Mehmed II bio je sedmi osmanski sultan. U Turskoj je poznat kao Fatih Sultan Mehmed, odnosno Mehmed Osvajač. Ako ste ga tražili kao Mehmed II Osvajač, riječ je o istom čovjeku. Rođen je u Jedrenu (Edirne) 30. 3. 1432. Osvojio je Carigrad (İstanbul) s 21 godinom, a umro je u dobi od 49 godina. Ovaj vodič prati njegov život od Jedrena do Hünkârçayırıja kod Gebzea, oslanjajući se isključivo na provjerljive izvore.
Ko je bio otac Mehmeda II?
Njegov otac bio je sultan Murad II. Mehmed je bio Muradov četvrti sin, pa nije bilo izvjesno da će naslijediti prijesto. Majka mu je bila Huma hatun. Wikipedija na engleskom jeziku navodi da njeno porijeklo nije pouzdano poznato.
U proljeće 1443. mladi princ poslan je u Manisu kao namjesnik. S njim su otišla dvojica odgajatelja, zvanih lale: Kassabzâde Mahmud i Nişancı İbrâhim. Služba u provinciji bila je način da osmanski prijestolonasljednik nauči vladati prije dolaska u prijestolnicu.
Mehmed je dva puta bio na prijestolu. Prvi put vladao je od 1444. do 1446. Njegova druga vladavina počela je 1451. i trajala do smrti 1481. Osvajanje o kojem vjerovatno čitate dogodilo se tokom njegove druge vladavine.
Mehmed II i Carigrad: kako je tekla opsada
Pripreme su počele godinu ranije. Mehmed je 1452. dao sagraditi Rumelijsku tvrđavu (Rumeli Hisarı) kako bi spriječio da Istočnom Rimskom Carstvu (Bizantu) stigne pomoć sa sjevera.
Prema datumima koje navodi Halil İnalcık, sama opsada trajala je od 6. 4. 1453. do 29. 5. 1453. To su 54 dana. Ujutro 22. 4. 1453. dio osmanske flote prevučen je kopnom i spušten u Zlatni rog. Grad je pao 29. 5. 1453.
Mehmed je tog dana imao 21 godinu. Osvajanjem je okončano Bizantsko Carstvo. Donijelo mu je i nadimak Fatih, odnosno Osvajač, koji Turci i danas koriste.
Mehmed II protiv Vlada: šta se zaista dogodilo
Sukob s Vladom tema je o kojoj se najčešće postavljaju pitanja. Mehmed je 1462. krenuo u Vlašku protiv Vlada III. Podržao je Vladovog brata Radua kao vojvodu, odnosno vladara kneževine. Pohod se vodio zbog toga ko će upravljati Vlaškom, a ne kao lični dvoboj.
Druga sezona serije Rise of Empires: Ottoman obrađuje sukob Mehmeda i Vlada.
Pohodi nakon 1453.
Nisu svi pohodi bili uspješni. Mehmed je 1456. opsjedao Beograd. Grad je branio Janko Hunjadi i nije pao.
Godine 1461. krenuo je na Trapezunt (Trabzon). Grad se predao, a Trapezuntsko Carstvo prestalo je postojati. U bici kod Otlukbelija 11. 8. 1473. porazio je Uzun Hasana, vladara države Ak Kojunlu (Akkoyunlu).
U svom carstvu bavio se i gradnjom. Prema podacima Uprave nacionalnih palača, palača Topkapi građena je po Mehmedovoj naredbi između 1460. i 1478.
Pjesnik iza oklopa
Mehmed je pisao poeziju pod pjesničkim imenom Avnî. Njegove pjesme sabrane su u zbirci Avnî Dîvânı.
Poznavao je i jezike. Halil İnalcık navodi da je znao turski, grčki i slavenski. To je bilo značajno za vladara koji je upravljao gradom čiji su stanovnici govorili grčki i vodio pohode na Balkanu.
Od čega je umro Mehmed II: giht ili otrov?
Mehmed je umro 3. 5. 1481. u Hünkârçayırıju, kod Gebzea. Imao je 49 godina.
Zašto je Mehmed II umro? İnalcık navodi giht, koji se u osmanskim izvorima naziva nikris. Tvrdnja o trovanju zasniva se na jednom tumačenju zapisa hroničara Âşıkpaşazâdea. İnalcık napominje da je ne potvrđuje nijedan drugi izvor. Zato je pouzdan odgovor sljedeći: giht je navedena bolest, a trovanje nepotvrđeno tumačenje.
Ko je naslijedio Mehmeda II?
Njegov sin Bajazid II preuzeo je osmanski prijesto 1481. Naslijedio ga je iste godine kada je Mehmed umro u Hünkârçayırıju. Carstvo koje je Bajazid naslijedio tada se prostiralo od nekadašnje bizantske prijestolnice do Trapezunta i granice s Vlaškom.
Je li Mehmed II bio homoseksualac? Šta kažu izvori
Pitanje potječe iz jednog izvora. Historičar Halkokondil bilježi priču o seksualnom odnosu Mehmeda i Radua, Vladovog brata. Baki Tezcan u svojoj studiji tog odlomka iz 2025. naglašava da je pripovjedač bio pristrasan. Tezcan također smatra da priču ne treba odbaciti kao čistu izmišljotinu. Uravnotežen zaključak glasi: riječ je o jednom neprijateljski nastrojenom izvoru koji treba pažljivo čitati, a priča nije ni dokazana ni opovrgnuta.
Mehmed II u knjigama
Ako želite čitati više, tu je knjiga Franza Babingera, objavljena na turskom pod naslovom Fatih Sultan Mehmed ve Zamanı. Katalog biblioteke Turskog historijskog društva bilježi prijevod Dosta Körpea u drugom izdanju izdavača Alfa iz 2022., na 799 stranica.
Hronologija
- 30. 3. 1432. Rođen u Jedrenu.
- 1443. Poslan u Manisu kao namjesnik.
- 1444–1446. Prva vladavina.
- 1451. Drugi put preuzeo osmanski prijesto.
- 1452. Sagradio Rumelijsku tvrđavu.
- 6. 4. 1453. Počela opsada Carigrada.
- 22. 4. 1453. Dio osmanske flote prebačen kopnom u Zlatni rog.
- 29. 5. 1453. Pao Carigrad.
- 1456. Neuspjela opsada Beograda.
- 1461. Prestalo postojati Trapezuntsko Carstvo.
- 1462. Pohod u Vlašku protiv Vlada III.
- 11. 8. 1473. Uzun Hasan poražen kod Otlukbelija.
- 1478. Završena gradnja palače Topkapi iz Mehmedovog doba.
- 1480. Gentile Bellini naslikao njegov portret.
- 3. 5. 1481. Umro u Hünkârçayırıju; naslijedio ga Bajazid II.
Pojedinosti koje nećete pronaći u vodičima
Naručio je svoj portret iz Venecije. Mehmed je 1479. od Venecije zatražio slikara. Republika je poslala Gentilea Bellinija, koji je sultana naslikao 1480.
Želio je i kartu. Publikacija Univerziteta u Chicagu o evropskim kartografima i osmanskom svijetu bilježi da je Mehmed od Bellinija zatražio i kartu Venecije. Sultan je želio vidjeti suparnički grad, a ne samo da taj grad vidi njega.
Njegove pjesme sačuvane su u rukopisu s poznatom oznakom. Izdanje Fâtih Dîvânı ve Şerhi, koje je objavila Turska ustanova za rukopisna djela, zasniva se na rukopisu Ali Emîrî Manzum 305 iz biblioteke Millet.
Prebrojite kule. Rumelijska tvrđava ima 15 kula, od kojih su tri velike, i pet ulaznih kapija.
Često postavljana pitanja
Zašto je Mehmed II ubio brata?
Mehmed je bio četvrti sin Murada II. Izvori korišteni za ovaj članak ne opisuju sudbinu njegove braće, pa ovdje ne iznosimo pretpostavke.
Koliko je godina imao Mehmed II kada je osvojio Carigrad?
Imao je 21 godinu na dan pada grada, 29. 5. 1453. Osvajanjem je okončano Bizantsko Carstvo.
Od čega je umro Mehmed II?
Halil İnalcık navodi giht. Tvrdnja o trovanju zasniva se na jednom tumačenju Âşıkpaşazâdeovog zapisa i nije potvrđena drugim izvorima. Umro je 3. 5. 1481. kod Gebzea, u dobi od 49 godina.
Ko je naslijedio Mehmeda II?
Njegov sin Bajazid II preuzeo je prijesto 1481.
Izvori
- Wikipedija na turskom jeziku — II. Mehmed tr.wikipedia.org
- TDV Islamska enciklopedija — Halil İnalcık, MEHMED II islamansiklopedisi.org.tr
- Wikipedija na engleskom jeziku — Mehmed II en.wikipedia.org
- Ministarstvo kulture i turizma — Rumelijska tvrđava ktb.gov.tr
- Nacionalne palače — Palača Topkapi millisaraylar.gov.tr
- Ministarstvo kulture i turizma — Avnîjev (Fatihov) divan ekitap.ktb.gov.tr
- Nacionalna galerija — Sultan Mehmed II nationalgallery.org.uk
- Univerzitet u Chicagu — Evropski kartografi i osmanski svijet, str. 97 oi.uchicago.edu
- Turska ustanova za rukopisna djela — Katalog izdanja omeralibey.yek.gov.tr
- Generalna uprava za kulturna dobra i muzeje — Uprava muzeja istanbulskih tvrđava kvmgm.ktb.gov.tr
- Univerzitet Hokkaido — Dariusz Kołodziejczyk, Acta Slavica Iaponica 32 src-h.slav.hokudai.ac.jp
- Netflix Turska — Rise of Empires: Ottoman, službeni najavni video za 2. sezonu youtube.com
- Biblioteka Turskog historijskog društva — Fatih Sultan Mehmed ve Zamanı kutuphane.ttk.gov.tr
- Izdavačka kuća Univerziteta na Kreti — Baki Tezcan, Muški istospolni odnosi i rodno obilježeno pokroviteljstvo, str. 391–392 cup.gr
Image: Bellini, Gentile – Sultan Mehmet II.jpg — Gentile Bellini, Public domain
