Emevije (Emevîler) su bile muslimanska arapska dinastija koja je vladala od 661. do 750. godine, nakon razdoblja četverice halifa. Njihovu državu osnovao je Muavija I u Siriji. Proširila se preko sjeverne Afrike do Španije, a prema istoku do Srednje Azije i Sinda. Damask bio je njena prijestolnica tokom većeg dijela tog razdoblja.
Ako istražujete njihovu vezu s Turskom, važna su vam dva mjesta: Istanbul i Harran. Emevijska vojska bezuspješno je opsjedala Istanbul 717–718. godine. Harran je kasnije postao posljednja prijestolnica dinastije. Ova mjesta povezuju historiju osvajanja s njenim burnim završnim godinama.
Ko je osnovao Emevijski hilafet i gdje je nastao?
Muavija I uspostavio je emevijsku vlast 661. godine i ostao halifa do 680. godine. Dinastija je svoju moć najprije izgradila u Siriji. Ime je dobila po Benu Umejji, ogranku plemena Kurejš kojem je Muavija pripadao.
Muavija je odredio i način nasljeđivanja vlasti. Svog sina Jezida imenovao je nasljednikom i time uspostavio prenošenje hilafeta unutar iste porodice. Jezid I preuzeo je vlast 680. godine. Nasljedna vlast tako je postala jedno od glavnih obilježja emevijske uprave.
Takvo nasljeđivanje izazvalo je protivljenje. Protivnici su Muavijin izbor smatrali prelaskom s vlasti zasnovane na savjetovanju na dinastičku monarhiju. Muavija ga je branio kao način da spriječi novi građanski rat. Spor se ticao i izbora narednog vladara i osnove na kojoj halifa treba vladati.
Koja je bila prijestolnica Emevijskog hilafeta?
Damask je bio prijestolnica od 661. do 744. godine. Posljednji halifa, Mervan II, zatim je vladao iz Harrana. Taj grad ostao je prijestolnica do 750. godine. Zato je tačno nazvati Damask emevijskom prijestolnicom tokom većeg dijela vladavine dinastije. Ipak, time se izostavljaju njene posljednje godine.
Ako putujete u Tursku, Harran vam pruža neposrednu vezu s ovom širom historijom. U njemu je za vladavine Mervana II bilo središte emevijske vlasti. Ta uloga pripada završnom razdoblju prije nego što su Abasidi preuzeli centralnu vlast.
Karta Emevijskog hilafeta: dokle se prostirao na vrhuncu moći?
Na vrhuncu moći emevijska vlast dosezala je od Španije do Srednje Azije i granica Indije i Kine. Karta tog carstva obuhvata sjevernu Afriku, Iberijsko poluostrvo, Transoksaniju i Sind. Ove oblasti pokazuju dokle su osvajanja stigla na zapadu i istoku.
Kada čitate tu kartu, razlikujte osvojene teritorije od naslijeđenih. Egipat, Sirija, Irak i Iran već su bili osvojeni u vrijeme četverice halifa. Emevije su te teritorije naslijedile. Vlastitim širenjem dodale su nove oblasti postojećoj državi.
Historičari su različito objašnjavali ova osvajanja. Wellhausen je naglašavao arapsku političku moć. Della Vida smatrao je da objašnjenja koja potiskuju religiju u drugi plan nisu historijski dovoljna. Njihovo neslaganje odnosi se na značaj političkih i vjerskih motiva u istom procesu širenja.
Kako su emevijska osvajanja stigla do Afrike, Španije i Srednje Azije?
Snage pod vodstvom Hasana ibn Numana zauzele su Kartagu (Kartaca) 698. godine. Time je okončana istočnorimska (bizantska) vlast u sjevernoj Africi. Zauzimanje grada bilo je jedan od velikih prodora prema zapadu u emevijskom razdoblju.
Tarik ibn Zijad napao je Vizigotsko kraljevstvo 711. godine. Za približno pet godina osvojena je većina Hispanije. Ovim širenjem velik dio Iberijskog poluostrva došao je pod emevijsku vlast. Tada je počela i veza dinastije sa Španijom.
U istom razdoblju napredovali su i pohodi na istoku. Kutejba ibn Muslim predvodio je pohode između 705. i 715. godine. Buhara (Buhara) došla je pod emevijsku kontrolu 706–709, a zatim i Samarkand (Semerkant) 711–712. godine. Ova osvajanja proširila su vlast dinastije na Transoksaniju.
Osvajanje Sinda (Sind) počelo je 711. godine. Pohodi Muhammeda ibn Kasima proširili su emevijsku vlast u slivu Inda, na području današnjeg Pakistana. Španiju i Sind zato povezuje ista godina širenja, iako su se nalazili na veoma udaljenim krajevima države.
Širenje je nailazilo i na vojne prepreke. Meslema ibn Abdulmelik započeo je opsadu Istanbula 717. godine. Trajala je oko godinu i završila se neuspjehom, nakon što je Omer ibn Abdulaziz naredio povlačenje. Franci pod vodstvom Karla Martela porazili su muslimansku vojsku kod Poitiersa/Toursa 732. godine. Time su zaustavili napredovanje tog pohoda.
Vladari Emevijskog hilafeta: potpuni spisak
Između 661. i 750. godine vladalo je 14 halifa, ovim redom: Muavija I, Jezid I, Muavija II, Mervan I, Abdulmelik, Velid I, Sulejman, Omer ibn Abdulaziz, Jezid II, Hišam, Velid II, Jezid III, Ibrahim i Mervan II.
Tri vladavine olakšavaju praćenje ovog niza. Muavija I vladao je 661–680, Abdulmelik 685–705, a Hišam 724–743. godine. Pod Abdulmelikom je ojačala centralna vlast. Reforme su proširile upotrebu arapskog jezika u državnoj upravi.
Abdulmelik je bio pokrovitelj i jednog velikog sačuvanog spomenika. Kupola na stijeni u Jerusalemu dovršena je pod njegovim pokroviteljstvom 691. godine. Njegova vladavina povezuje promjene u upravi s monumentalnom gradnjom i promjenama novca.
Kako je izgledala zastava Emevijskog hilafeta?
Emevijske zastave povezuju se s bijelom bojom. Ona je kasnije postala jedna od četiri panarapske boje na savremenim arapskim zastavama. Kada govorite o historijskoj dinastiji, zapamtite bijelu kao boju koja se prvenstveno veže za nju.
Kako se izgovara naziv Emevije?
Merriam-Webster navodi engleski izgovor naziva „Umayyad” kao ü-ˈmī-əd. Oznaka naglaska stoji ispred srednjeg sloga. Sam naziv upućuje na ogranak Benu Umejja iz plemena Kurejš. Tako se uobičajeni engleski naziv dinastije povezuje s Muavijinim porodičnim porijeklom.
Pojedinosti koje nećete naći u turističkim vodičima
Zlatni dinar Abdulmelika iz 695. godine, koji se čuva u Britanskom muzeju, prikazuje halifu u stojećem položaju. Prečnik mu je 20 milimetara, a težina 4,01 gram. Ovaj mali predmet možete povezati sa svakodnevicom preko novca u svom novčaniku. Kovanica nosi javnu poruku, uz svoju novčanu vrijednost.
Abdulmelik je tu poruku promijenio u roku od nekoliko godina. Napustio je novac s prikazom vladara u stojećem položaju. Uveo je novac čiji su izgled određivali natpisi, uglavnom preuzeti iz Kur'ana. Raniji dinar i kasniji natpisi pokazuju konkretnu promjenu u načinu na koji se njegova vlast predstavljala.
U Kusajr Amri (Kusayr Amra) u Jordanu, emevijska građevina iz osmog vijeka čuva zidne slike u prijemnoj dvorani i kupatilu. Na njima su ljudi, životinje i prizori lova. Uz natpise na novcu i monumentalnu arhitekturu dinastije, ove slike predstavljaju još jedan oblik sačuvanih vizuelnih svjedočanstava.
Topla prostorija kupatila u Kusajr Amri ima kupolu ukrašenu prikazima zodijaka. Na njoj je sačuvana jedna od najstarijih preživjelih karata neba na kupoli. Ova građevina tako u istom prostoru povezuje kupanje, oslikane prizore i prikaze nebeskog svoda.
Zašto je pao Emevijski hilafet?
Nejednak odnos prema stanovništvu doprinio je rastu otpora dinastiji. Nearapski muslimani nisu imali ista prava kao arapski muslimani. To je pojačalo društvene napetosti u oblastima poput Iraka i istočnog Irana. Državu su opterećivali i odnosi među njenim muslimanskim podanicima i sukobi unutar vladajuće porodice.
Steven C. Judd objašnjava slom dinastičkim krizama, nedovoljnim prihodima i ograničenjima carskog sistema zasnovanog na osvajanju. Ovi pritisci pružaju šire objašnjenje od samog završnog vojnog poraza. Dinastija se suočavala s problemima nasljeđivanja vlasti, prihoda i nastavka širenja.
Ebu Muslim el-Horasani pokrenuo je abasidski ustanak u Horasanu (Horasan) 747. godine. Pokret je posebno podržavalo nearapsko muslimansko stanovništvo poznato kao mevalije. U prvom mjesecu 750. godine Mervan II poražen je u bici na Velikom Zabu. Emevijski hilafet se srušio, a centralnu vlast preuzeli su Abasidi.
Emevije u Španiji i Kordopski hilafet
Emevijska vlast u Španiji nastavila se nakon pada istočnog hilafeta. Abdurrahman I pobjegao je pred Abasidima i osnovao nezavisnu državu u Endelusu. Pobjedom kod Musare 15. 5. 756. osigurao je kontrolu nad Kordobom (Kurtuba) i postavio temelje te države.
Abdurrahman I koristio je titulu emira iako je vladao nezavisno. Titula halife uvedena je kasnije. Abdurrahman III proglasio se halifom 929. godine. Time je počeo emevijski Kordopski hilafet, koji je trajao do 1031. godine.
Kada upoređujete datume, razlikujte ova razdoblja. Hilafet sa sjedištem u Siriji trajao je od 661. do 750. godine. Država u Španiji nastala je 756, a Kordopski hilafet 929. godine. Porodična veza opstala je uprkos promjenama sjedišta i vladarske titule.
Hronologija
- 661: Muavija I započinje dinastičku vlast Emevija.
- 680: Jezid I postaje halifa.
- 691: Dovršena je Kupola na stijeni.
- 698: Emevijske snage zauzimaju Kartagu.
- 711: Počinju osvajanja na Iberijskom poluostrvu i u Sindu.
- 717–718: Opsada Istanbula završava se neuspjehom.
- 732: Muslimanska vojska poražena je kod Poitiersa/Toursa.
- 744: Harran postaje prijestolnica za vladavine Mervana II.
- 747: Ebu Muslim pokreće abasidski ustanak u Horasanu.
- 750: Poraz na Velikom Zabu dovodi do pada hilafeta.
- 756: Abdurrahman I uspostavlja emevijsku vlast sa sjedištem u Kordobi.
- 929: Abdurrahman III proglašava se halifom.
- 1031: Kordopski hilafet prestaje postojati.
Često postavljana pitanja
Ko je osnovao Emevijski hilafet?
Muavija I osnovao je dinastiju sa sjedištem u Siriji 661. godine. Ime je dobila po ogranku njegove porodice unutar plemena Kurejš, Benu Umejji.
Koja je bila prijestolnica Emevijskog hilafeta?
Damask je bio prijestolnica 661–744. godine. Harran je imao tu ulogu pod Mervanom II 744–750. godine.
Zašto je pao Emevijski hilafet?
Oslabile su ga dinastičke krize, finansijski pritisci i društvene napetosti. Abasidski ustanak počeo je 747. godine. Poraz Mervana II na Velikom Zabu u prvom mjesecu 750. godine doveo je do sloma hilafeta.
Je li Kordoba pripadala istom hilafetu?
Kordoba je pripadala kasnijem razdoblju emevijske vlasti. Abdurrahman I osnovao je svoju državu 756. godine kao emir. Abdurrahman III preuzeo je titulu halife 929. godine.
Izvori
- Vikipedi — Emevije tr.wikipedia.org
- TDV enciklopedija islama — Emevije islamansiklopedisi.org.tr
- Wikipedia — Emevijski hilafet en.wikipedia.org
- Muzej bez granica — Emevije islamicart.museumwnf.org
- Steven C. Judd — Emevijski hilafet, Enciklopedija carstava onlinelibrary.wiley.com
- Andrew Marsham — Historija Emevija, Oxfordske bibliografije academic.oup.com
- Metropolitanski muzej umjetnosti — Umjetnost emevijskog razdoblja metmuseum.org
- Britanski muzej — Zlatni dinar Abdulmelika britishmuseum.org
- Muzej Ashmolean — Dinar s prikazom halife u stojećem položaju ashmolean.org
- UNESCO-ov centar za svjetsku baštinu — Kusajr Amra whc.unesco.org
- TDV enciklopedija islama — Abdurrahman I islamansiklopedisi.org.tr
- Njemački arheološki institut — ChronOntology, Kordopski hilafet chronontology.dainst.org
- Merriam-Webster — Umayyad merriam-webster.com
FAQ
Ko je osnovao Emevijski hilafet?
Muavija I osnovao je 661. godine emevijsku dinastiju sa sjedištem u Siriji. Ime je dobila po ogranku Benu Umejja iz plemena Kurejš.
Koja je bila prijestolnica Emevijskog hilafeta?
Damask je bio prijestolnica od 661. do 744. godine. Za vladavine Mervana II prijestolnica je postao Harran, koji je tu ulogu imao od 744. do 750. godine.
Zašto je pao Emevijski hilafet?
Dinastičke krize, nedovoljni prihodi i nejednak odnos prema nearapskim muslimanima oslabili su emevijsku vlast. Abasidski ustanak počeo je 747. godine. Poraz Mervana II na Velikom Zabu u prvom mjesecu 750. godine doveo je do pada hilafeta.
Je li Kordopski hilafet bio isti kao raniji Emevijski hilafet?
Pripadao je kasnijem razdoblju emevijske vlasti u Španiji. Abdurrahman I osnovao je nezavisnu državu 756. godine kao emir. Abdurrahman III proglasio se halifom 929. godine, a Kordopski hilafet trajao je do 1031. godine.
Image: Umayyad Caliphate 746.jpg — أبو العباس, CC BY-SA 4.0
