Yaklaşık 15 bin yıllık Natuf buluntuları arasında, kuşları betimleyen küçük kil figürinler bulunuyor. Bu figürinler, tarım yaygınlaşmadan önce kuşların sanatsal betimlemelere konu olduğunu gösteriyor. Siz burada çocukların üretimdeki olası payını ve öykü anlatımı yorumunun dayanaklarını öğreneceksiniz. [1][2]
Tanınabilir 15 figürinin 11’inin kuş olması, araştırmanın açıklamaya çalıştığı başlıca özelliklerden biri. Bazı parçalar üzerindeki parmak izleri, bunları biçimlendiren ellere ilişkin ipuçları da taşıyor. Buluntuların yerlerini, yapım özelliklerini ve kullanım amaçlarına ilişkin yorumları birlikte inceleyelim. [1][2]
Natuf avcı-toplayıcıları kimdi, nerede yaşıyordu?
Natuf kültürü, Levant bölgesinin Epipaleolitik Çağı’na ait bir arkeolojik kültür olarak tanımlanıyor. Toplulukları yaklaşık 15.000–11.500 yıl önce, tarımın yaygınlaşmasından önce yaşamıştı. Bu dönemde yerleşik veya yarı yerleşik yaşam biçimleri geliştirmişlerdi. [3][4]
Geçimleri genel olarak yabani tahılların toplanmasına ve ceylan gibi hayvanların avlanmasına dayanıyordu. Dolayısıyla Natuf figürinlerini, avcılık ve toplayıcılığın sürdüğü bir yaşam içinde değerlendirmek gerekiyor. Yerleşik yaşam ile tarımın yaygınlaşmasını burada aynı gelişme gibi düşünmemelisiniz. [4]
Kültürün adı, Dorothy Garrod’un 1928 yılında Şukba Mağarası’nda araştırdığı buluntularla bağlantılı. Garrod, mağaranın yakınındaki Vadi Natuf’tan hareketle Natuf adını vermişti. Böylece bir vadi adı, farklı yerleşimlerde izlenen arkeolojik kültürün adına dönüştü. [4]
Başlıca buluntu yerlerinden Eynan-Mallaha, İsrail’in kuzeyindeki Hula Vadisi’nde bulunuyor. Yerleşim, Celile Gölü’nün yaklaşık 25 kilometre kuzeyinde yer alıyor. Figürinleri anlamlandırırken bu yer adını, diğer buluntu alanlarıyla birlikte akılda tutmak gerekiyor. [5]
Kil kuş figürinleri nerede bulundu, kaç tane var?
Laurent Davin ve çalışma arkadaşlarının araştırması, 11 Kasım 2026 tarihinde PLOS One’da yayımlandı. İncelenen malzeme, İsrail’deki üç Natuf yerleşiminden toplanmış kil buluntulardan oluşuyordu. Bu nedenle araştırma, tek bir yerleşimin figürinleriyle sınırlı değildi. [1][6]
Yerleşimler, Karmel Dağı’ndaki el-Wad Terası ile Celile’deki Hayonim Terası’nı kapsıyor. Üçüncü buluntu alanı ise Yukarı Ürdün Vadisi’ndeki Eynan-Mallaha yerleşimi. Bu üç ad, araştırmanın dayandığı malzemenin coğrafi çerçevesini belirliyor. [1]
Araştırmada toplam 154 figüratif kil buluntu belirlendi; bunların 15’i tanınabilir figürinlerden oluşuyor. Diğer 139 buluntu, figürlerin parçaları olabileceği düşünülen silindirik parçalardan oluşuyor. Dolayısıyla 154 sayısını, bütünü tanınabilen kuş heykelciklerinin sayısı olarak okumamak gerekiyor. [1]
Tanınabilir 15 figürinin 11’i kuşları betimliyor; bazıları su kuşlarıyla ilişkilendiriliyor. Ördek, kaz veya kuğu, bu betimlemeler için önerilen kuşlar arasında bulunuyor. Bazı örnekler ise araştırmacılar tarafından yırtıcı kuşlarla ilişkilendiriliyor. [1]
Eynan-Mallaha’da belirlenen iki insan figürini, kuşların yanındaki başka bir betimleme grubunu gösteriyor. Bunlardan biri, kolları biçimlendirilmiş bir insan üst gövdesini temsil ediyor. Diğeri ise ayrıntıları sadeleştirilmiş, stilize bir insan yüzü olarak tanımlanıyor. [1]
Siz bir fotoğrafta 154 sayısını gördüğünüzde, tanınabilir figürinlerle olası parçaları ayrı değerlendirebilirsiniz. Kuşların baskınlığı, doğrudan tanınabilir 15 figürinin dağılımına dayanan bir gözlem. Silindirik parçaların olası figür bağlantıları ise aynı kesinlikte tanımlanmıyor. [1]
Parmak izleri çocukların üretime katıldığını nasıl gösteriyor?
İncelenen figüratif parçaların yaklaşık 60’ında, kil biçimlendirilirken oluşmuş parmak izleri korunmuş durumda. Bu izler, malzemenin sıkılması veya bastırılması sırasında meydana gelmiş. Araştırmacılar, parmak izi çizgilerinin arasındaki mesafeleri inceleyerek üreticilere ilişkin değerlendirmeler yapıyor. [2]
Çizgiler arasındaki mesafelerin analizi, 10 yaşından küçük çocukların katılımını olası kılıyor. Bu sonuç, bütün figürinlerin çocuklar tarafından yapıldığını söylemek anlamına gelmiyor. Parmak izleri, üretime katılmış olabilecek kişiler arasında çocukların da bulunduğunu düşündürüyor. [2]
Eynan-Mallaha’daki yaklaşık 15.000 yıllık insan gövdesi figürini, daha özel bir örnek sunuyor. Figürinin arkasında, bir yetişkinin parmak izini örten çocuk parmak izi bulunuyor. Aynı nesnede üst üste gelen bu izler, birlikte üretim ihtimalini düşündürüyor. [6]
Araştırmacılar, bu yetişkin ve çocuk izlerinin uygulamalı öğretimi gösterebileceğini belirtiyor. Ancak Eynan-Mallaha figürinindeki izler, öğretim sırasında ne anlatıldığını tek başına belirlemiyor. Öğrenme yorumu ile doğrudan görülebilen parmak izlerini ayrı değerlendirmek gerekiyor. [2][6]
Siz de evde hamur biçimlendirirken, elinizin bıraktığı küçük izleri gözünüzde canlandırabilirsiniz. Natuf parçalarındaki yaklaşık 60 izli örnek, böyle bir temasın korunmuş karşılıklarını taşıyor. Gündelik hayattan bu benzetme, öğretim yorumunu kanıtlamıyor; izlerin nasıl oluştuğunu düşünmeyi kolaylaştırıyor. [2]
Kuşlar öyküleri, davranışları veya inançları mı temsil ediyordu?
Davin’in kuramına göre figürinler, öyküleri ve kültürel bilgiyi aktarmak için kullanılmış olabilir. Ancak 2026 araştırmasındaki nesnelerin kullanım amacı henüz kesin olarak bilinmiyor. Kuş biçiminin tanınması, nesnenin hangi amaçla kullanıldığını kendiliğinden açıklamıyor. [2]
Araştırmacılar, bazı kuş figürinlerinde aşağı ve sola çevrilmiş başlara dikkat çekiyor. Bu duruşları, ördeklerin kur davranışlarıyla ilişkilendiren bir yorum öneriliyor. Ancak bu bağlantı, kesin bir kuş türü veya ritüel teşhisi sağlamıyor. [7]
Tanınabilir figürinlerin 11’inde kuş betimlenmesi, araştırmanın açıklama aradığı somut bir dağılım sunuyor. Öykü anlatımı kuramı ise bu nesnelere önerilen olası işlevlerden biri. Kuş sayısı gözleme, kullanım amacı hakkındaki açıklama ise yoruma dayanıyor. [1][2]
2026 araştırmasında tanımlanan figürinlerin çoğu, 2 santimetreden küçük boyutlara sahip. Ayrıca bu nesnelerde yoğun kullanım izleri görülmediği belirtiliyor. Küçük boyutları ve kullanım izleri, işlev tartışmasının somut dayanakları arasında bulunuyor. [2]
Siz bu küçük nesneleri incelerken, önce biçim ile kullanım amacını ayrı düşünebilirsiniz. İki santimetreden küçük bir kuş betimlemesi, neyin tasvir edildiğine ilişkin ipucu verir. Ancak öykü anlatımı önerisinin doğruluğu, yalnız bu boyut bilgisiyle belirlenemez. [1][2]
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
On bir kuş figürininin 10’unda kırmızı renklendirme izleri saptanmış durumda. Bu nedenle kuşları değerlendirirken, yalnız kilin biçimine bakmak yeterli olmuyor. Korunmuş kırmızı izler, figürinlerin yüzeylerine ilişkin ayrıca incelenebilen bir özellik sunuyor. [1]
Araştırmacılar, yaklaşık 15.000 yıllık bir figürinde ince renkli kil kaplama belirledi. Bu kaplamayı, engob tekniğinin bilinen en erken kanıtı olarak değerlendiriyorlar. Buradaki erkenlik iddiası, araştırmacıların belirli bir kaplama tekniğine ilişkin değerlendirmesi. [7]
İncelenen kil nesnelerin tamamı, geçmişte bir biçimde ısıya maruz kalmış. Ancak kasıtlı pişirme ile ateş yakınında ısınma olasılıkları henüz ayrıştırılamıyor. Sonradan gerçekleşen yanma da araştırmada değerlendirilen olasılıklar arasında bulunuyor. [1]
Dolayısıyla üç yerleşimdeki bütün nesneleri, bilinçli olarak pişirilmiş figürinler şeklinde tanımlamak mümkün değil. Isıya maruz kalma gözlemi, ateşle temasın hangi koşullarda gerçekleştiğini tek başına açıklamıyor. Bu ayrım, kilin biçimlendirilmesi ile pişirilmesini aynı işlem saymamak için gerekli. [1]
Figürin parçalarını belirlemek için üç yerleşimden toplanmış yaklaşık 40 kilogram kil malzeme ayıklandı. Araştırmanın küçük nesneleri, bu daha geniş malzeme içinden tanımlandı. Çoğu 2 santimetreden küçük figürinleri, incelenen kil miktarıyla birlikte düşünmek gerekiyor. [2]
Nahal Ein Gev II kadın-kaz figürini neden ayrı değerlendiriliyor?
Yaklaşık 12.000 yıllık kadın-kaz figürini, Nahal Ein Gev II yerleşiminden geliyor. Bu yerleşim, Celile Gölü’nün yaklaşık 2 kilometre doğusunda bulunuyor. [8]
Kadın-kaz figürini 37 milimetre yüksekliğinde, 18 milimetre genişliğinde ve 23 milimetre derinliğinde. Ağırlığı ise araştırmada 12,6 gram olarak belirtiliyor. Bu ölçüler, eserin boyutlarını bir fotoğrafın ölçeğine bağlı kalmadan düşünmenizi sağlıyor. [8]
Araştırmacılar, kadın ile kazın birlikteliğini animistik veya mitolojik bir sahne olarak yorumluyor. Ancak bu yorum, Natuf inançlarını açıklayan yazılı bir kayda dayanmıyor. Burada betimlenen birliktelik ile ona verilen inanç açıklamasını ayırmak gerekiyor. [8]
Nahal Ein Gev II’de tanımlanmış 229 kaz kemiği örneği de bulunuyor. Bunlar kuş kalıntılarının yaklaşık yüzde 40’ını oluşturuyor; türü belirlenebilen kazların yüzde 96’sı boz kaz. Bu dağılım, figürini yerleşimdeki kuş kalıntılarıyla birlikte değerlendirmeye imkân veriyor. [8]
Kaz kemiklerinin sayısı, Nahal Ein Gev II’de kazların maddi izlerini somutlaştırıyor. Ancak 229 kemik örneği, kadın-kaz sahnesinin anlamını tek başına çözmüyor. Kemiklerin dağılımı ile mitolojik sahne yorumu, farklı türde bilgiler sağlıyor. [8]
Bu yaklaşık 12.000 yıllık eser, 2026 araştırmasının üç yerleşimlik buluntu grubundan ayrı tutulmalı. Nahal Ein Gev II figürinini, 154 buluntunun arasına ekleyerek sayıları değiştirmemek gerekiyor. Her iki araştırma, Natuf dönemindeki kil betimlemeleri farklı buluntular üzerinden ele alıyor. [1][8]
Kısa kronoloji
Natuf figürinlerinin yerini anlamak için, yaklaşık 32.000–27.000 yıllık Pavlov örnekleriyle başlamak gerekiyor. Orta Avrupa’nın Pavlov kültüründen binlerce figüratif kil buluntu biliniyor. Bu nedenle Natuf kil figürinleri, dünyanın ilk kil sanatı olarak tanımlanmıyor. [9]
- Yaklaşık 32.000–27.000 yıl önce: Orta Avrupa’nın Pavlov kültüründe figüratif kil nesneler üretiliyordu. [9]
- Yaklaşık 15.000 yıl önce: Natuf topluluklarında kil figürin üretiminin erken örnekleri ortaya çıktı. [6]
- Yaklaşık 12.000 yıl önce: Nahal Ein Gev II’deki kadın-kaz figürini bu dönemde üretildi. [8]
- 1928: Dorothy Garrod, Şukba Mağarası’nda Natuf kültürünün tanımlanmasına temel oluşturan araştırmaları yaptı. [4]
- 11 Kasım 2026: Toplam 154 figüratif kil buluntuyu inceleyen araştırma PLOS One’da yayımlandı. [1][6]
PLOS duyurusuna göre daha önce bilinen Natuf figürinlerinin çoğu kemik veya taştandı. Yeni kil örnekleri, Güneybatı Asya’daki figürin geleneğinin erken geçmişini değerlendirmeye açıyor. Tartışma, kil figürinlerin Neolitik tarım toplumlarıyla yaygınlaştığı görüşünün erken örneklerini kapsıyor. [6]
Yaklaşık 15.000 yıllık Natuf örnekleri, tarım öncesindeki toplulukların kil betimlemelerini görünür kılıyor. On bir kuş, korunmuş parmak izleri ve renklendirme izleri somut inceleme alanları sunuyor. Öykü anlatımı, öğretim ve inanç açıklamaları ise bulgulara önerilen yorumlar olarak değerlendiriliyor. [1][2][6]
Sık sorulan sorular
15 bin yıllık kil kuş figürinleri ne anlatıyor?
Natuf topluluklarının tarım yaygınlaşmadan önce kuşları kilden betimlediğini gösteriyor. Tanınabilir 15 figürinin 11’i kuşları temsil ediyor; öykü anlatımıyla bağlantıları ise araştırmacıların yorumu.
Figürinleri çocukların yaptığı nasıl anlaşılıyor?
Yaklaşık 60 figüratif parçada, kil biçimlendirilirken oluşmuş parmak izleri korunmuş durumda. İz çizgilerinin aralıkları, üreticiler arasında 10 yaşından küçük çocukların bulunmuş olabileceğini düşündürüyor.
Natuf figürinleri dünyanın ilk kil sanatı mı?
Orta Avrupa’nın Pavlov kültüründen yaklaşık 32.000–27.000 yıllık figüratif kil buluntular biliniyor. Natuf örnekleri, Güneybatı Asya’daki kil figürin geleneğinin erken geçmişini değerlendirmeye katkı sağlıyor.
Kadın-kaz figürini aynı araştırmanın buluntusu mu?
Nahal Ein Gev II’den gelen yaklaşık 12.000 yıllık kadın-kaz figürini ayrı bir araştırmada yayımlandı. Bu çalışma, 17 Kasım 2025 tarihinde PNAS dergisinde yayımlanan makalede ele alındı.
Kaynaklar
- HeritageDaily — 15,000-year-old clay figurines heritagedaily.com
- Science News — Stone Age children left fingerprints on ancient art projects sciencenews.org
- Vikipedi — Natuf kültürü tr.wikipedia.org
- Wikipedia — Natufian culture en.wikipedia.org
- Wikipedia — ʿAin Mallaha en.wikipedia.org
- PLOS araştırma duyurusu — Phys.org phys.org
- İbrani Üniversitesi araştırma duyurusu — Mirage News miragenews.com
- PNAS — A 12,000-year-old clay figurine of a woman and a goose marks symbolic innovations in Southwest Asia pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- Science Advances — Modeling identities among the first-sedentary communities pmc.ncbi.nlm.nih.gov
Görsel: Satuette animale période natoufienne.jpg — Fabien Gatti, CC BY-SA 4.0
