Nedimeler tablosu ne anlatıyor, aynadakiler kim?

Velázquez’in 1656 tarihli Nedimeler tablosunda, kral ve kraliçe arka duvardaki aynada görünür. Eser, Madrid Alcázar Sarayı’nda prenses Margarita Teresa’yı, maiyetini ve çalışan ressamı gösterir. Aynadaki kişiler, prensesin anne ve babası IV. Felipe ile Avusturyalı Mariana’dır. [1]

Yaklaşık beş yaşındaki Margarita’nın çevresindeki hareketler, sahneyi okumak için somut ipuçları verir. Siz bu yazıda kişileri tanıyacak, aynadaki yansımaya ilişkin farklı açıklamaları öğreneceksiniz. Ardından eserin Prado’daki yerini, geçirdiği onarımları ve sonradan değişen ayrıntılarını inceleyeceksiniz. [1][2]

Nedimeler ne demek, nedimeler ne yapar?

İspanyolca Las Meninas başlığı, sarayda prenseslere eşlik eden maiyet kadınlarını ifade eder. Türkçedeki Nedimeler adı da eserdeki bu saray görevlilerine karşılık gelir. Margarita Teresa’nın yanındaki nedimeler, María Agustina Sarmiento ve Isabel de Velasco’dur. Başlığı anlamak için önce bu kişilerin prensese eşlik etmesine bakabilirsiniz. [1][2]

María Agustina Sarmiento, Margarita’nın önünde diz çökerek tepsi üzerindeki kırmızı búcaro kabını sunar. Isabel de Velasco ise prensesin yanında reverans yapmaya hazırlanır biçimde gösterilir. Böylece Velázquez, aynı sahnede iki nedimenin farklı hareketlerine yer verir. Nedimelerin ne yaptığını arıyorsanız, bu iki hareket tabloda doğrudan görülebilir. [2]

Siz sahneyi incelerken önce María Agustina’nın sunduğu kırmızı kabı bulabilirsiniz. Ardından Isabel de Velasco’nun duruşuna bakarak prensesle kurduğu ilişkiyi karşılaştırabilirsiniz. Gündelik hayatta bir aile fotoğrafını incelerken de benzer biçimde kişilerin hareketlerine bakarsınız. Burada karşılaştırmayı somutlaştıran ayrıntılar, sunulan kap ile reveransa hazırlanan nedimedir. [2]

Las Meninas adı, tablonun yapıldığı tarihten çok sonra Prado kataloğuna girdi. Pedro de Madrazo’nun hazırladığı 1843 baskısı, bu başlığın katalogdaki ilk kullanımıdır. Dolayısıyla bugün eseri ararken kullandığınız adın da kendine ait bir tarihi bulunur. Bu tarih, 1656’daki yapım ile 1843’teki adlandırmayı birbirinden ayırmayı gerektirir. [1][3]

Nedimeler tablosunun konusu ve hikâyesi nedir?

Nedimeler’in sahnesi, Madrid Alcázar Sarayı’nın Cuarto del Príncipe bölümündeki bir odada geçer. Merkezdeki Margarita Teresa, IV. Felipe ile Avusturyalı Mariana’nın 1651 doğumlu kızıdır. Prenses, Velázquez’in 1656 yılında tamamladığı resimde yaklaşık beş yaşında görünür. Konuyu izlerken başlangıç noktanız, bu çocuğun çevresindeki saray topluluğu olabilir. [1][2]

Velázquez, tablonun solunda büyük bir tuvalin başında çalışan ressam olarak kendisini resmetmiştir. Böylece resimde yalnızca prensesin çevresindeki kişiler değil, tuvalinin başında çalışan sanatçı da bulunur. Siz soldaki ressamı fark ettiğinizde sahnenin kuruluşuna ilişkin başka bir soru belirir. Velázquez’in çalıştığı büyük tuvalde hangi görüntünün bulunduğu, aynaya ilişkin yorumlarla birlikte düşünülür. [1][2]

Sağ tarafta Mari Bárbola ile Nicolasito Pertusato adlı saray mensupları bulunur. Onların arkasında Marcela de Ulloa ve bir maiyet görevlisi yer alır. Nicolasito Pertusato, ön plandaki mastif köpeğini ayağıyla dürterken gösterilmiştir. Bu hareketi bulmak, sağ taraftaki kişileri birbirinden ayırmanız için somut bir başlangıçtır. [1]

Arkadaki aydınlık kapıda duran José Nieto, kraliçenin saray görevlisi olarak tanımlanır. Onu, arka duvardaki aynada görünen IV. Felipe ve Mariana ile karıştırmamak gerekir. Kapıdaki kişi ile aynadaki çift, resmin arka bölümünde farklı yerlerde bulunur. Böylece sahneyi incelerken kapıyı ve aynayı ayrı ayrı takip edebilirsiniz. [1]

Tablonun hikâyesini, Margarita’nın çevresindeki bu kişilerin birlikte gösterilmesi üzerinden okuyabilirsiniz. María Agustina kap sunar, Isabel reveransa hazırlanır, ressam ise tuvalinin başındadır. Prado’nun yorumu, bu saray sahnesini görme ve temsil sorularıyla birlikte ele alır. Dolayısıyla konu, kişilerin kimlikleri kadar görüntüye nasıl baktığınızla da bağlantılıdır. [1][2]

Velázquez’in aynasındaki kişiler kim, yansıma neden tartışılıyor?

Arka duvardaki aynada İspanya Kralı IV. Felipe ile Avusturyalı Mariana görülür. Tartışmanın odağında, aynadaki kişilerin kimliğinden çok yansımanın nereden geldiği bulunur. Aynı çiftin görüntüsü, resmin kuruluşuna ilişkin farklı açıklamalara yol açmıştır. Bu ayrımı korumak, aynaya ilişkin yorumları birbirine karıştırmadan okumanızı sağlar. [1][2]

Yaygın okumaya göre IV. Felipe ile Mariana, resmedilen alanın önünde durmaktadır. Konumları, tabloya bakan izleyicinin bulunduğu yere yakın bir nokta olarak düşünülür. Bu açıklamada ayna, kral ve kraliçenin kendilerini doğrudan yansıtan bir yüzeydir. Siz de bu okumayı izlerken kendi durduğunuz yerle çiftin konumunu ilişkilendirebilirsiniz. [2]

H. W. Janson ile Joel Snyder, yansıma için farklı bir açıklama savunur. Onlara göre ayna, IV. Felipe ile Mariana’nın tuvaldeki portrelerini yansıtmaktadır. Buradaki tuval, Velázquez’in önünde duran ve ön yüzünü göremediğimiz büyük tuvaldir. Dolayısıyla bu yorumda aynaya ulaşan görüntü, çiftin kendisinden değil resmedilmiş portrelerinden gelir. [2]

Prado, aynayı görme eylemi, temsil ve gerçeklikle resim arasındaki sınır üzerinden yorumlar. Bu yaklaşımda IV. Felipe ile Mariana’nın görüntüsü, izleyicinin yerini düşünmeye yöneltir. Siz aynaya bakarken yalnızca iki kişinin kimliğini çözmekle yetinmeyebilirsiniz. Velázquez’in görünmeyen tuvaliyle aynadaki görüntü arasındaki ilişkiyi de inceleyebilirsiniz. [1]

Gündelik hayatta aynalı bir odada fotoğraf çekerken yansımanın kaynağını kontrol edersiniz. Nedimeler’de de IV. Felipe ile Mariana’nın görüntüsü benzer bir dikkat gerektirir. Önce aynadaki çifti belirleyip ardından iki açıklamayı ayrı ayrı düşünebilirsiniz. Böylece kişilerin kimliğiyle yansımanın nasıl oluştuğuna ilişkin tartışmayı birbirinden ayırırsınız. [1][2]

Nedimeler tablosu nerede sergileniyor, boyutları ne kadar?

Nedimeler, Madrid’deki Museo Nacional del Prado’nun 012 numaralı salonunda sergilenmektedir. Velázquez’in bu eseri, Prado’nun kayıtlarında tuval üzerine yağlıboya olarak tanımlanır. Yüksekliği 320,3 santimetre, genişliği ise 279,1 santimetre olarak verilir. Dolayısıyla ziyaret planınızda kullanabileceğiniz temel bilgiler, müze adı ve salon numarasıdır. [1]

Bu ölçüler, ekranda gördüğünüz görüntüyü gerçek boyutuyla karşılaştırmanız için somut bir dayanak sağlar. Siz 320,3 santimetrelik yüksekliği düşünerek resmin fiziksel ölçeğini gözünüzde canlandırabilirsiniz. İncelemeye Margarita Teresa’dan başlayıp soldaki ressama, ardından arkadaki aynaya geçebilirsiniz. Son olarak José Nieto’nun durduğu kapıyı ve sağdaki saray mensuplarını arayabilirsiniz. [1]

Eser, Prado Müzesi’nin kurulduğu 1819 yılında müze koleksiyonuna girmiştir. Bugünkü sergileme yeriyle tablonun içindeki mekânı birbirinden ayırmak burada yardımcı olur. Resmedilen oda Madrid Alcázar Sarayı’ndadır; eserin bulunduğu müze ise Prado’dur. Bu iki yer, tablonun konusu ve sonraki tarihi içinde farklı roller taşır. [1][2]

Kısa kronoloji

Nedimeler’in 1656’daki yapımını, sonraki adlandırma ve onarım aşamalarıyla birlikte izleyebilirsiniz. Aşağıdaki kronoloji, eserin saraydan Prado koleksiyonuna uzanan tarihindeki somut durakları birleştirir. Picasso’nun serisi ise Velázquez’in tablosundan hareketle üretilmiş ayrı eserler olarak bu çizelgede bulunur. [1][2][3][4][5][6][7]

1. 1651 Tablonun merkezindeki Margarita Teresa doğdu.
2. 1656 Velázquez, Nedimeler’i yaptı.
3. 1659 Velázquez Santiago Nişanı’nı aldı; resimdeki kırmızı haç sonradan eklendi.
4. 1666 Eser, Alcázar envanterinde imparatoriçenin nedimeleri ve cüce bir kadınla portresi olarak tanımlandı.
5. 1734 Tablo Alcázar yangınında zarar gördü; sonrasında Juan García de Miranda tarafından onarıldı.
6. 1819 Nedimeler, Prado koleksiyonuna girdi.
7. 1843 Las Meninas adı Prado kataloğunda ilk kez kullanıldı.
8. 1928 Mevcut çerçeve, Hijos de José Cano atölyesine sipariş edildi.
9. 1957 Picasso, Las Meninas’tan hareketle 58 yağlıboyalık bir seri üretti.
10. 1968 Picasso’nun serisi, Mayıs ayında Barcelona’daki Picasso Müzesi’ne ulaştı.
11. 1984 John Brealey ve Prado ekibi, temizlik ve rötuş çalışmalarını gerçekleştirdi.

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Velázquez’in göğsündeki Santiago Nişanı’nın kırmızı haçı, 1656 tarihli resme sonradan eklenmiştir. Ressam bu nişanı 1659 yılında aldığı için iki tarihi ayırmak gerekir. Siz portreyi incelerken göğüsteki haçı, tablonun ilk yapımından sonraki bir değişiklik olarak düşünebilirsiniz. Böylece tek bir ayrıntı, eserin farklı tarihlerde geçirdiği değişimleri görünür kılar. [2]

Kızılötesi inceleme, Velázquez’in kendi başını başlangıçta farklı bir yöne eğik çizdiğini ortaya koymuştur. Son resimde gördüğünüz baş duruşu, bu ilk çizimden farklıdır. Bu bulgu, ressamın kendi portresi üzerinde çalışırken bir değişiklik yaptığını gösterir. Dolayısıyla soldaki Velázquez figürü, yalnızca kimliğiyle değil, yapım sırasında değişen duruşuyla da incelenebilir. [2]

Eserin 1666 Alcázar envanterindeki tanımı, bugün kullanılan Las Meninas başlığından farklıydı. Envanter, imparatoriçenin nedimeleri ve cüce bir kadınla portresinden söz ediyordu. Las Meninas adıysa Pedro de Madrazo’nun 1843 tarihli Prado kataloğunda kullanıldı. Bu iki kayıt, aynı eserin farklı dönemlerde nasıl adlandırıldığını karşılaştırmanıza olanak verir. [3]

Nedimeler’in mevcut ahşap çerçevesi, 1928 yılında Madrid’deki bir atölyeye sipariş edilmiştir. Siparişi alan atölyenin adı, Prado kaydında Hijos de José Cano olarak geçer. Bu nedenle çerçevenin tarihini, Velázquez’in 1656’da yaptığı resmin tarihinden ayrı değerlendirebilirsiniz. Müzedeki görünümü incelerken resim yüzeyi kadar onu çevreleyen bu parçayı da fark edebilirsiniz. [4]

1734 Alcázar yangınında zarar gören tablo, saray ressamı Juan García de Miranda tarafından onarıldı. 1984 restorasyonunda ise John Brealey eserin temizliğini gerçekleştiren isim oldu. Ardından Clara Quintanilla, Rocío Dávila ve Maite Dávila’dan oluşan Prado ekibi rötuşları yaptı. Böylece eserin korunma tarihinde hem yangın sonrası onarım hem sonraki restorasyon çalışması bulunur. [2][5]

Picasso’nun Nedimeler serisi, Velázquez’in eseriyle nasıl bağlantılı?

Pablo Picasso, 1957 yılında Las Meninas’tan hareketle 58 yağlıboyadan oluşan bir seri üretti. Çalışma yeri, Cannes yakınındaki La Californie evinin üst katındaki atölyesiydi. Bu seri, Velázquez’in tek tablosundan yola çıkan ayrı bir çalışma bütünü oluşturur. Siz iki sanatçıyı araştırırken 1656 tarihli eserle 1957 tarihli seriyi ayırabilirsiniz. [6]

Picasso’nun 58 resimlik serisi, Mayıs 1968’de Barcelona’daki Picasso Müzesi’ne ulaştı. Bağış, sanatçının dostu Jaume Sabartés’in anısına yaptığı bir bağış olarak kaydedilir. Dolayısıyla Madrid’de arayacağınız Velázquez tablosuyla Barcelona bağlantılı Picasso serisi farklı eserlerdir. Nedimeler adı üzerinden araştırma yaparken sanatçının adı ve tarih, bu ayrımı kolaylaştırır. [7]

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Museo Nacional del Prado — Las Meninas museodelprado.es
2. Wikipedia — Las Meninas en.wikipedia.org
3. [Museo Nacional del Prado — Meninas, Las [Velázquez]](https://www.museodelprado.es/aprende/enciclopedia/voz/meninas-las-velazquez/296ac38f-8bf6-439d-b13c-ed22de8c39de)
4. Museo Nacional del Prado — Marco de Las meninas museodelprado.es
5. Museo Nacional del Prado — We Restored Practically the Entire Velázquez Collection museodelprado.es
6. Museu Picasso Barcelona — Forgetting Velázquez: Las Meninas museupicassobcn.cat
7. Museu Picasso Barcelona — Museu Picasso, 50 años en Barcelona: La colección museupicassobcn.cat

Görsel: Las Meninas, by Diego Velázquez, from Prado in Google Earth.jpg — Diego Velázquez, Public domain