Balfour Deklarasyonu: Filistin’in geleceğine uzanan mektup

Balfour Deklarasyonu’nun asıl açıklaması, İngilizce 67 kelimelik tek bir cümleye sığıyordu. Siz bu yazıda, 1917 tarihli mektubun ne söylediğini ve sonraki belgelere nasıl yansıdığını öğreneceksiniz. Mektup, Britanya hükûmetinin Filistin’de Yahudi halkı için ulusal yurt kurulmasına desteğini açıklıyordu. Bu destek, Filistin’deki topluluklarla başka ülkelerdeki Yahudilere ilişkin hak güvenceleriyle birlikte yazılmıştı. Balfour Declaration, deklarasyon metni

Arthur James Balfour, açıklamayı 2 Kasım 1917 tarihli mektubuyla Lord Rothschild’e gönderdi. Siz günlük hayatta bir e-postanın muhatabıyla içeriğinin ilgilendirdiği kişileri ayrı düşünebilirsiniz. Balfour’un mektubunda da muhatap Rothschild, politikanın konusu ise Filistin’deki ulusal yurt hedefiydi. Belgenin etkisini izlemek için mektuptan Filistin Mandası’na ve 1948 bildirisine uzanmak gerekir. Deklarasyon metni, Filistin Mandası, İsrail Bağımsızlık Bildirisi

Balfour Deklarasyonu nedir, ne demek?

Balfour Deklarasyonu, Britanya hükûmetinin Filistin hakkında açıkladığı 2 Kasım 1917 tarihli politikadır. Burada deklarasyon sözcüğü, hükûmet adına iletilen bir bildiri veya açıklama anlamında kullanılır. Açıklamanın merkezinde, Yahudi halkı için Filistin’de ulusal yurt kurulmasına verilen destek bulunur. Britanya hükûmeti, bu hedefin gerçekleşmesini kolaylaştırmak için elinden gelen çabayı göstereceğini belirtmiştir. Deklarasyon metni

Belgenin biçimi, iki devletin karşılıklı imzaladığı bir antlaşmadan farklı olarak mektuptur. Balfour, hükûmetinin açıklamasını Rothschild’e iletmiş ve Siyonist Federasyona duyurulmasını istemiştir. Dolayısıyla mektuptaki kişisel hitap, açıklamanın Britanya hükûmeti adına yapıldığı gerçeğini değiştirmez. Metni okurken imza sahibini, muhatabı ve açıklanan politikayı birlikte değerlendirmek gerekir. Deklarasyon metni

Deklarasyon açıklandığında Filistin, Birinci Dünya Savaşı sırasında Britanya ordusunun ilerlediği Osmanlı toprakları arasındaydı. Bu nedenle 1917 açıklamasını, savaşın sürdüğü Filistin bağlamında değerlendirmek gerekir. Metindeki ulusal yurt hedefi, henüz sınırları çizilmiş bir devlet tanımı içermiyordu. Filistin’in veya kurulması desteklenen yurdun sınırlarını gösteren herhangi bir harita da sunulmuyordu. Balfour Declaration, deklarasyon metni

Balfour Deklarasyonu kim tarafından yayımlandı, kime gönderildi?

Bildiriyi imzalayan Arthur James Balfour, David Lloyd George hükûmetinin dışişleri bakanıydı. Balfour’un mektubu, Britanya hükûmeti adına açıklanan desteği yazılı biçimde muhatabına iletiyordu. Ancak kararın kurumsal aşaması, mektubun üzerindeki tarihten önce tamamlanmıştı. Britanya Savaş Kabinesi, deklarasyonun yayımlanmasını 31 Ekim 1917 tarihinde onaylamıştı. Balfour Deklarasyonu, Balfour Declaration

Mektubun muhatabı Lionel Walter Rothschild, Britanya Yahudi toplumunun önde gelen isimlerinden biriydi. İkinci Baron Rothschild olarak da bilinen muhatap, arşiv kaydında bu kimliğiyle belirtilir. Balfour, mektubun sonunda açıklamayı Siyonist Federasyonun bilgisine sunmasını Rothschild’den istedi. Böylece belgenin gönderildiği kişiyle açıklamanın ulaştırılmasının istendiği kuruluş metinde ayrı ayrı görülebilir. British Library arşiv kaydı, deklarasyon metni

1917’deki taslak görüşmelerinde Siyonist ve Siyonizm karşıtı Yahudilerin görüşleri alınmıştı. Buna karşılık, Filistin’in yerel Arap çoğunluğu bu görüşmelerde temsil edilmemişti. Bu olgu, metnin hazırlanmasına katılım konusuyla içerdiği hak güvencelerini ayrı değerlendirmeyi gerektirir. Filistin’deki topluluklardan söz edilmesi, yerel Arap çoğunluğunun taslak görüşmelerinde temsil edildiği anlamına gelmez. Balfour Declaration

Balfour Deklarasyonu maddeleri nelerdir?

1917 deklarasyonunun asıl açıklaması, numaralandırılmış maddeler yerine tek bir cümle içinde kurulmuştur. Aşağıdaki liste, mektubun içeriğini daha kolay takip edebilmeniz için konulara ayırır. Listedeki başlıklar, özgün belgede ayrı madde numaraları bulunduğu anlamına gelmez. Deklarasyon metni

• Ulusal yurt hedefi: Britanya hükûmeti, Filistin’de Yahudi halkı için ulusal yurt kurulmasını desteklediğini açıkladı.
• Kolaylaştırma taahhüdü: Britanya hükûmeti, belirtilen hedefin gerçekleşmesini kolaylaştırmak için elinden gelen çabayı göstereceğini bildirdi.
• Filistin’deki haklar: Mevcut Yahudi olmayan toplulukların medeni ve dinî haklarına zarar verilmemesi şartı belirtildi.
• Başka ülkelerdeki haklar: Yahudilerin başka ülkelerde sahip oldukları hakların ve siyasi statülerinin zedelenmemesi istendi.

Filistin’deki Yahudi olmayan topluluklar için kullanılan hak tanımı, medeni ve dinî haklardır. Metin, bu toplulukların siyasi veya ulusal haklarını ayrıca ve açıkça belirtmez. Buna karşılık başka ülkelerde yaşayan Yahudilere ilişkin güvencede siyasi statü açıkça anılır. Aynı cümledeki bu farklılık, hak güvencelerinin kapsamını anlamak bakımından dikkate alınmalıdır. Deklarasyon metni

Ulusal yurt ifadesinin devletle ilişkisi, deklarasyonun yorumlanmasında tartışılan konulardan biri olmuştur. Tarihçi Norman Rose, başlıca mimarların zamanla bir Yahudi devleti doğmasını öngördüğünü savunmuştur. Buna karşılık 1937 Filistin Kraliyet Komisyonu, ifadeyi bakanlar arasındaki uzlaşma olarak değerlendirmiştir. Bu değerlendirmede, devlet isteyen ve istemeyen bakanların aynı ifadede buluştuğu belirtilmiştir. Balfour Declaration

Balfour Deklarasyonu önemi nereden gelir?

Deklarasyonun sonraki belgelere girmesi, etkisini somut biçimde izlemeyi mümkün kılar. Milletler Cemiyeti Konseyi, hükümlerini içeren Filistin Mandası’nı 24 Temmuz 1922 tarihinde onayladı. Manda metninin giriş bölümü, Britanya’yı 2 Kasım 1917 açıklamasını uygulamakla sorumlu tuttu. Böylece mektupta açıklanan politika, Filistin Mandası’nın metninde de yer aldı. Birleşmiş Milletler Dijital Kütüphanesi, Filistin Mandası

Filistin Mandası’nın 6. maddesi, Yahudi göçünün uygun koşullarda kolaylaştırılmasını öngörüyordu. Aynı madde, Yahudilerin toprağa yerleşiminin teşvik edilmesine ilişkin hüküm de içeriyordu. Bu düzenlemeler, diğer nüfus kesimlerinin hakları ve konumunun korunması şartıyla birlikte yazılmıştı. Dolayısıyla 6. maddeyi değerlendirirken kolaylaştırma hükümleriyle koruma şartını birlikte okumak gerekir. Filistin Mandası

14 Mayıs 1948’de Tel Aviv’de yayımlanan İsrail Bağımsızlık Bildirisi, Balfour Deklarasyonu’na açıkça atıf yaptı. Bu atıf, 1917 mektubunun sonraki devletleşme anlatısındaki yerini doğrudan gösterir. Ancak 1948 belgesindeki atıfla, 1917 metninin kendi içeriğini birbirinden ayırmak gerekir. Balfour’un açıklamasında ulusal yurt desteklenmiş, kurulması desteklenen yurdun sınırları çizilmemişti. İsrail Bağımsızlık Bildirisi, deklarasyon metni

Britanya Avam Kamarası Kütüphanesinin 2016 raporu, deklarasyonun farklı değerlendirmelerini yan yana kaydeder. Rapora göre birçok İsrailli, belgeyi devletleşmeye giden tarihî bir adım saymaktadır. Karşı görüş ise deklarasyonu, bölgede gelecekteki çatışmanın temellerinden biri olarak değerlendirmektedir. Bu nedenle belgenin önemi anlatılırken, tarihsel etkisiyle bu etkiye verilen anlam ayrılmalıdır. Avam Kamarası Kütüphanesi raporu

Kısa kronoloji

Balfour Deklarasyonu’nun tarihi sorulduğunda, esas alınan gün 2 Kasım 1917 tarihidir. Ancak taslak yazışması, kabine onayı ve basında yayımlanma farklı tarihlerde gerçekleşmiştir. Siz kronolojiyi okurken, her tarihin karşısındaki işlemi de birlikte takip edebilirsiniz. Böylece mektubun gönderilmesiyle kamuoyuna duyurulması arasındaki fark daha açık görünür. British Library arşiv kaydı, Balfour Declaration

1. 6 Ekim 1917 Maurice Hankey, önerilen deklarasyon metni hakkında Rothschild’in görüşünü isteyen mektubu gönderdi.
2. 31 Ekim 1917 Britanya Savaş Kabinesi, deklarasyonun yayımlanmasını Balfour’un mektubundan önce onayladı.
3. 2 Kasım 1917 Arthur James Balfour, deklarasyonu içeren mektubu Lord Rothschild’e gönderdi.
4. 9 Kasım 1917 Deklarasyonun metni, mektubun tarihinden bir hafta sonra basında yayımlandı.
5. 24 Temmuz 1922 Milletler Cemiyeti Konseyi, deklarasyonun hükümlerini içeren Filistin Mandası’nı onayladı.
6. 1924 Lionel Walter Rothschild, bugün British Library’de korunan deklarasyon belgelerini bağışladı.
7. 14 Mayıs 1948 Tel Aviv’de yayımlanan İsrail Bağımsızlık Bildirisi, Balfour Deklarasyonu’na açıkça atıf yaptı.

Kronolojideki yazışma ve bağış bilgileri British Library kataloğunda kayıtlıdır. Kabine onayıyla basında yayımlanma tarihleri Balfour Declaration maddesinde açıklanır. Manda onayı Birleşmiş Milletler belgesinde, 1948 atfı ise bağımsızlık bildirisinde izlenebilir.

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Mektubun aslı, British Library’de Add MS 41178 A arşiv numarasıyla kayıtlıdır. Katalog, Balfour’un 2 Kasım 1917 tarihli mektubunu üçüncü yaprakta gösterir. Aynı mektubun zarfı da dosyanın dördüncü yaprağı olarak korunmaktadır. Böylece arşiv kaydı, açıklamanın metniyle gönderildiği zarfı ayrı ayrı tanımlar. British Library arşiv kaydı

Dosyada, Maurice Hankey’nin 6 Ekim 1917 tarihinde Rothschild’e gönderdiği mektup da bulunur. Hankey bu yazışmada, önerilen deklarasyon metni hakkında Rothschild’in görüşünü istemiştir. Belge, Balfour’un mektubundan önce yürütülen görüş alışverişinin arşivdeki somut izlerinden biridir. Katalog kaydına göre Lionel Walter Rothschild, deklarasyon belgelerini 1924 yılında bağışlamıştır. British Library arşiv kaydı

İngilizce 67 kelimelik asıl açıklama, mektubun tamamıyla aynı şey değildir. Balfour’un Rothschild’e hitabı ve Siyonist Federasyona iletme isteği, bu açıklamanın çevresinde bulunur. Siz belgeyi incelerken, mektubun gövdesiyle içerdiği deklarasyon cümlesini ayrı ayrı takip edebilirsiniz. Bu ayrım, 67 kelime bilgisinin hangi metin parçasına ait olduğunu açıklar. Balfour Declaration, deklarasyon metni

Balfour Deklarasyonu KPSS için nasıl özetlenir?

KPSS için kısa bir çalışma özeti, tarih, kişi, yer ve hedef bağlantısıyla kurulabilir. Tarih 2 Kasım 1917, imza sahibi Britanya Dışişleri Bakanı Arthur James Balfour’dur. Muhatap Lord Rothschild, açıklamanın konusu ise Filistin’de Yahudi halkı için ulusal yurttur. Bu bağlantı, belgenin kimliğini ve içeriğini aynı çerçevede hatırlamanızı sağlar. Deklarasyon metni, British Library arşiv kaydı

Çalışma kartınızın arkasına, 1917 metnindeki hak güvencelerini de kısa ifadelerle ekleyebilirsiniz. Filistin’deki Yahudi olmayan topluluklar için medeni ve dinî hakların korunması belirtilmiştir. Başka ülkelerdeki Yahudiler için hakların ve siyasi statünün zedelenmemesi şartı yazılmıştır. Metnin sınır çizmediğini hatırlamak, ulusal yurt ifadesini haritayla tamamlanmış bir düzenleme sanmanızı önler. Deklarasyon metni

Son olarak 1917 Balfour Deklarasyonu, aynı adı taşıyan 1926 belgesinden ayrılmalıdır. 1926 tarihli bildiri, Britanya ile dominyonların statüsünü konu alan ayrı bir belgedir. Filistin hakkındaki sorularda tarih ve konu eşleştirmesi, bu belgeleri birbirinden ayırmayı sağlar. Balfour Deklarasyonu

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Yale Üniversitesi, Avalon Project — Balfour Declaration avalon.law.yale.edu
2. British Library — Add MS 41178 A searcharchives.bl.uk
3. Wikipedia — Balfour Declaration en.wikipedia.org
4. Vikipedi — Balfour Deklarasyonu (1917) tr.wikipedia.org
5. Birleşmiş Milletler Dijital Kütüphanesi — Text of Mandate for Palestine, A/292 digitallibrary.un.org
6. Yale Üniversitesi, Avalon Project — The Palestine Mandate avalon.law.yale.edu
7. Yale Üniversitesi, Avalon Project — Declaration of Israel’s Independence avalon.law.yale.edu
8. House of Commons Library — Balfour Declaration commonslibrary.parliament.uk

Görsel: Balfour declaration unmarked.jpg — United Kingdom Government signed by Arthur Balfour, Public domain