Ako istražujete historiju Jedrena (Edirne), pred vama je priča o gradu koji je mnogo puta mijenjao vlast, ime i vladare. Nalazi se u Istočnoj Trakiji, evropskom dijelu Turske. Njegovo ime vodi porijeklo od jednog rimskog cara. Iz osmanskog vremena sačuvane su neke od najljepših džamija u regiji. Ovaj vodič vodi vas kroz porijeklo imena, protekle vijekove i mjesta koja još možete posjetiti.
Gdje se nalazi Jedrene i zašto je njegov položaj važan
Pokrajina Jedrene nalazi se u Istočnoj Trakiji. Sam grad leži blizu područja gdje se rijeke Tundža (Tunca) i Arda ulijevaju u Maricu. Izgrađen je unutar zavoja koji Tundža pravi prije ušća u Maricu.
Takav položaj uz rijeke objašnjava mnogo toga. Tokom vijekova ovdje je nastalo više naselja, a isti prostor iznova je korišten. Smatra se da su prvo naselje na ovom mjestu osnovala tračka plemena. Proširili su ga Makedonci, a zatim Rimljani.
Porijeklo imena Jedrene
Ime Jedrena čuva daleki odjek imena rimskog cara. Grad se zvao Hadrijanopolj, odnosno Hadrianopolis, po rimskom caru Hadrijanu. Islamski izvori bilježili su ga kao Edrenos i Edrenabolu.
Oblik Edrene prihvaćen je u vrijeme Murada I (Murad I). To je jedan od historijskih prethodnika imena Edirne koje danas vidite na putokazima. Današnje tursko ime tako je nastalo postepenim skraćivanjem i preoblikovanjem Hadrijanovog imena.
Johannes Nollé objavio je 2009. godine studiju o predajama o osnivanju Hadrijanopolja. Hadrijanovo ponovno osnivanje grada datira u zimu ili proljeće 123/124. godine nove ere.
Starije ime i legenda o osnivanju
Grad ima i legendarnu prošlost. Jedna priča o osnivanju povezuje ime Orestijas s Orestom, Ifigenijom i Piladom. Riječ je o mitološkoj priči, pa je čitajte kao legendu, a ne kao historijski zapis.
Nollé nudi drugačije tumačenje. Pretpostavlja da je naselje možda osnovao Filip II. U tom slučaju ime Orestijas moglo bi potjecati od makedonske zajednice Oresta. To je teorija, a ne utvrđena činjenica.
Historija Jedrena: od tračkog naselja do osmanske prijestolnice
Rimsko razdoblje dalo je gradu ime. Sljedeća velika promjena došla je s Osmanlijama.
O datumu osmanskog osvajanja još se raspravlja. Većina istraživača prihvata 1361. godinu. Drugo tumačenje upućuje na 1369. godinu. Oslanja se na elegiju koja pokazuje da je mitropolit Polikarp još 1366. bio u gradu.
Nakon osvajanja Jedrene je postalo osmanska prijestolnica. Tu ulogu zadržalo je do osvajanja Istanbula 1453. godine. Njegova priča time nije završena. Ostalo je jedno od važnih sporednih središta carstva.
Zato je grad toliko bogat osmanskom arhitekturom. Sultani i državnici nastavili su ovdje graditi, iz generacije u generaciju.
Hronologija
- 123/124. godine nove ere: Prema Nolléovom datiranju, Hadrijan je ponovo osnovao grad.
- 1361. ili 1369: Predlažu se različiti datumi osmanskog osvajanja.
- 1403–1414: Izgrađena je Stara džamija (Eski Cami).
- 1417–1418: Izgrađen je bezistan radi finansiranja Stare džamije.
- 1453: Osvojen je Istanbul i završeno je razdoblje Jedrena kao prijestolnice.
- 1488: Izgrađen je kompleks sultana Bajazita II.
- 1569: Izgrađena je Ali-pašina čaršija.
- 1829: Ruska vojska ušla je u Jedrene.
- 1842–1847: Izgrađen je most Medžidija preko Marice.
- 1913: Bugarske snage okupirale su Jedrene, a Osmanlije su ga vratile iste godine.
- 1920–1922: Jedrene je bilo pod grčkom okupacijom.
- 1997: Dijelovi kompleksa Bajazita II, osim džamije, počeli su služiti kao muzej.
- 2010: Kırkpınar je upisan na UNESCO-ovu listu nematerijalne kulturne baštine.
- 2011: Džamija Selimija i njen prateći kompleks uvršteni su na UNESCO-ovu listu svjetske baštine.
Historijske znamenitosti Jedrena i mjesta koja vrijedi posjetiti
Ako planirate posjetu, počnite od džamija. Zatim obiđite tržnice, most i staru željezničku stanicu.
Stara džamija
Gradnju ove džamije s devet kupola započeo je emir Sulejman 1403. godine. Završena je 1414, u vrijeme Mehmeda Čelebije.
Džamija s tri šerefe (Üç Şerefeli)
Ovu džamiju dao je izgraditi Murad II (Murad II). Njena središnja kupola ima prečnik od 24 metra i počiva na šest oslonaca. Džamija je dobila ime po svojoj munari s tri šerefe, odnosno balkona.
Džamija Selimija (Selimiye)
Gradnju džamije naručio je Selim II, a projektovao ju je Mimar Sinan. Njena glavna kupola ima prečnik od 31,5 metara i počiva na osam oslonaca. UNESCO je 2011. godine uvrstio džamiju Selimiju i njen prateći kompleks na listu svjetske baštine.
Bezistan i Ali-pašina čaršija
Mehmed Čelebija dao je izgraditi jedrenski bezistan 1417–1418. godine. Njegova namjena bila je da donosi prihode za Staru džamiju.
Zamislite vlasnika koji zakupninom plaća održavanje zgrade. Tako su dućani finansirali džamiju. Ista logika postoji i kod savremenog trgovačkog centra koji finansira javni prostor u prizemlju.
Semiz Ali-paša angažovao je Mimara Sinana da 1569. godine izgradi Ali-pašinu čaršiju. U njoj se nalazi 130 dućana.
Most Medžidija (Mecidiye)
Gradnja ovog mosta preko Marice počela je 1842. godine, u vrijeme sultana Abdulmedžida. Završena je 1847. godine.
Željeznička stanica Karaağaç
Arhitekta Kemalettin-beg (Mimar Kemalettin Bey) projektovao je stanicu Karaağaç u neoklasičnom stilu. Radio je za Kompaniju orijentalnih željeznica. Stanica je bila jedno od glavnih stajališta na pruzi koja je povezivala Istanbul s Evropom.
Kompleks Bajazita II
Sultan Bajazit II (Bayezid II) dao je izgraditi ovaj kompleks 1488. godine. Univerzitet Trakija (Trakya Üniversitesi) od 1997. koristi njegove dijelove, osim džamije, kao muzej.
Muzej balkanske historije u Jedrenu
Muzej balkanske historije nalazi se u utvrdi Hıdırlık Tabya. Ova utvrda ima vojnu prošlost. Tokom balkanskih ratova Šukri-paša koristio ju je kao štab iz kojeg je rukovodio odbranom Jedrena.
To muzeju daje posebnu vrijednost. Dok gledate predmete koji govore o ratovima, stojite na mjestu s kojeg se upravljalo odbranom grada.
Jedrene u ratovima 19. i 20. vijeka
Devetnaesti i dvadeseti vijek bili su teški za Jedrene. Izdvajaju se tri događaja.
- 1829. Ruska vojska ušla je u Jedrene bez borbe 22. 8. 1829. Bilo je to tokom osmansko-ruskog rata 1828–1829. godine.
- 1913. Bugarske snage zauzele su grad 26. 3. 1913. Osmanlije su ga ponovo osvojile u julu iste godine.
- 1920–1922. Jedrene je palo pod grčku okupaciju u julu 1920. Pod tursku upravu vraćeno je 1922. godine.
Zbog ovih slojeva historije grad ostavlja snažan dojam pograničnog mjesta s dugim pamćenjem.
Kırkpınar: živa tradicija
Jedrene je domaćin i festivala hrvanja u ulju Kırkpınar. UNESCO ga je 2010. godine upisao na Reprezentativnu listu nematerijalne kulturne baštine čovječanstva.
Službena gradska brošura o Kırkpınaru povezuje tradicionalni početak ovog hrvanja s 1361. godinom. Kao uobičajeno vrijeme održavanja festivala navodi kraj juna i početak jula. Ako želite doživjeti Jedrene kada je najživlje, planirajte posjetu u tom periodu.
Pojedinosti koje nećete naći u turističkim vodičima
- Pogrešno protumačeni novčići. Nollé drugačije tumači prizore na novčićima Hadrijanopolja koji su ranije prepoznavani kao Orfej i Euridika. Smatra da prikazuju osnivanje grada povezano s Agamemnonovom djecom.
- Tri šerefe, odvojeni prilazi. Munara Džamije s tri šerefe visoka je 67,62 metra. Do svake od njene tri šerefe vode zasebne stepenice.
- Ponovo ispisan natpis na mostu. Izvorni natpis na mostu preko Marice ukraden je tokom grčke okupacije. Mustafa Uğur ponovo ga je ispisao 1966. godine, prema starom predlošku.
- Liječenje zvukom i mirisom. U bolnici kompleksa Bajazita II, poznatoj kao daruššifa, pri liječenju pacijenata koristili su muziku, zvuk vode i ugodne mirise.
- Unutar utvrde. Hıdırlık Tabya ima 18 artiljerijskih prostorija, tunel dug 120 metara i četiri zasvođene prostorije.
- Pločice daleko od svog mjesta. Direktor za kulturu i turizam u Jedrenu Kemal Soytürk izjavio je u izvještaju od 17. 11. 2020. da su pločice iz sultanske lože Selimije odnesene u Rusiju nakon rata 1877–1878. godine. Najavio je da je započet rad na njihovom povratku.
Često postavljana pitanja
Odakle potječe ime Jedrene?
Potječe od Hadrijanopolja, grada nazvanog po rimskom caru Hadrijanu. Islamski izvori bilježili su ime u oblicima Edrenos i Edrenabolu. Oblik Edrene, prihvaćen u vrijeme Murada I, jedan je od neposrednih prethodnika današnjeg turskog imena Edirne.
Kada su Osmanlije osvojile Jedrene?
Većina istraživača prihvata 1361. godinu. Manji dio zagovara 1369. godinu, oslanjajući se na elegiju koja pokazuje da je mitropolit Polikarp još 1366. bio u gradu.
Do kada je Jedrene bilo osmanska prijestolnica?
Jedrene je bilo osmanska prijestolnica do osvajanja Istanbula 1453. godine. Nakon toga ostalo je jedno od važnih sporednih središta carstva.
Koji je spomenik u Jedrenu na UNESCO-ovoj listi svjetske baštine?
Džamija Selimija i njen prateći kompleks, koje je projektovao Mimar Sinan, uvršteni su na UNESCO-ovu listu svjetske baštine 2011. godine.
Gdje se nalazi Muzej balkanske historije u Jedrenu?
Nalazi se u utvrdi Hıdırlık Tabya. Šukri-paša koristio je ovu utvrdu kao svoj štab dok je rukovodio odbranom Jedrena u balkanskim ratovima.
Izvori
- Wikipedia — Pokrajina Jedrene en.wikipedia.org
- Univerzitet Trakija — Predstavljanje Jedrena trakya.edu.tr
- Chiron — Johannes Nollé, Predaje o osnivanju Hadrijanopolja publications.dainst.org
- Islamska enciklopedija TDV-a — Jedrene islamansiklopedisi.org.tr
- Portal kulture Turske — Opće informacije o Jedrenu kulturportali.gov.tr
- Portal kulture Turske — Stara džamija kulturportali.gov.tr
- Ured guvernera Jedrena — Džamija s tri šerefe edirne.gov.tr
- UNESCO-ov centar za svjetsku baštinu — Džamija Selimija i njen prateći kompleks whc.unesco.org
- Pokrajinska direkcija nacionalnog obrazovanja u Jedrenu — Kultura, umjetnost i turizam edirne.meb.gov.tr
- Portal kulture Turske — Most Medžidija kulturportali.gov.tr
- Portal kulture Turske — Most sultana Medžida, inventar kulturne baštine kulturportali.gov.tr
- Portal kulture Turske — Željeznička stanica Karaağaç kulturportali.gov.tr
- Univerzitet Trakija — Počele noćne posjete našem Muzeju zdravlja trakya.edu.tr
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam u Jedrenu — Muzej balkanske historije edirne.ktb.gov.tr
- UNESCO-ova nematerijalna kulturna baština — Festival hrvanja u ulju Kırkpınar ich.unesco.org
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam u Jedrenu — Brošura o hrvanju u ulju Kırkpınar edirne.ktb.gov.tr
- TRT Haber / Agencija Anadolu — Pločice džamije Selimije bit će vraćene iz Rusije trthaber.com
FAQ
Odakle potječe ime Jedrene?
Potječe od Hadrijanopolja, grada nazvanog po rimskom caru Hadrijanu. Islamski izvori bilježili su ime u oblicima Edrenos i Edrenabolu. Oblik Edrene, prihvaćen u vrijeme Murada I, jedan je od neposrednih prethodnika današnjeg turskog imena Edirne.
Kada su Osmanlije osvojile Jedrene?
Većina istraživača prihvata 1361. godinu. Manji dio zagovara 1369. godinu, oslanjajući se na elegiju koja pokazuje da je mitropolit Polikarp još 1366. bio u gradu.
Do kada je Jedrene bilo osmanska prijestolnica?
Jedrene je bilo osmanska prijestolnica do osvajanja Istanbula 1453. godine. Nakon toga ostalo je jedno od važnih sporednih središta carstva.
Koji je spomenik u Jedrenu na UNESCO-ovoj listi svjetske baštine?
Džamija Selimija i njen prateći kompleks, koje je projektovao Mimar Sinan, uvršteni su na UNESCO-ovu listu svjetske baštine 2011. godine.
Gdje se nalazi Muzej balkanske historije u Jedrenu?
Nalazi se u utvrdi Hıdırlık Tabya. Šukri-paša koristio je ovu utvrdu kao svoj štab dok je rukovodio odbranom Jedrena u balkanskim ratovima.
Image: Turkish postage stamp, Selimiye Mosque, Scott No. J61, issued 1913.jpg — Unknown authorUnknown author, Public domain
