Bakü Kız Kulesi Neden Yapıldı? Tarihi ve Efsaneleri

UNESCO, Bakü Kız Kulesi’ni MÖ 7–6. yüzyıl yapılarının üzerine kurulmuş bir anıt olarak tanımlar. Siz bu yazıda kulenin tarihini, kullanım yorumlarını, kız efsanelerini ve ziyaret bilgilerini öğreneceksiniz. UNESCO’nun bugünkü anıt için verdiği tarih ise 12. yüzyıldır. UNESCO Dünya Mirası Merkezi

Azerice Qız qalası adıyla bilinen yapı, Bakü’nün İçerişehir bölgesinde yükselir. İlk yapılış amacı kesinleşmemiştir; buna karşılık uzun süre savunmada kullanıldığı belirtilir. Bugün ziyaret edilen kule, 1964 yılında müze olarak hizmet vermeye başlamıştır. Cumhurbaşkanlığı Kütüphanesi, İçerişehir İdaresi

Bakü Kız Kulesi neden yapıldı, ne amaçla kullanıldı?

Bakü Kız Kulesi’nin ilk kullanım amacı için kesinleşmiş bir açıklama bulunmuyor. Azerbaycan Cumhurbaşkanlığı Kütüphanesi, yapının başlangıçtaki işlevini bilinmeyen konular arasında sayıyor. Savunma, ateş tapınağı ve rasathane yorumları bu soruya farklı cevaplar öneriyor. Cumhurbaşkanlığı Kütüphanesi, İngilizce Vikipedi)

Savunma kuramı, kuleyi Şirvanşahların tahkimat sisteminin bir parçası olarak değerlendiriyor. Bu yoruma göre tehlike sırasında Abşeron’daki diğer kalelere uyarı işaretleri gönderiliyordu. Kalın duvarlar ve duvar içine gizlenmiş kuyu da savunma yorumunu destekleyen özellikler sayılıyor. İçerişehir İdaresi — Anıt tanıtımı

İçerişehir İdaresi’nin müze tanıtımı, kulenin uzun süre savunma amacıyla kullanıldığını belirtiyor. Ancak bu kullanım, yapının başlangıçtan itibaren yalnızca kale olarak tasarlandığını kesinleştirmiyor. Bakü Kız Kulesi için ilk yapılış amacıyla sonraki kullanımını ayrı değerlendirmek gerekiyor. İçerişehir İdaresi — Müzeler, Cumhurbaşkanlığı Kütüphanesi

Davud Ahundov ise yapıyı bir Zerdüşt ateş tapınağı olarak yorumlamıştır. Onun açıklamasında kulenin tepesinde yedi ateş çıkışı bulunduğu düşüncesi yer alır. Bu, kulenin işlevine ilişkin alternatif bir kuramdır; kesinleşmiş yapım amacı değildir. İngilizce Vikipedi)

Rasathane yorumunu savunan Ahmedov, taş çıkıntıları ayların gün sayılarıyla ilişkilendirmiştir. Alt bölümdeki 30 ve üst bölümdeki 31 çıkıntıyı bu doğrultuda değerlendirmiştir. Siz de kulenin mimarisini incelerken bu açıklamayı bir yorum olarak ayırabilirsiniz. İngilizce Vikipedi)

Bakü Kız Kulesi ne zaman yapıldı?

UNESCO’nun tanımı, bugünkü anıtı 12. yüzyıla yerleştirirken altındaki yapıların daha eski olduğunu belirtir. Önceki yapıların tarihi, aynı tanımda MÖ 7–6. yüzyıllar olarak verilir. Dolayısıyla bugünkü kuleyle altında bulunan önceki yapılar aynı tarihle anlatılmaz. UNESCO Dünya Mirası Merkezi

Tarihçi Sara Aşurbeyli, kulenin yapımını MS 4–6. yüzyıllara yerleştiren alternatif görüşü savunmuştur. Bu tarihleme, UNESCO’nun bugünkü anıt için kullandığı 12. yüzyıl tanımından ayrılır. Cumhurbaşkanlığı Kütüphanesi de kesin yapım tarihinin bilinmediğini açıkça belirtir. Cumhurbaşkanlığı Kütüphanesi

Yaklaşık 14 metre yükseklikteki Kûfi yazılı kitabe, Mesud bin Davud’un adını taşır. Kitabenin yazı özellikleri, tarihleme bakımından 12. yüzyılla ilişkilendirilir. Ancak bir adın kitabede bulunması, kişinin mimar olduğunu tek başına kanıtlamaz. İçerişehir İdaresi — Anıt tanıtımı, Cumhurbaşkanlığı Kütüphanesi

Mesud bin Davud’un mimar sayılmasına karşı getirilen itiraz, kitabenin mimar veya usta unvanı içermemesidir. Yazıda mimar veya usta unvanı bulunmadığı için bu kimlik kesinleştirilemez. Böylece kitabenin tarihlenmesiyle Mesud bin Davud’un mesleği birbirinden ayrı sorular olarak kalır. Cumhurbaşkanlığı Kütüphanesi

Kız Kulesi hikâyesi nedir, adı nereden gelir?

Bakü Kız Kulesi efsanelerinden biri, istemediği bir evliliğe zorlanan hükümdar kızını anlatır. Kız, babasından önce kendisi için bir kule yaptırmasını ister. Anlatının sonunda kuleden atlayarak ölür; bu olay bir efsane olarak aktarılır. İngilizce Vikipedi)

Başka bir anlatıda Bakü, düşman kuşatması altındaki şehir olarak karşımıza çıkar. Kutsal ateşten çıkan ateş saçlı genç kız, düşman komutanıyla düelloya girer. Komutanı yenerek şehri kurtarır; bu anlatı da tarihsel kanıt sayılmaz. İngilizce Vikipedi)

Bu kız anlatıları, Qız qalası adını açıklamak için kullanılan yorumlar arasındadır. Başka bir açıklama ise adı, düşmanın ele geçiremediği yapı düşüncesine bağlar. Cumhurbaşkanlığı Kütüphanesi, bütün bu yorumlara rağmen adın kökeninin bilinmediğini belirtir. Cumhurbaşkanlığı Kütüphanesi

Siz Bakü Kız Kulesi hikâyesini okurken iki farklı kız anlatısıyla karşılaşırsınız. Birinde hükümdar kızının ölümü, diğerinde kuşatılan şehrin kurtuluşu öne çıkar. Hiçbiri kulenin yapım tarihini veya ilk kullanım amacını kesinleştiren belge değildir. İngilizce Vikipedi), Cumhurbaşkanlığı Kütüphanesi

Kız Kulesi nerede, yol tarifi için hangi adres kullanılmalı?

Bakü Kız Kulesi, Azerbaycan’ın başkentinde, İçerişehir surlarının güneydoğu kesiminde bulunur. Sahil bulvarının yakınındaki konumu, yapıyı tarihî şehirle kıyı arasında düşünmenizi sağlar. Bölgeyi ararken kullanabileceğiniz yer adı İçerişehir, yapının Azerice adıysa Qız qalasıdır. Türkçe Vikipedi)

Resmî müze sayfası, ziyaret adresini Neftçiler Caddesi 99 olarak verir. Siz haritada yol tarifi alırken bu adresi kullanıp Bakü’deki konumu kontrol edebilirsiniz. Günlük gezi planınızda kule ziyaretini yakındaki sahil bulvarıyla birlikte düşünebilirsiniz. İçerişehir İdaresi — Müzeler, Türkçe Vikipedi)

Kulenin çatısından İçerişehir’in sokakları ve minareleriyle Bakü Bulvarı görülebilir. Manzarada Bakü Körfezi de bulunduğundan, çevredeki yerleri yukarıdan ilişkilendirebilirsiniz. Böylece aşağıda yürüdüğünüz sokaklarla kıyı arasındaki bağlantıyı farklı bir açıdan izleyebilirsiniz. İngilizce Vikipedi)

Kız Kulesi içi ve resimleri neler gösteriyor?

Resmî anıt tanıtımı, kulenin yüksekliğini arazinin iki yanında farklı değerlerle verir. Bu değerler 28 ve 31 metre, yapının çapıysa 16,5 metredir. Fotoğrafları incelerken yüksekliğe ilişkin iki sayının aynı tanıtımda bulunduğunu akılda tutabilirsiniz. İçerişehir İdaresi — Anıt tanıtımı

Bakü Kız Kulesi’nin içi, yontma taş kubbeli tavanlarla sekiz kata ayrılmıştır. Katların bu düzeni, dışarıdan görülen kule gövdesinin içinde tekrarlanan mekânlar oluşturur. İçerişehir İdaresi, yapının 1964 yılında müze olarak hizmet vermeye başladığını belirtir. İçerişehir İdaresi — Müzeler

Kulenin dış görünüşüyle planını karşılaştırmak için Türkçe Vikipedi maddesindeki görseller kullanılabilir. Aynı maddede, yapıyı 1870 yılında gösteren tarihî bir fotoğraf da bulunur. Siz bu görüntüyü incelerken tarihî fotoğrafla yapı planının farklı bilgiler sunduğunu görebilirsiniz. Türkçe Vikipedi)

1962–1963 kazıları, kulenin denize doğru eğimli büyük bir kayaya oturduğunu ortaya koymuştur. Yapıya bitişik çıkıntının destek sağladığı da aynı değerlendirmede belirtilir. Bu ayrıntı, dış görünüşteki çıkıntıyı yalnızca biçim olarak değerlendirmemek gerektiğini gösterir. Cumhurbaşkanlığı Kütüphanesi

Kız Kulesi giriş ve bilet bilgileri: Kaça kadar açık?

31 Ekim 2026 tarihinde erişilen resmî müze sayfasına göre kule her gün açıktır. Resmî müze sayfasında ziyaret saatleri 10.00–19.00 aralığı olarak belirtilir. Günlük programınızı hazırlarken bu saatleri kullanabilir, ziyaret öncesinde güncel duyuruları kontrol edebilirsiniz. İçerişehir İdaresi — Müzeler

Aynı tarihte erişilen resmî tarifede yabancı yetişkin ziyaretçiler için giriş ücreti 19 Azerbaycan manatıdır. Yabancı 5–17 yaş ziyaretçiler içinse bilet bedeli 9 Azerbaycan manatı olarak listelenir. Bakü gezinizin günlük bütçesini hazırlarken yaş grubuna uygun tutarı esas alabilirsiniz. İçerişehir İdaresi — Müzeler

Kısa kronoloji

Bakü Kız Kulesi’nin kronolojisi, farklı tarihleme görüşleriyle belgelenmiş kullanım değişikliklerini birlikte içerir. Özellikle Sara Aşurbeyli’nin önerdiği dönem, alternatif bir kuram olarak okunmalıdır. Aşağıdaki tarihlerde önceki yapılar, bugünkü anıt ve müze dönemi ayrı belirtilmiştir. UNESCO, Cumhurbaşkanlığı Kütüphanesi

1. MÖ 7–6. yüzyıllar UNESCO’ya göre bugünkü kulenin altındaki önceki yapıların dönemi.
2. MS 4–6. yüzyıllar Sara Aşurbeyli’nin kulenin yapımı için önerdiği alternatif dönem.
3. 12. yüzyıl UNESCO’nun bugünkü anıtı yerleştirdiği ve kitabenin yazı özelliklerinin bağlandığı dönem.
4. 1962–1963 Kazılar, kulenin denize eğimli büyük bir kayaya oturduğunu ortaya koyar.
5. 1964 Kule müze olarak hizmet vermeye başlar.
6. 2000 Kuleyi içeren Bakü Suriçi alanı Dünya Mirası Listesi’ne alınır.
7. 2003–2009 Bakü Suriçi, Tehlike Altındaki Dünya Mirası Listesi’nde bulunur.
8. Nisan 2011 Kulenin restorasyonu başlar.
9. Ocak 2013 Restorasyon sırasında yapı ziyarete kapatılır.
10. 2 Ocak 2014 Kule yeniden ziyarete açılır.

Kronolojideki Dünya Mirası kaydı, Kız Kulesi’ni tek başına kapsayan bir kayıt değildir. Bakü Suriçi alanı, kuleyle birlikte Şirvanşahlar Sarayı’nı ve surlarla çevrili tarihî şehri içerir. Restorasyon tarihleri ise İçerişehir İdaresi’nin kuleye ilişkin açıklamasında yer alır. UNESCO, İçerişehir İdaresi — Restorasyon

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Kulenin özgün düzeninde zemin katıyla üstündeki kat arasında taş merdiven bulunmuyordu. Geçiş, tavandaki açıklıktan uzatılan merdiven veya ip yardımıyla sağlanıyordu. Bu düzen, sekiz katlı yapının içinde bütün kat bağlantılarının aynı olmadığını gösterir. Cumhurbaşkanlığı Kütüphanesi, İçerişehir İdaresi — Müzeler

Su kuyusunun yaklaşık 70 santimetrelik çapına karşılık derinliği 21 metre olarak verilir. Savunma yorumunu destekleyenler, duvar içine gizlenen kuyuyu kuşatmaya dayanma düşüncesiyle ilişkilendirir. Ölçüler fiziksel bir ayrıntıdır; kuyunun savunmadaki anlamıysa kullanım kuramının parçasıdır. İngilizce Vikipedi), İçerişehir İdaresi — Anıt tanıtımı

Kubbeli kat tavanlarındaki dairesel açıklıklar, aynı düşey eksen üzerinde sıralanır. Bu ayrıntı, kulenin içini incelerken katları birbirleriyle karşılaştırmak için somut bir ipucudur. Sekiz katın tavan düzeniyle açıklıkların konumu, yapının iç mimarisinde birlikte görülebilir. Türkçe Vikipedi), İçerişehir İdaresi — Müzeler

Restorasyon sırasında kuledeki ebabiller için komşu binaya 500 özel kuş yuvası yerleştirilmiştir. Kulenin içinde ayrıca yaklaşık 150 yuvalama yeri korunmuştur. Çatlak ve boşlukların doldurulmasında ise kireç süspansiyonu ile silisik asit esteri kullanılmıştır. İçerişehir İdaresi — Restorasyon

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. UNESCO Dünya Mirası Merkezi — Bakü Suriçi whc.unesco.org
2. Azerbaycan Cumhurbaşkanlığı Kütüphanesi — The Maiden Tower unesco.preslib.az
3. İçerişehir Devlet Tarih ve Mimarlık Koruma Alanı İdaresi — The Maiden Tower icherisheher.gov.az
4. İçerişehir Devlet Tarih ve Mimarlık Koruma Alanı İdaresi — Museums icherisheher.gov.az
5. İçerişehir İdaresi — Maiden Tower Restorasyonu icherisheher.gov.az
6. Türkçe Vikipedi — Kız Kulesi (Bakü)) tr.wikipedia.org
7. İngilizce Vikipedi — Maiden Tower (Baku)) en.wikipedia.org

Görsel: Maiden Tower in Baku 2015.jpg — AlixSaz, CC BY-SA 4.0