Bob Marley kimdir? Reggae ve Jamaika’dan dünyaya uzanan yol

Bob Marley, silahlı saldırıda yaralandıktan iki gün sonra Kingston’da yeniden sahneye çıktı. Siz bu yazıda onun şarkılarını, Rastafari bağını ve Jamaika tarihindeki yerini öğreneceksiniz. 5 Aralık 1976 tarihli Smile Jamaica konseri, hayatındaki bu dönüm noktalarından biriydi. [1]

Tam adı Robert Nesta Marley olan sanatçı, Jamaikalı şarkıcı, söz yazarı ve gitaristti. Nine Mile’da başlayan yaşamı, Kingston’ın Trench Town mahallesinden uluslararası konser sahnelerine uzandı. Wailers ile yaptığı kayıtlar, reggae müziğinin uluslararası dinleyicilere ulaşmasına katkı sağladı. Bu yolculukta Rastafari yaşam biçimiyle Jamaika’nın siyasi gerilimleri de yer aldı. [1][2][3]

Bob Marley nereli, nerede doğdu ve nerede yaşadı?

Bob Marley, 6 Şubat 1945’te Jamaika’nın Saint Ann bölgesindeki Nine Mile köyünde doğdu. Jamaika, onun doğduğu sırada Britanya sömürgesi olarak yönetilen bir adaydı. Annesi Afro-Jamaikalı Cedella Malcolm, babası ise İngiliz Norval Sinclair Marley idi. Ailesinin geçmişiyle doğum yeri, biyografisinin Jamaika’nın sömürge dönemiyle kesiştiği somut noktalardır. [1]

Marley, 1950’lerin sonunda Kingston’a taşınarak yoksul Trench Town mahallesine yerleşti. Bu mahalle, onun müzikal gelişiminde belirleyici olan karşılaşmalara ev sahipliği yaptı. Bob Marley, Bunny Wailer ve Peter Tosh, 1963’te burada bir araya geldi. Üç müzisyen, Joe Higgs’in müzik eğitimi çevresinde Wailers’ın çekirdeğini oluşturdu. Dolayısıyla Trench Town, Marley’nin hayatında hem yaşadığı mahalle hem müzikal buluşma yeriydi. [3]

Marley’nin Jamaika dışındaki çalışma ve kayıt yerleri arasında Delaware ve Londra da bulunuyordu. 1966’da Delaware’de çalışan sanatçı, 1976 saldırısından sonra Londra’da yaşadığı dönemde kayıtlar yaptı. Exodus ve Kaya albümleri, Londra’da geçirdiği bu dönemin kayıtları arasındaydı. Siz Jamaika gezisi planlarken Nine Mile ile Kingston’ı bu yaşam çizgisi üzerinden düşünebilirsiniz. Doğduğu köy ve müziğini geliştirdiği mahalle, hayatının farklı dönemlerine karşılık gelir. [1][3]

Reggae ve Rastafari, Bob Marley’nin hayatında nasıl birleşti?

Jamaika reggae müziği, Batı Kingston’ın dışlanmış toplulukları içinde gelişen bir müzik geleneğidir. UNESCO’nun anlatımında reggae, ska ve rocksteady sonrasında biçimlenen bir müzik olarak tanımlanır. Marley’nin Trench Town’daki gelişimi, bu nedenle reggae’nin toplumsal çevresiyle birlikte okunabilir. UNESCO, Jamaika reggae müziğini 2018’de İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi’ne aldı. [3][4]

Rastafari ise 1930’ların Jamaika’sında beyaz sömürge baskısına tepki olarak gelişti. Marley, Haile Selassie’nin Nisan 1966’daki Jamaika ziyaretinin ardından Rastafari yaşam biçimini benimsedi. Aynı süreçte saçlarını dreadlock biçiminde uzatmaya başlayan sanatçının yaşamı da değişti. Rastafari’nin mesajı, 1970’lerde Bob Marley ve Peter Tosh aracılığıyla dünya çapında yayıldı. Böylece Marley’nin müzik yolculuğuyla Rastafari’nin uluslararası dolaşımı aynı dönemde birbirine bağlandı. [3][5]

Marley’nin müziğinde Afrika ile dayanışmanın somut karşılıklarından biri Zimbabwe’deki konseriydi. Sanatçı ve Wailers, Nisan 1980’de Zimbabwe’nin bağımsızlık kutlamalarında sahne aldı. Jamaika’dan çıkan grubun bu performansı, biyografiyi başka bir ülkenin bağımsızlık kutlamalarıyla buluşturur. Siz Marley’yi dinlerken Trench Town, Rastafari ve Zimbabwe bağlantılarını birlikte değerlendirebilirsiniz. Bu yerler ve düşünceler, şarkıcının uluslararası yolculuğunun farklı parçalarını oluşturur. [6]

Bob Marley şarkıları: One Love ve Could You Be Loved nerede duruyor?

Marley, 1962’de yapımcı Leslie Kong için ilk kayıtları arasındaki Judge Not’ı kaydetti. Wailers’ın ilk hit şarkısı ise grubun erken dönemindeki Simmer Down oldu. Uluslararası dinleyici kitlesi, Island Records dönemindeki Catch a Fire ve Burnin’ albümleriyle genişledi. Her iki albüm de 1973’te yayımlanarak grubun kayıt tarihinde aynı yılı paylaştı. [1][2][3]

Eric Clapton, 1974’te I Shot the Sheriff yorumunu ABD Billboard Hot 100 zirvesine taşıdı. Bu başarı, Marley’nin uluslararası tanınırlığını artıran gelişmeler arasında yer aldı. Marley’nin kariyerini takip ederken kendi kayıtlarıyla başka müzisyenlerin yorumları böylece kesişir. [3]

One Love’ın ilk kaydı, 1965 tarihli The Wailing Wailers albümünde yer aldı. Daha sonraki One Love/People Get Ready düzenlemesi ise 1977 tarihli Exodus’ta bulunur. Aynı şarkıyı ararken karşılaşacağınız bu kayıtlar, farklı albümlere ve yıllara aittir. Three Little Birds de 1977 tarihli Exodus albümünde yer alan şarkılardandır. Şarkının single olarak yayımlanması ise daha sonra, 1980 yılında gerçekleşti. [1][7]

Bob Marley’nin yazdığı Could You Be Loved, 1980’de Uprising albümünden yayımlanan bir single’dır. Şarkı, reggae ile disco öğelerini birleştiren yapısıyla albümdeki yerini aldı. Daha sonra 1984’te yayımlanan Legend derlemesinin şarkıları arasına da katıldı. Siz günlük dinleme listenizde Exodus ve Uprising kayıtlarını yan yana getirebilirsiniz. Böylece One Love, Three Little Birds ve Could You Be Loved’ı albümleriyle eşleştirebilirsiniz. [8]

Bob Marley, Jamaika’nın siyasi tarihinde neden anılıyor?

Marley, 3 Aralık 1976’da Kingston’daki evine düzenlenen silahlı saldırıda yaralandı. Eşi Rita ve menajeri Don Taylor da aynı saldırıda yaralananlar arasındaydı. Sanatçı, iki gün sonra yaralı hâlde Smile Jamaica konserinde sahneye çıktı. Dolayısıyla 1976’daki konserin hikâyesi, hemen öncesinde yaşanan bu saldırıyla birlikte anlatılır. [1]

Saldırının gerekçesine ilişkin siyasi açıklamalar, kesinleşmiş bir neden gibi sunulmamalıdır. Bir kurama göre Smile Jamaica konseri, Başbakan Michael Manley’ye destek sayıldı. Bu yoruma göre Marley, konserin böyle algılanması nedeniyle silahlı saldırının hedefi oldu. TIME’ın aktardığı değerlendirmeler ise sanatçının şiddeti azaltma amacını öne çıkarır. Bu değerlendirmelerde Marley’nin önceliği, iki partiden birini desteklemekten çok şiddeti azaltmaktı. [9]

22 Nisan 1978’de Kingston’da düzenlenen One Love Peace Concert, başka bir somut buluşmaydı. Marley, Başbakan Michael Manley ile muhalefet lideri Edward Seaga’yı sahnede el ele buluşturdu. Bu olay, sanatçının Jamaika’daki siyasi gerilimlerle ilişkisinin belgelenmiş örnekleri arasında bulunur. One Love şarkısıyla One Love Peace Concert, böylece biyografide ayrı olaylar olarak durur. Şarkının 1965 ve 1977 kayıtları bulunurken, liderlerin sahnedeki buluşması 1978’de gerçekleşti. [1][3]

Bob Marley neden öldü, nasıl tedavi gördü?

Marley’ye 1977 yazında, sağ ayak başparmağındaki sorunların ardından akral lentijinöz melanom teşhisi konuldu. Muayeneye yol açan belirtiler arasında ayak başparmağındaki ağrı ve tırnak sorunları bulunuyordu. Tanının tarihi, Exodus’un yayımlandığı yılla sanatçının hastalık sürecini aynı kronolojide buluşturur. Hastalığın adı ve teşhis zamanı, ölümünü anlamak için temel olgulardır. [1][10]

Marley, ayak parmağının kesilmesini reddetti; buna karşılık başka bir cerrahi işlemi kabul etti. Kanserli tırnak yatağı çevresindeki dokular çıkarıldı ve uyluğundan alınan deri nakledildi. Bu ayrıntı, kabul ettiği tedavinin kapsamını somut olarak açıklamaya yardımcı olur. Parmak kesilmesini reddetmesiyle doku çıkarılmasını kabul etmesi, tedavi sürecindeki farklı kararlardı. [10]

Marley, 11 Mayıs 1981’de Miami’deki bir hastanede melanom nedeniyle hayatını kaybetti. Öldüğünde 36 yaşındaydı; Jamaika’da 21 Mayıs 1981’de devlet cenaze töreni düzenlendi. Sanatçı, doğduğu Nine Mile köyündeki anıt mezara defnedilerek doğum yerine döndü. Böylece Nine Mile, biyografisinde hem doğduğu hem de defnedildiği yer olarak bulunur. [1][11][12]

Kısa kronoloji

Marley’nin yaşamındaki kayıtlar, konserler ve siyasi karşılaşmalar aşağıdaki tarihlerde bir araya gelir. Çizelge, Nine Mile’daki doğumundan reggae’nin 2018’de UNESCO listesine alınmasına kadar uzanır. [1][3][4][6][8][11]

1. 6 Şubat 1945 Jamaika’nın Nine Mile köyünde doğdu.
2. 1950’lerin sonu Kingston’a taşındı ve Trench Town’a yerleşti.
3. 1962 Leslie Kong için Judge Not kaydını yaptı.
4. 1963 Bunny Wailer ve Peter Tosh ile Wailers’ın çekirdeğini oluşturdu.
5. 10 Şubat 1966 Rita Anderson ile Kingston’da evlendi.
6. 1973 Catch a Fire ve Burnin’ albümleri yayımlandı.
7. 3 Aralık 1976 Kingston’daki evinde silahlı saldırıda yaralandı.
8. 5 Aralık 1976 Smile Jamaica konserinde sahneye çıktı.
9. 1977 Exodus yayımlandı ve Marley’ye melanom teşhisi konuldu.
10. 22 Nisan 1978 Manley ve Seaga’yı konser sahnesinde el ele buluşturdu.
11. Nisan 1980 Zimbabwe’nin bağımsızlık kutlamalarında Wailers ile sahne aldı.
12. 1980 Could You Be Loved’ı içeren Uprising albümü yayımlandı.
13. 11 Mayıs 1981 Miami’de melanom nedeniyle 36 yaşında öldü.
14. 21 Mayıs 1981 Jamaika’da devlet cenaze töreni düzenlendi.
15. 2018 Jamaika reggae müziği UNESCO’nun kültürel miras listesine alındı.

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Marley, 1966’da Delaware’de Donald Marley adını kullanarak farklı işlerde çalıştı. DuPont’ta laboratuvar yardımcılığı yaptı; Chrysler fabrikasında ise montaj hattında işçi olarak çalıştı. Bu çalışma hayatı, aynı yıl Rastafari yaşam biçimini benimseyen müzisyenin biyografisinde bulunur. Günlük hayatla bağ kurmak isteyen okur için Delaware dönemi somut bir örnektir. Marley’nin yaşamında stüdyo kayıtlarının yanında laboratuvar ve fabrika işleri de vardı. [3]

1976 tarihli Rastaman Vibration albümündeki War, sözlerinin kaynağı bakımından dikkat çeker. Şarkının sözleri, Haile Selassie’nin 1963’te Birleşmiş Milletler’de yaptığı konuşmadan uyarlandı. Uprising’deki 1980 tarihli Redemption Song ise Marley’nin yalnızca akustik gitarıyla seslendirdiği eserdir. Bu şarkı, Marcus Garvey’nin bir konuşmasından düşünceler de aktarır. Bob Marley sözlerini merak edenler için iki eserin konuşmalarla bağlantısı somut başlangıçlardır. [3][13]

Kingston’daki Bob Marley Müzesi, sanatçının 1975’te satın aldığı evde ziyaretçilerini ağırlar. Marley, bu yapıyı 1981’deki ölümüne kadar evi olarak kullanmaya devam etti. Siz Kingston gezinizde müzeyi, sanatçının yaşadığı bir adres olarak değerlendirebilirsiniz. Nine Mile’daki anıt mezar ise yaşam öyküsünün başka bir durağına karşılık gelir. Müze ile mezar, Kingston ve Nine Mile olmak üzere farklı yerlerde bulunur. [12][14]

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. English Wikipedia — Bob Marley en.wikipedia.org
2. Türkçe Vikipedi — Bob Marley tr.wikipedia.org
3. Bob Marley resmî sitesi — History bobmarley.com
4. UNESCO — Reggae music of Jamaica ich.unesco.org
5. Associated Press — Bob Marley ve Rastafari inancı apnews.com
6. PBS American Masters — Bob Marley’s life and career timeline pbs.org
7. English Wikipedia — Three Little Birds en.wikipedia.org
8. English Wikipedia — Could You Be Loved en.wikipedia.org
9. TIME — Bob Marley’nin siyaseti ve 1976 saldırısı time.com
10. AIM at Skin Cancer Foundation — Bob Marley and Acral Lentiginous Melanoma aimatskincancer.org
11. Associated Press — Today in History: May 11, Bob Marley dies at 36 apnews.com
12. English Wikipedia — Nine Mile, Jamaica en.wikipedia.org
13. English Wikipedia — Redemption Song en.wikipedia.org
14. Bob Marley Museum — About the Bob Marley Museum bobmarleymuseum.com

Görsel: Bob Marley – Statue – Kingston – Jamaica.jpg — Avda, CC BY-SA 3.0