلامیه را به اطلاع فدراسیون صهیونیستی (Siyonist Federasyonu) برساند. بنابراین، روچیلد مخاطب مشخص یک بیانیه دولتی بود که قرار بود در سطح گسترده‌تری منتقل شود.
مکاتبات باقی‌مانده همچنین نشان می‌دهند که روچیلد پیش از نامه نهایی در بحث‌ها حضور داشت. موریس هنکی (Maurice Hankey) در ۶ اکتبر ۱۹۱۷ به او نامه نوشت و نظرش را درباره اعلامیه پیشنهادی خواست. در جریان بحث‌های مربوط به تدوین متن، نظر یهودیان صهیونیست و ضدصهیونیست گرفته شد. اکثریت عرب بومی فلسطین در این گفت‌وگوها نماینده‌ای نداشتند.
متن اعلامیه بالفور: چه وعده‌ای می‌داد؟
تعهد اصلی به ایجاد خانهای ملی برای مردم یهود در فلسطین مربوط بود. بریتانیا از این هدف حمایت کرد و وعده داد برای تسهیل تحقق آن تلاش کند. عبارت «خانه ملی» اهمیت دارد، زیرا اعلامیه صراحتاً کشوری را تعریف نمی‌کرد. برداشت یک توافق سیاسی با جزئیات کامل از این عبارت، فراتر از چیزی است که خود متن تعیین کرده بود.
نخستین شرط حفظ حقوق، به جوامع غیریهودی موجود در فلسطین مربوط می‌شد. نباید به حقوق مدنی و مذهبی آنان آسیبی می‌رسید. متن صراحتاً این دو دسته از حقوق را نام می‌برد. اما به حقوق سیاسی یا ملی آنان اشاره صریحی نمی‌کرد. این تفاوت برای درک نحوه برخورد سند با جمعیت فلسطین اساسی است.
دومین شرط به یهودیان ساکن کشورهای دیگر مربوط بود. حقوق و موقعیت سیاسی آنان نیز باید محفوظ می‌ماند. بنابراین، اعلامیه به دو وضعیت متفاوت می‌پرداخت: جوامع داخل فلسطین و جمعیت‌های یهودی در جاهای دیگر. شما برای خواندن شکل کامل تعهد، باید هر دو شرط را در نظر بگیرید. سیاست خانه ملی در آن جمله به‌تنهایی مطرح نشده بود.
معنای عبارت خانه ملی همچنان محل اختلاف بوده است. نورمن رز (Norman Rose)، تاریخ‌نگار، استدلال کرد که طراحان اصلی اعلامیه انتظار داشتند با گذشت زمان کشوری یهودی شکل بگیرد. کمیسیون سلطنتی فلسطین (Filistin Kraliyet Komisyonu) در سال ۱۹۳۷ این عبارت‌بندی را مصالحه‌ای میان وزیران خواهان تشکیل یک کشور و وزیران مخالف آن تفسیر کرد. این‌ها تفسیرهایی از آن عبارت‌اند؛ تعریف یک کشور در متن نامه نوشته نشده بود.
نقشه اعلامیه بالفور: چه قلمرویی را مشخص می‌کرد؟
اعلامیه سال ۱۹۱۷ نقشه‌ای نداشت. همچنین هیچ مرزی برای فلسطین یا خانه ملی مورد حمایت خود ترسیم نمی‌کرد. اشاره جغرافیایی آن به فلسطین بود، بی‌آنکه محدوده‌ای سرزمینی به آن پیوست شده باشد. بنابراین نمی‌توان نقشه یک ترتیبات بعدی را نقشه‌ای دانست که در نامه بالفور وجود داشته است.
این موضوع، اطلاعات جغرافیایی قابل استخراج از خود اعلامیه را محدود می‌کند. اعلامیه مکانی را که سیاست به آن اشاره دارد مشخص می‌کند، اما درون آن مکان مرزی تعیین نمی‌کند. توجه به این تفاوت، هنگام مقایسه نامه با سند بعدی قیمومت فلسطین به شما کمک می‌کند. این‌ها دو سند جداگانه با مفاد متفاوت‌اند.
خط زمانی
- ۶ اکتبر ۱۹۱۷: موریس هنکی نظر روچیلد را درباره اعلامیه پیشنهادی خواست.
- ۳۱ اکتبر ۱۹۱۷: کابینه جنگ بریتانیا صدور اعلامیه را تصویب کرد.
- ۲ نوامبر ۱۹۱۷: آرتور جیمز بالفور نامه حاوی اعلامیه را برای لرد روچیلد فرستاد.
- ۹ نوامبر ۱۹۱۷: متن اعلامیه در مطبوعات منتشر شد.
- ۲۴ ژوئیه ۱۹۲۲: شورای جامعه ملل (Milletler Cemiyeti Konseyi) سند قیمومت فلسطین را با گنجاندن مفاد اعلامیه تصویب کرد.
- ۱۹۲۴: روچیلد اسناد اعلامیه را که اکنون در کتابخانه بریتانیا نگهداری می‌شوند، اهدا کرد.
- ۱۴ مه ۱۹۴۸: اعلامیه استقلال اسرائیل با اشاره‌ای صریح به اعلامیه بالفور منتشر شد.
اعلامیه چگونه وارد سند قیمومت فلسطین شد؟
شورای جامعه ملل در ۲۴ ژوئیه ۱۹۲۲ سند قیمومت فلسطین را تصویب کرد. متن آن، مفاد اعلامیه بالفور را در بر می‌گرفت. مقدمه سند، بریتانیا را مسئول اجرای اعلامیه ۲ نوامبر ۱۹۱۷ می‌کرد. این موضوع پیوندی مشخص میان نامه دوران جنگ و اداره بعدی فلسطین برقرار می‌کند.
ماده ۶ به مهاجرت یهودیان و اسکان آنان در زمین‌ها می‌پرداخت. این ماده خواستار تسهیل مهاجرت در شرایط مناسب و تشویق اسکان بود. همچنین حفظ حقوق و موقعیت دیگر بخش‌های جمعیت را الزامی می‌کرد. به این ترتیب، سند قیمومت سیاست خانه ملی را در کنار شروط حفظ حقوق دیگران، وارد مقررات مربوط به مهاجرت و اسکان در زمین‌ها کرد.
اعلامیه بالفور و سال ۱۹۴۸: چه ارتباطی داشتند؟
اعلامیه استقلال اسرائیل در ۱۴ مه ۱۹۴۸ در تل‌آویو (Tel Aviv) صادر شد. این سند صراحتاً به اعلامیه بالفور به تاریخ ۲ نوامبر ۱۹۱۷ اشاره می‌کرد. این ارجاع، جایگاه بیانیه پیشین را در روایتی نشان می‌دهد که اعلامیه استقلال ارائه می‌کرد. این دو سند همچنان جدا از یکدیگرند: یکی نامهای درباره سیاست بریتانیا بود و دیگری اعلامیه استقلال.
رابطه تاریخی آن‌ها نیز به شکل‌های متفاوتی تفسیر می‌شود. گزارشی از کتابخانه مجلس عوام (Avam Kamarası Kütüphanesi) در سال ۲۰۱۶ ثبت کرده است که بسیاری از اسرائیلی‌ها اعلامیه بالفور را گامی تاریخی به سوی تشکیل کشور می‌دانند. این گزارش همچنین دیدگاه مخالف را شرح می‌دهد که بر اساس آن، اعلامیه به پی‌ریزی درگیری‌های آینده در منطقه کمک کرد. بنابراین، یک نامه واحد در روایت‌های مربوط به آینده فلسطین معناهایی به‌شدت متفاوت دارد.
جزئیاتی که در کتاب‌های راهنما پیدا نمی‌کنید
اعلامیه‌ای که در نامه بالفور آمده، از یک جمله انگلیسی با ۶۷ واژه تشکیل شده است. نامه کامل همچنین شامل درخواست بالفور برای مطلع‌کردن فدراسیون صهیونیستی است. این تفاوت توضیح می‌دهد چرا تعداد واژه‌های اعلامیه از کل نامهای که آن را در بر دارد کمتر است.
کتابخانه بریتانیا (Britanya Kütüphanesi) اصل نامه را با شناسه آرشیوی Add MS 41178 A نگهداری می‌کند. نامه در برگ سوم ثبت شده است. پاکت آن نیز به‌عنوان برگ چهارم باقی مانده است. این جزئیات فهرست‌نویسی، هم سند حامل سیاست و هم پاکت نگهداری‌شده همراه آن را مشخص می‌کنند.
همین پرونده آرشیوی، نامه هنکی به روچیلد در ۶ اکتبر ۱۹۱۷ را نیز در بر دارد. فهرست کتابخانه بریتانیا ثبت کرده است که لیونل والتر روچیلد اسناد را در سال ۱۹۲۴ اهدا کرد. بنابراین، این مجموعه علاوه بر نامه نهایی و پاکت آن، مدارکی از گفت‌وگوهای پیش از تصویب را نیز حفظ کرده است.
پی‌دی‌اف و متن اعلامیه بالفور: کجا می‌توانید آن‌ها را بخوانید؟
برای دریافت توضیحی قابل دانلود، کتابخانه مجلس عوام یک گزارش پژوهشی هشت‌صفحه‌ای در قالب PDF ارائه می‌کند.
پرسش‌های متداول
تاریخ دقیق اعلامیه بالفور چیست؟
نامه تاریخ ۲ نوامبر ۱۹۱۷ را دارد. کابینه جنگ در ۳۱ اکتبر صدور اعلامیه را تصویب کرد و متن آن در ۹ نوامبر در مطبوعات منتشر شد. این تاریخ‌ها به مراحل متفاوت اعلام یک سیاست واحد اشاره دارند.
چه کسی نامه را امضا کرد و چه کسی آن را دریافت کرد؟
آرتور جیمز بالفور در مقام وزیر امور خارجه دولت دیوید لوید جورج نامه را امضا کرد. گیرنده، لیونل والتر روچیلد، دومین بارون روچیلد بود. بالفور از او خواست اعلامیه را به فدراسیون صهیونیستی منتقل کند.
آیا اعلامیه وعده کشوری با مرزهای مشخص را می‌داد؟
متن از ایجاد خانهای ملی برای مردم یهود در فلسطین حمایت می‌کرد. نه کشوری را تعریف می‌کرد، نه مرزی تعیین می‌کرد و نه نقشه‌ای داشت. تفسیرها درباره نتیجه مورد انتظار آن را باید از این محدودیت‌های عبارت‌بندی متن جدا دانست.
اعلامیه صراحتاً از کدام حقوق حمایت می‌کرد؟
از حقوق مدنی و مذهبی جوامع غیریهودی موجود در فلسطین حمایت می‌کرد. همچنین حقوق و موقعیت سیاسی یهودیان در کشورهای دیگر را محفوظ می‌دانست. حقوق سیاسی یا ملی جوامع غیریهودی فلسطین را صراحتاً نام نمی‌برد.
منابع
- دانشگاه ییل، پروژه آوالون — اعلامیه بالفور avalon.law.yale.edu
- کتابخانه بریتانیا — Add MS 41178 A searcharchives.bl.uk
- ویکی‌پدیا — اعلامیه بالفور en.wikipedia.org
- ویکی‌پدی — اعلامیه بالفور tr.wikipedia.org
- کتابخانه دیجیتال سازمان ملل متحد — متن سند قیمومت فلسطین، A/292 digitallibrary.un.org
- دانشگاه ییل، پروژه آوالون — قیمومت فلسطین avalon.law.yale.edu
- دانشگاه ییل، پروژه آوالون — اعلامیه استقلال اسرائیل avalon.law.yale.edu
- کتابخانه مجلس عوام — اعلامیه بالفور commonslibrary.parliament.uk
- کتابخانه مجلس عوام — اعلامیه بالفور، CBP-7766، PDF researchbriefings.files.parliament.uk
FAQ
اعلامیه بالفور ۱۹۱۷ چه بود؟
بیانیهای از دولت بریتانیا در حمایت از ایجاد خانهای ملی برای مردم یهود در فلسطین بود. آرتور جیمز بالفور، وزیر امور خارجه، آن را در نامهای به تاریخ ۲ نوامبر ۱۹۱۷ به لرد روچیلد ابلاغ کرد.
Image: Balfour declaration unmarked.jpg — United Kingdom Government signed by Arthur Balfour, Public domain
